Mateusz Mieses (ur. 30 czerwca 1885 w Przemyślu, zm. 18 stycznia 1945) – żydowski historyk, językoznawca i publicysta, autor książek i artykułów na temat historii Żydów polskich, rasizmu i języka jidysz.
Życiorys Urodził się w rodzinie kupców żydowskich związanej z haskalą. Jego rodzicami byli: Jakub Ozjasz i Chaja Lea z Gansów, a jednym z braci Józef Mieses, naczelny rabin Wojska Polskiego. Początkowo uczył się w chederze rabina Glazera, potem ukończył Gimnazjum Klasyczne w Przemyślu, a następnie studia filozoficzne na Uniwersytecie Wiedeńskim. Od 1910 roku pracował naukowo we Lwowie, Krakowie, Wiedniu i Berlinie, w zakresie religioznawstwa, historii i etnografii Żydów. W czasie I wojny światowej służył w wojsku austriackim. Od 15 sierpnia 1926 jego żoną była Ada Jakeles. W latach 1928–1934 był ławnikiem Zarządu Miejskiego i przewodniczącym Związku Kupców w Przemyślu.
Gdy rozpoczęła się II wojna światowa przebywał w Przemyślu. Pod okupacją niemiecką kontynuował tam badania i planował opublikować encyklopedię religii w 16 tomach (twórczość z tego okresu nie zachowała się). Po likwidacji getta w Przemyślu jesienią 1943 roku został deportowany do obozu pracy w Szebniach. W lutym 1944 roku wysłany do obozu w Płaszowie, gdzie wraz z innymi żydowskimi intelektualistami został zatrudniony przy katalogowaniu książek z bibliotek żydowskich. 18 stycznia 1945 roku zmarł z wyczerpania podczas marszu śmierci do obozu w Gliwicach.
Poglądy
Był uważany za głównego przedstawiciela jidyszyzmu. W obronie jidysz żarliwie stanął podczas przełomowej konferencji w Czerniowcach w 1908 roku, gdy zwolennicy tego języka wygrali z rzecznikami hebrajskiego. Opublikował kilka ważnych prac na temat jidysz, który miał rozwijać się, jego zdaniem, jako język własny Żydów aszkenazyjskich. Jedyny sposób rozwiązania „kwestii żydowskiej” widział w „rozsądnym oświeceniu”. Szeroko badał pozytywną rolę Żydów w historii Polski, szczególne zainteresowanie czytelników wzbudziła jego praca o Polakach-chrześcijanach pochodzenia żydowskiego.
Opublikował, w latach 1904–1939, kilkaset artykułów w językach: polskim, niemieckim, jidysz i hebrajskim, m.in. w czasopismach: „Kurier Lwowski”, „Ateneum Polskie”, „Nasz Przegląd”, „Chwila”, „Gazeta Wieczorna”, „Nowy Dziennik”, „Opinia”, „Miesięcznik Żydowski”, „Wschód”, „Głos Gminy Żydowskiej”, „Ha-Olula”, „Ha-Micpe”, „Ha-Olam”, „Ha-Jarden”, „Ba-Derech”. Używał też formy imienia i nazwiska: Matthias Mieses, Matatiahu Mieses i Matityahu Mizes, pseudonimu Mateusz Przemyski oraz podpisywał się inicjałami MM.
Książki Ha-Polanim ve-ha-Yehudim (1905) – Polacy i Żydzi Ha-‘Amim ha-‘atikim ve-Yisra’el (1909) – Narody starożytne a Izrael W kwestii nienawiści rasowej (1912) Die Entstehungsursache der jüdischen Dialekte (1915) Germanen und Juden (1917) Zur Rassenfrage; eine stammes- und kulturgeschichtliche Untersuchung (1919) Die Gesetze der Schriftgeschichte; Konfession und Schrift im Leben der Völker (1919) Der Ursprung des Judenhasses (1923) Die jiddische Sprache. Eine historische Grammatik des Idioms der integralen Juden Ost- und Mitteleuropas (1924) Psychologische Rudimente : Glossen zur Kenntnis d. Einzel- u. Massenseele (1928) Les juifs et les établissements puniques en Afrique du Nord (1933) Etyka żydowska a Europa (1933) Judaizanci we wschodniej Europie (1933) Rasa aryjska a semicka (1934) Żydzi w obronie granic Polski przedrozbiorowej (1935) Nauka o rasach w służbie polityki (1937) Żydzi jako rolnicy w dawnej Polsce (1938) Polacy-chrześcijanie pochodzenia żydowskiego (tom 1–2, 1938) Udział Żydów w wojnach Polski przedrozbiorowej (1939) Udział Żydów polskich w nauce Z rodu żydowskiego: Zasłużone rodziny polskie krwi niegdyś żydowskiej (1991)
Przypisy
Bibliografia
Linki zewnętrzne Mateusz Mieses – publikacje w bibliotece Polona
Kategoria:Absolwenci I Liceum Ogólnokształcącego im. Juliusza Słowackiego w Przemyślu Kategoria:Absolwenci Uniwersytetu Wiedeńskiego Kategoria:Ludzie urodzeni w Przemyślu Kategoria:Mieszkańcy gett żydowskich w okupowanej Polsce Kategoria:Polacy – żołnierze Cesarskiej i Królewskiej Armii w I wojnie światowej Kategoria:Polscy Żydzi zamordowani podczas Zagłady Kategoria:Uczestnicy marszów śmierci Kategoria:Więźniowie KL Plaszow Kategoria:Żydowscy historycy Kategoria:Żydowscy językoznawcy Kategoria:Urodzeni w 1885 Kategoria:Zmarli w 1945