thumb|250px|Zygmunt I Stary król polski zgadza się na wykup sołectwa we wsi Winiary oraz na włączenie tego sołectwa do majątku miejskiego thumb|250px|Winiary w końcu XIX w. mały|266x266px|Schematyczny plan Winiar w momencie przyłączenia ich do Poznania thumb|250px|Kapliczka św. Józefa z 1859, na tym miejscu od 1979 – os. Winiary 10Joanna i Jerzy Sobczakowie, Poznań - kapliczki przydrożne, Wydawnictwo Miejskie, Poznań, 2010, ss.20-21, thumb|250px|Uniwersytet Przyrodniczy Winiary (niem. Weinern) – część miasta Poznania, a zarazem jednostka obszarowa w Systemie Informacji Miejskiej, a także osiedle administracyjne w północnej części miasta.
Granice Według Systemu Informacji Miejskiej jednostka obszarowa Winiary mieści się w granicach: od wschodu: trasą PST; od południa: ulicą Urbanowską; od zachodu: na tyłach działek na ulicy Źródlanej, ulicą Szydłowską, Witosa, następnie Alejami Solidarności i ulicą Dojazd do ulicy Lutyckiej; od północy: ulicą Lutycką i Lechicką.
Osiedle Winiary graniczy: z Osiedlem Sołacz (granica - ulica Urbanowska, ulica Szydłowska, ulica Witosa, Aleje Solidarności, ulica Dojazd) z Osiedlem Podolany (granica - ulica Lutycka, rondo bez nazwy) z Osiedlem Piątkowo (granica - rondo bez nazwy, ulica Lechicka) z Osiedlem Nowe Winogrady Północ (granica - Trasa PST) z Osiedlem Nowe Winogrady Południe (granica - Trasa PST) z Osiedlem Stare Winogrady (granica - Trasa PST) Winiary są obszarem dość starym i historycznym. Nazwa pochodzi od niegdysiejszych wytwórni win istniejących na Winiarach. Winiary poza Trójpolem składają się z bloków (4- i 10-piętrowych) oraz kamienic (ulica Sokoła). Trójpole to zabudowa domów jednorodzinnych.
Historia Dwie wsie o nazwie Winiary (ambe ville Vinitorum), położone na Wzgórzu Winiarskim, czyli mons Vineus (obecnie Cytadela) wymieniono w akcie lokacyjnym Poznania w 1253 i ten heterogenny układ widoczny był jeszcze na mapach XIX-wiecznych: Winiary kmiece (trójpolówka, od 9 do kilkunastu łanów, wieś dwuszeregowa wzdłuż szerokiej drogi, ze stosunkowo płytkimi działkami) – północne, Winiary zagrodnicze (chałupnicze, od 34 do 45 łanów) – południowe, służebne dla księciared. Jerzy Topolski, Dzieje Poznania, tom 1, PWN, Warszawa-Poznań, 1988, s.173-176, 258, .
Miejsce styku dwóch części wsi było ważnym węzłem drogowym, przy którym ulokowano kościół św. Leonarda. Rozchodziły się stąd szlaki o starej metryce i strategicznym znaczeniu. Szeroka ulica przy której rozlokowane były domy Winiar kmiecych stanowiła część traktu na Szczecin (przez Suchy Las), a jej przecznica to droga na Oborniki, Rogoźno, Wałcz i Drawsko (przez Piątkowo). Na wschodnim krańcu wsi odgałęział się natomiast trakt doliną Warty, przez Umultowo (villa Unolfi) do Rogoźna. Lokalna droga oddzielała jeszcze od siebie obie części Winiar.
Swoją nazwę zawdzięczały winnicom rozłożonym na pobliskich wzgórzach; zachowały się one do lat 20. XIX wieku. Bliskość miasta miała duży wpływ na funkcjonowanie Winiar, a rozwój Poznania w XV i XVI wieku spowodował, że gospodarstwa winiarskie wykupywali zamożni kupcy poznańscy, którzy zakładali tam swoje folwarki (m.in. burmistrz Jerzy Bok).
Wieś, własność miasta Poznania, położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiegoAdolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 43.. W 1728 została oczynszowana, a w 1819 liczyła 443 mieszkańcówred. Jerzy Topolski, Dzieje Poznania, tom 2, PWN, Warszawa-Poznań, 1994, s.222, .
Na początku XVIII wieku Winiary zostały spustoszone w wyniku działań wojennych, epidemii dżumy (1708–1710) oraz klęsk żywiołowych. W 1718 roku zdewastowane i niezaludnione Winiary nadal pozostawały w zasadzie całkowicie opustoszałe. Ich mieszkańcy zginęli bądź uciekli do innych, bardziej oddalonych od miasta Poznania wsi. Próba odbudowy Winiar podjęta przez Radę Miejska Poznania zakończyła się fiaskiem m.in. ze względu na brak środków finansowych na zagospodarowanie wsi. Również oddanie Winiar wraz z Boninem w ośmioletnią dzierżawę Maciejowi Rzepeckiemu nie przyniosło znaczącej poprawy sytuacji w zrujnowanych Winiarach. W zaistniałej sytuacji miasto postanowiło sprowadzić osadników. Pomimo wielu starań władze miejskie nie mogły znaleźć nowych osadników ze względu na rozległość zniszczeń na Winiarach. W 1728 Winiary zostały oczynszowane co stanowiło sporą zachętę do osiedlania się w nich przez nowych gospodarzy. W latach 30. XVIII wieku udało się miejskim włodarzom sprowadzić jako osadników dla Winiar mieszkańców przeludnionych wsi pod Bambergiem. Początkowo było to zaledwie kilka rodzin bamberskich jednak z upływem czasu napływ osadników bamberskich relatywnie się zwiększał. Pierwsi z nich osiedlili się we wsi winiarskiej obok żyjących jeszcze nielicznych kmieci i zagrodników. Przybycie tzw. Bambrów do Winiar miało znaczy wpływ na odrodzenie się i dalszy rozwój tej podmiejskiej wsi. Miasto udzielając ze swej strony znacznych, początkowych ulg dla nowych osadników, ułatwiając wiele spraw oraz dostarczając pomoc m.in. w postaci ziarna do zasiewów i do wypieku chleba, drewna na budulec i niewielkiej ilości pieniędzy, dokonało zaplanowanej i udanej w swych konsekwencjach inwestycji która zaowocowała pełną odbudową Winiar. Na obecne miejsce Winiary przeniosły w 1830 roku władze pruskie. Miało to związek z budową na Wzgórzu Winiarskim cytadeli.
W końcu XIX wieku tereny na Winiarach (cztery hektary z zabudowaniami gospodarczymi) zakupiła hrabina Potulicka, która osadziła tu zakonnice ze Zgromadzenia Sióstr Pasterek od Opatrzności Bożej. Było to pierwsze miejsce kultu w ówczesnej wsi i pierwsza placówka założycielki Marii Karłowskiej. W 1895 złożyła tu śluby zakonne pierwsza siostra (w 1994 zamieszkiwały na Winiarach 34 zakonnice w dwóch niezależnych domach: dla sióstr chorych przy ul. Dobrego Pasterza 10 i w domu wychowawczym przy ul. Piątkowskiej)Ja jestem Dobrym Pasterzem, w: Życie Parafii św. Stanisława Kostki, nr 8(13)/1994, Poznań, s. 6.
W początkach XX wieku na terenie Winiar zamieszkiwało 34 gospodarzy, w tym czterech ogrodników, kowal i kołodziej. Funkcjonowały też dwa zajazdy i trzy wiatraki. W 1904 otwarto pierwszy sklep i zbudowano pierwszą studnię z pompą. W 1925 włączono wieś w granice administracyjne Poznania, ale zachowała ona wiejski charakter aż do lat II wojny światowej. Pola uprawne, łąki i pastwiska winiarskie sięgały aż do terenów Naramowic, Piątkowa i SołaczaEwa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Wagros, Poznań, 2014, s.8, . W 1937 Siostry Najświętszej Maryi Panny wybudowały dom swojego zgromadzenia przy ul. Rejtana 6. Prowadziły tam przytułek dla osób starszych, ochronkę dla dzieci i szwalnię (dom rozbudowano w latach powojennych)Edmund Jurdziński, Z dziejów Winiar, parafii i kościoła (10), w: Życie Parafii św. Stanisława Kostki, nr 7(12)/1994, Poznań, s. 5.
Obszar Winiar w latach 1954–1990 należał do dwóch dzielnic administracyjnych Jeżyce oraz Stare Miasto. 3 sierpnia 1957 powstało na Winiarach drugie w Poznaniu (po staromiejskim) ognisko TKKFred. Ryszard Wieczorek, 30 lat poznańskiego TKKF 1957-1987, TKKF Poznań, 1987, s.12.
W 1994 utworzono jednostkę pomocniczą miasta Osiedle Powstańców WarszawyUchwała Nr 10/II/94 Rady Miasta Poznania z dnia 7 lipca 1994 r. w sprawie powołania Osiedla Powstańców Warszawy. Następnie w 1997 r. utworzono Osiedle WiniaryUchwała Nr LXV/478/II/97 Rady Miasta Poznania z dnia 16 grudnia 1997 r. w sprawie utworzenia Osiedla Winiary w Poznaniu. W 2010 r. w Poznaniu przeprowadzono reformę funkcjonalną jednostek pomocniczych i 1 stycznia 2011 roku połączono osiedla administracyjne: Winiary oraz Osiedle Powstańców Warszawy w jedno Osiedle Winiary.
Liczba ludności przed 1945 Liczba ludności Winiar wynosiła: w 1789 - 294 w 1871 - 716 osób, w 1910 - 5189 osób (wraz z oddziałami wojskowymi koszarowanymi na Golęcinie), w 1921 - 3965 osób (bez żołnierzy), w tym: 3866 katolików, 87 protestantów, 6 wyznania mojżeszowego, 6 innych wyznań, w 1921 według narodowości: 3910 Polaków, 52 Niemców, 3 innych, w 1925 - 4217 osób, w tym: 4118 katolików, 87 protestantów, 6 wyznania mojżeszowego, 6 innych wyznańEwa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Wagros, Poznań, 2014, s.9, .
Obiekty Na terenie Winiar znajdują się m.in. następujące obiekty: Kościół św. Stanisława Kostki, Zespół klasztorny Sióstr Pasterek od Opatrzności Bożej w Poznaniu, zespół czterech okazałych kapliczek słupowych pozostałych z dawnego założenia wiejskiego, a zbudowanych w latach: 1833, 1857 (2szt.) oraz 1859, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu (przy granicy z Sołaczem), Sąd Apelacyjny na Trójpolu, Szpital Wojewódzki, Lądowisko Poznań-Szpital Wojewódzki, Szpital MSWiA, dolina Wierzbaka - oddziela Winiary od Bonina, Zaułek Piątkowski, Biocentrum, Domy studenckie Zbyszko i Jagienka, Centrum handlowe Poznań Plaza. Pomnik Poległych Winiarczyków.
Kultura i nauka Publikacje i wystawy Winiarom poświęcony został numer 4 z 2008 Kroniki Miasta Poznania. We wrześniu 2013 w domu parafialnym przy kościele św. Stanisława Kostki urządzono wystawę Winiary jakie pamiętamy, na której zgromadzono fotografie i dokumenty z różnych kolekcji. Pokłosiem wystawy było wydanie w 2014 albumu Winiary jakie pamiętamyEwa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Wagros, Poznań, 2014, s.5-6, . Gędźba Koło Śpiewacze Gędźba powstało w 1923 z inicjatywy winiarskiego Towarzystwa Przemysłowców. Należało do Wielkopolskiego Związku Kół Śpiewaczych. Zrzeszało przede wszystkim młodzież. Występy odbywały się na boisku Sokoła przy ul. Piątkowskiej lub w ogrodach Urbanowa. Oprócz pieśni chóralnych prezentowano też tańce i przedstawienia teatralne, m.in. szczególnie okazale przygotowane z okazji dożynek. Oprócz repertuaru polskiego śpiewano pieśni cygańskie, żydowskie i węgierskieEwa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Wagros, Poznań, 2014, s.143, . Chór parafialny Pierwszy chór parafialny powstał w 1932 (data budowy kościoła). Był to chór chłopięco-męski. Pierwszym dyrygentem był Antoni Zygman (nauczyciel ze szkoły nr 17), w czerwcu 1939 zastąpiony przez organistę Jana Raweckiego. Niemcy chór oficjalnie rozwiązali, ale występował on jeszcze do 1941 (zamknięcie kościoła) nieoficjalnie podczas nabożeństw. Po 1945 dyrygenturę objął ponownie Jan Rawecki. Ożywienie chór przeżył po 1966, kiedy to jego działalność rozbudował ksiądz Janusz Piotrowski. W latach 1970–1976 dyrygenturę objął Andrzej Niedziałkowski. W 1979 powstał od podstaw chór Staszki stworzony przez proboszcza Janusza Szajkowskiego. Chór ten m.in. dwa razy występował w Rzymie przed papieżem Janem Pawłem II. Przetrwał do końca lat 80. XX wiekuEwa Burchard, Katarzyna Stelmachowska, Winiary jakie pamiętamy... Dawny Poznań i jego mieszkańcy w fotografiach i wspomnieniach, Wagros, Poznań, 2014, s.132-139, . Szkoła