thumb|Wody butelkowane Woda butelkowana – woda pitna, dystrybuowana w butelkach, zazwyczaj plastikowych lub szklanych.
Woda butelkowana a woda mineralna Potocznie jako synonimu wody butelkowanej używa się określenia woda mineralna, co jest błędne, gdyż nie każda woda butelkowana jest wodą mineralną. Brak rozróżnienia przyjął się w XIX-wiecznej Francji, gdy rozpoczęto przemysłowo butelkować wody wydobywane spod ziemi. Nazwa mineralna pochodzi od łacińskiego słowa minare () i pierwotnie oznaczała każdą wodą pozyskaną z pokładów podziemnych. Traktowanie tych nazw jako synonimów utrwaliła kampania reklamowana marki Perrier z 1870, po rozpoczęciu jej butelkowania i dystrybucji na dużą skalę.
Rozróżnienie nastąpiło na Międzynarodowym Kongresie Balneologicznym w niemieckim Bad Nauheim w 1911, gdzie nazwę woda mineralna zastrzeżono dla wód o mineralizacji ponad 1000 mg/l. Naukowa definicja nazwy przyjęła się w Europie Środkowej. W 1954 I Ogólnopolski Zjazd Balneologiczny w Inowrocławiu oficjalnie przyjął stosowany do dziś naukowy podział i nazewnictwo wód, który był używany w stosunku do wód butelkowanych również w prawodawstwie do 1990.
W latach 1990–2011 ukazało się 10 aktów prawnych różnej rangi, wśród których część inaczej klasyfikowało wody butelkowane. Obecnie są one klasyfikowane na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 31 marca 2011, które weszło w życie 7 maja 2011. i dostosowało polskie prawo do dyrektywy Parlamentu Europejskiego nr 2009/54/WE w sprawie wydobywania i wprowadzania do obrotu naturalnych wód mineralnych. Przepisy te znacznie odbiegają od stosowanej definicji naukowej i bliższe są nomenklaturze używanej w XIX-wiecznej Francji. Inne definicje podziału wód butelkowanych stosowane przez środowisko naukowe i akty prawne powodują zamieszanie wśród konsumentów.
Woda butelkowana a woda wodociągowa W przestrzeni społecznej istnieją pseudonaukowe teorie dotyczące relacji wód butelkowanych do wód wodociągowych. Często polegają one na braku rozróżnienia wód na podstawie ich mineralizacji. Z jednej strony marki sprzedające wody butelkowane podkreślają ich zalety prozdrowotne nad wodami wodociągowymi, z drugiej w kampaniach marketingowych przedsiębiorstw wodociągowych oraz w mediach pojawiają się artykuły, których treść wskazuje na brak różnic pomiędzy wodą z butelki a wodą z kranu, czy nawet wskazującą tą drugą jako lepszą. W rzeczywistości ze względu na duże różnice pomiędzy poszczególnymi markami wód butelkowanych, nieuprawnione jest ich generalizowaniePrzykład pseudonaukowego artykułu o wodzie butelkowanej: .
Butelkowane wody niskozmineralizowane (często występujące w obrocie handlowym pod nazwą wody źródlane) odpowiadają wodzie wodociągowej, która zazwyczaj jest wodą niskozmineralizowaną, z rzadka osiągając dolne granice mineralizacji akratopeg. Wody te służą do przygotowywania posiłków i napojów oraz nawadniania organizmu, nie mając znaczenia zdrowotnego. Natomiast butelkowane wody średnio- i wysokozmineralizowane zawierają więcej składników mineralnych niż wody wodociągowe i prócz nawadniania organizmu mogą być wykorzystywane do uzupełnienia diety o występujące w nich w większych ilościach składniki mineralne.
Historia butelkowania wód w Polsce Pierwsza rozlewnia wód na ziemiach polskich powstała w 1806 w Krynicy, tam też w 1856 po raz pierwszy na ziemiach polskich nasycono wodę butelkowaną dwutlenkiem węgla. W XIX w. powstały rozlewnie również w innych karpackich uzdrowiskach. Pierwsza rozlewnia wód na ziemiach polskich, zlokalizowana poza Karpatami, powstała w 1902 w Ciechocinku.
W II Rzeczypospolitej istniało 9 rozlewni wód. Butelkowały one wodę pochodzącą z uzdrowisk, z wyjątkiem rozlewni akratopegi Ostromecko. Liczba rozlewni wzrosła po II wojnie światowej, gdy w granicach Polski znalazły się uzdrowiska sudeckie. Na przełomie lat 80. i 90. XX w. w Polsce działało 17 rozlewni uzdrowiskowych.
Przemiany gospodarcze po upadku komunizmu spowodowały wzrost liczby zakładów produkujących wodę butelkowaną, które powstawały także poza miejscowościami uzdrowiskowymi. Jednocześnie upadło 10 z 17 rozlewni uzdrowiskowych, działających przed przemianami. Od lat 90. XX w. popularność zdobyły butelki plastikowe, ograniczając wykorzystanie dotychczas powszechnie stosowanych butelek szklanych.
Marki wód butelkowanych Marki wód butelkowanych skatalogowane według ich mineralizacji i klasyfikacji hydrogeologicznej. Dla porównania przedstawiono mineralizacje przykładowych wód wodociągowych. Nazwa Rodzaj wodyWedług klasyfikacji naukowej (hydrogeologicznej). W niektórych państwach (np. Unii Europejskiej) obowiązują akty prawne stosujące klasyfikację nie opartą na podziale naukowym. Mineralizacja[mg/l]Kraj pochodzeniaFranciszekwoda mineralna14 814Henrykwoda mineralna5226Bordżomiwoda mineralna5000–7500Likaniwoda mineralna4500–6500Vichy CatalanW części Europy, w tym w Polsce, sprzedawana także pod nazwą VCH Barcelona.woda mineralna3864Asz-Tauwoda mineralna3700–7200Nabeghlaviwoda mineralna3500–5900Radenskawoda mineralna3391Vichy Célestinswoda mineralna3325Sairmewoda mineralna3000–5000Daridawoda mineralna2800–4100Kryniczankawoda mineralna2460Etykieta butelki.Staropolanka 2000woda mineralna2199Józefwoda mineralna2157Värska Originaalwoda mineralna2000–2400Wysowiankawoda mineralna1973Muszyniankawoda mineralna1954Cechini Muszynawoda mineralna1800Piwniczankawoda mineralna1756Parádiwoda mineralna1700Värska Mineraalwoda mineralna1645–1912Buskowiankawoda mineralna1639Kobiwoda mineralna1400–2400MultiVitawoda mineralna1255Rosbacherwoda mineralna1235S.Pellegrinoakratopega940Leteakratopega870Iwoniczankaakratopega798,9Staropolankaakratopega756Selenka Wieniec-Zdrójakratopega750Cisowiankaakratopega742Ulivetoakratopega729Buskowianka Zdrójakratopega720,8Vöslauerakratopega709–711Marylaakratopegawoda mineralna700–1100Nałęczowiankaakratopega650Egeriaakratopega646Perrierakratopega636Ostromeckoakratopega630 woda wodociągowaw GdańskuDla porównania. akratopegawoda słodka 279–607 woda wodociągowaw Toruniu akratopegawoda słodka 400–600 Kinga Pienińskaakratopega537Acqua di Nepiakratopega526Jurajskaakratopega515 woda wodociągowaw Policach akratopegawoda słodka 223–506 Janawoda słodka494San Benedettowoda słodka489En Gediwoda słodka488Aguas de Terorwoda słodka462Ślężankawoda słodka450Arkinawoda słodka444Jaworowy Zdrójwoda słodka439,03Mangaļiakratopegawoda słodka430–850Kropla Beskiduwoda słodka383Evianwoda słodka357Święcicki Zdrójwoda słodka318La Viewoda słodka310–390Staropolanka Zdrójwoda słodka306Truskawieckaakratopegawoda słodka250–900Dar Naturywoda słodka240Żywiec Zdrójwoda słodka213-408Bakurianiwoda słodka200–250Oravskáwoda słodka190Morszyńskawoda słodka100–400Alkalivewoda słodka100–120Poland Springwoda słodka41
Uwagi
Przypisy
Bibliografia