300px|thumb|Andezyt pieniński w miejscu występowania (kamieniołom Snozka) Andezyt pieniński – subwulkaniczny andezyt występujący w Pieninach i Beskidzie Sądeckim. Wydobywany był w kilku kamieniołomach w powiecie nowotarskim, w województwie małopolskim, w Polsce. Skała pochodzi z miocenu (generacja starsza z burdygałuw stratygrafii lokalnej karpat i generacja młodsza z tortonuw stratygrafii lokalnej sarmat). Istnieje kilka odmian tej skały, wśród których głównymi są andezyt amfibolowy oraz andezyt augitowo-amfibolowy.
Występuje w obrębie płaszczowiny magurskiej, w Karpatach Zewnętrznych w postaci intruzji magmowych (dajek oraz silli).
Właściwości Andezyt pieniński jest barwy popielatej, w wyniku wietrzenia zmienia kolor na beżowy, następnie na brunatno-żółty lub rdzawy. Posiada teksturę porfirową.
Wszystkie odmiany wykazują gęsty i nieregularny cios termiczny.
Skład mineralogiczny W skład andezyt pienińskiego wchodzą: pirokseny (głównie augit) amfibole skalenie (głównie andezyn i inne plagioklazy) biotyt sporadycznie także apatyt, kalcyt, kwarc, chloryt, magnetyt i zeolity
Występują również porwaki piaskowców i wapieni.
Eksploatacja Andezyt pieniński na większą skale rozpoczęto wydobywać w II Rzeczypospolitej i zakończono w latach 60. XX w. Wydobywano je w kamieniołomach Snozka, Tylka i Lisi Łom na górze Wdżar, Malinowa na górze Jarmuta, na górze Bryjarka oraz w Krościenku nad Dunajcem.
Obecnie nie prowadzi się eksploatacji andezytu pienińskiego.
Cechy fizyczne Właściwości andezytu pienińskiego są zróżnicowane w zależności od odmiany i kamieniołomu, z którego został wydobyty.
Parametr Wżar Malinowa (Jarmuta) Bryjarkagęstość objętościowa2,60-2,74 g/cm³2,45-2,77 g/cm³2,58 g/cm³gęstość właściwa2,74-2,84 g/cm³2,742-2,81 g/cm³2,69 g/cm³nasiąkliwość0,46-1,94%1,02-2,17%1,46%ścieralność na tarczy Boehmego0,21-0,8 cm0,2-0,8 cm0,11 cmścieralność w bębnie Devala3,03-4,7 cm2,3 cmbd.wytrzymałość na ściskanie89-277 MPa75-200 MPa236 MPawspółczynnik emulgacji0,280,19bd.
bd. – brak danych
Zastosowanie 300px|thumb|Elewacja i płaskorzeźby na gmachu Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie wykonane z andezytu pienińskiego Andezyt pieniński stosowało się w budownictwie, w drogownictwie (jako kruszywo, kostkę brukową czy krawężniki) oraz w sztuce sepulkralnej.
Przykłady zastosowania Wybrane zastosowania andezytu pienińskiego: gmach Banku Gospodarstwa Krajowego w Warszawie – elewacja i płaskorzeźby krawężniki w Krakowie (zachowały się m.in. przy ulicach Krupniczej, Bernardyńskiej, Krowoderskiej, św. Jana, św. Tomasza, Szewskiej)
Uwagi
Bibliografia
Kategoria:Skały budowlane Polski Kategoria:Skały magmowe Kategoria:Skały kenozoiczne Kategoria:Geologia Karpat Kategoria:Powiat nowotarski