Mensa (pełna nazwa Mensa International – Mensa Międzynarodowa) – największe i najstarsze stowarzyszenie ludzi o wysokim ilorazie inteligencji. Założona w 1946 roku przez brytyjskiego naukowca i prawnika Lancelota Ware’a oraz australijskiego prawnika Rolanda Berrilla jest organizacją typu non-profit, do której mogą przystąpić osoby o ilorazie inteligencji w zakresie dwóch górnych percentyli (procent) populacji. Składa się z grup krajowych, zwanych Mensami poszczególnych krajów (np. Mensa Polska, Mensa Brytyjska), oraz organizacji patronackiej Mensa International z siedzibą w Caythorpe (Lincolnshire) w Anglii.
Do Mensy należy około 150 000 osób w ponad 100 krajach (z tego odrębne oddziały znajdują się w 49 krajach). Nazwa Mensa pochodzi od łacińskiego wyrazu oznaczającego „stół” i taki stół przedstawia logo organizacji.
Przynależność mały|normalny rozkład inteligencji Aby zostać członkiem Mensy, należy przystąpić do testu badającego inteligencję i uzyskać w nim wynik umieszczający osobę zdającą w 2% populacji o najwyższym ilorazie inteligencji. Jest to, oprócz wyrażenia woli wstąpienia do organizacji i opłacenia składki, jedyny warunek.
Oddziały Mensy w różnych krajach używają różnych testów. Testy te są okresowo normalizowane lub wymieniane oddzielnie dla każdego kraju, aby zniwelować efekt Flynna oraz próby wyuczenia się odpowiedzi poprzez wielokrotne podchodzenie do testu.
Aby w Polsce uzyskać członkostwo Mensy, należy osiągnąć wynik oznaczający IQ równy co najmniej 130 w skali Wechslera (do 2015 roku obowiązywał dolny limit wyniku 148 w skali Cattella, oba wyniki są równoważne). Według statutu i przepisów Mensy International przyjmowane są tylko osoby, które uzyskają taki wynik w teście zatwierdzonym przez Głównego Psychologa Mensy International (International Supervisory Psychologist) i nadzorowanym przez krajową Mensę, co oznacza, że muszą podejść do testu organizowanego przez Stowarzyszenie Mensa Polska (SMP) lub przepisać członkostwo uzyskane na podstawie testu przeprowadzanego za granicą, przez inny oddział Mensy„The Constitution of Mensa” oraz „Mensa International Actions Still In Effect”.. Funkcję Głównego Psychologa Mensy Polskiej od momentu jej powstania pełni prof. dr hab. Czesław Nosal.
Testy takie organizowane są przez SMP co pewien czas w większych miastach Polski. Sesje testowe są płatne, informacje o nich pojawiają się regularnie na stronie internetowej SMP. Od 2018 roku istnieje możliwość udziału w badaniach indywidualnych w niektórych miastach. Osoby, które uzyskały odpowiedni wynik, otrzymują zaproszenie do przystąpienia do Stowarzyszenia. Jeśli wypełnią deklarację członkowską oraz wniosą opłaty wpisowe, zostają członkami Mensy. Członkostwo ustaje na skutek nieopłacenia składki członkowskiej na dany rok; uzyskuje się je ponownie po opłaceniu składki – bez konieczności powtórnego zdawania testu.
Cele i ograniczenia Statut Mensy definiuje trzy celeThe Constitution Of Mensa.:
Statut wyraźnie zastrzega, że choć członkowie Stowarzyszenia mogą reprezentować różnorodny zakres poglądów, to Stowarzyszenie nie ma prawa podejmowania akcji politycznych, wyrażania opinii o charakterze ideologicznym, filozoficznym, politycznym lub religijnym, ani też angażowania się w działalność organizacji o takim charakterze. Natomiast sami członkowie Mensy mogą publicznie wyrażać własne poglądy na dowolne tematy, mogą też tworzyć grupy członkowskie, które będą wyrażać swoje poglądy – pod warunkiem, że nie będą ich przypisywać całemu Stowarzyszeniu.
Struktura mały|Mapa pełnych Mens Krajowych, oddziałów w trakcie tworzenia oraz państw zamieszkania osób należących bezpośrednio do Mensy International w kraju bez Mensy Krajowej (część osób może należeć do mensy państw sąsiednich a nie MI bezpośrednio i nie być uwzględniona). Stan na 13.10.2021|437x437pxMensa International (MI) ma ponad 161 000 członków, pochodzących z ponad 100 państw i należących do jednej z 49 Mens krajowych lub zapisanych do MI bezpośrednio. Osoby mieszkające w kraju, w którym działa Mensa krajowa, należą do Mensa International poprzez członkostwo w Mensie krajowej, natomiast osoby mieszkające w kraju, w którym nie ma zarejestrowanej Mensy krajowej, mogą zapisać się bezpośrednio do Mensa International.
Trzy największe Mensy krajowe to American Mensa, która ma około 42 000 członków, British Mensa licząca około 18 000 członków, oraz Mensa Deutschland z ponad 18 000 członków. Duże Mensy krajowe dzielą się na grupy regionalne, np. American Mensa ma 134 grupy regionalne, z których największa ma ponad 2000 członków. Mensanie mogą też tworzyć grupy skupiające osoby o wspólnych zainteresowaniach, tzw. SIG-i (ang. Special Interest Groups). W Polsce używa się nazwy SIG lub GSZ (Grupa Specjalnych Zainteresowań), a nazwa grupy musi zawierać w sobie jeden z tych dwóch akronimów (SIG lub GSZ).
Mensa w Polsce W Polsce działa Mensa Polska, utworzona w 1989 roku i zarejestrowana jako Stowarzyszenie Mensa Polska z siedzibą w Krakowie. Pierwszym Prezesem Stowarzyszenia Mensa Polska w latach 1990–1994 był profesor Andrzej Fal.
W ramach Mensy Polska działają następujące Grupy Regionalne (GR-y): +GR Region ZachodniopomorskiGR TrójmiastoGR OlsztynxxGR Kujawsko-PomorskiGR WarszawaGR LublinGR WielkopolskaGR ŁódźGR KielceGR RzeszówGR WrocławxGR Górny ŚląskGR Kraków
Członkowie nie mają obowiązku do nich należeć – wszyscy i tak należą do Stowarzyszenia Mensa Polska bezpośrednio. Grupy Regionalne są pomocne w organizowaniu kontaktów na szczeblu lokalnym, są jednak mensanie, którzy nie należą do żadnej z nich.
Obecnie w ramach Stowarzyszenia Mensa Polska działają następujące SIG-i (GSZ)Stan na 1.10.2021: +Nazwa SIGuOpisAI SIGskupiający Mensan zainteresowanych sztuczną inteligencją, jej zastosowaniami i rozwojem.Astro SIGpoświęcony astronomii, astrofizyce, kosmologii oraz wszystkiemu, z czym są one związane.SIG Biegającydla biegających dla zdrowiaFilozofia SIGdla miłośników filozofii i filozofowaniaFitness SIG 25+dla zainteresowanych tym, jak w teorii, a zwłaszcza w praktyce, osiągnąć lub utrzymać zdrowie i ogólną sprawność naszego organizmu na długie lata poprzez: zmianę sposobu odżywiania, ćwiczenia fizyczne i mentalne oraz zmianę filozofii życiowej.Fishing SIGSIG zajmuje się organizowaniem wyjazdów wędkarskich, jak i wszelkiego rodzaju spotkań dających możliwość pochwalenia się dokonaniami na polu wędkarstwa.Foto-SIGdla zainteresowanych fotografią/fotografowaniemFood SIGdla miłośników gotowaniaSIG Grajdołekskupia się na wspieraniu członków w organizacji gier i zabaw towarzyskich w ramach Mensy w InternecieLegal SIGdla osób interesujących się prawemLingua SIGdla zainteresowanych językiem ojczystym, językami obcymi i/lub językoznawstwemSIG Lwówdla odwiedzających Lwów i wspierających powstanie Mensy na UkrainieIT-SIGdla osób zainteresowanych tematyką technologii informacyjnejKot SIGZrzesza opiekunów i miłośników kotów domowych.MiKol SIGGrupa skupiająca Mensan zainteresowanych kolejarstwem i podróżami koleją. Jej celem jest wymiana informacji i doświadczeń związanych z podróżowaniem pociągami, historią kolejarstwa i ciekawostkami związanymi z tym tematem.Movie SIGdla kinomanów, recenzentów, miłośników filmów i serialiMY SIGsekcja międzynarodowego MY-SIGu organizującego spotkania międzynarodowe dla mensan do 35 r..ż. (lub młodych duchem)Patataj SIGSIG miłośników koni (equus caballus) i jazdy konnej.GSZ Piłka Nożnadla zainteresowanych piłką nożnąSIG Pisarskidla twórczych literacko oraz zainteresowanych tworzeniemSailing SIGdla zainteresowanych żeglarstwem, pływaniem, sportami wodnymiUnicorn SIGSIG osób pogłębiających wiedzę o jednorożcachGSZ Wspinaczkadla osób zainteresowanych wspinaczką skałkową
Działalność Mensa umożliwia swoim członkom m.in.: Kontakty z innymi mensanami w kraju i na świecie. Udział w SIG-ach. Uczestniczenie w SIGHT (Service for Information, Guidance and Hospitality to Travellers). Jest to międzynarodowy program pozwalający na tanie zakwaterowanie podczas zagranicznych podróży. Każdy członek Mensy może zostać gospodarzem w ramach SIGHT-u i gościć mensan z zagranicy, każdy mensanin ma też możliwość korzystania podczas swoich podróży z gościny tych miejscowych członków Mensy, którzy zgłoszą się jako gospodarze w ramach programu SIGHT. Udział w krajowych i międzynarodowych cyklicznych spotkaniach (np. co roku w kilkudniowym Zjeździe, połączonym z Walnym Zebraniem Członków, uczestniczy ok. 300 osób). Udział w badaniach naukowych, np. badaniach rezonansem nad różnicami anatomicznymi w budowie ciała modzelowatego między ogólną populacją a osobami z wysoką inteligencją. Dostęp do zniżek i korzyści u partnerów, wewnętrzny sklep z odzieżą i gadżetami.
Każdy członek Mensy może też zamieścić informację o przynależności do Stowarzyszenia w swoim CV, oraz umieścić na swoich wizytówkach logo Mensy, przy zachowaniu zasad określonych przez Mensę International.
Publikacje Mensa Polska wydaje własny biuletyn o nazwie ForuM, który obecnie wychodzi jako dwumiesięcznik. ForuM zawiera artykuły i felietony pisane przez mensan oraz, jako wydzieloną część, International Journal, odrębny periodyk, w którym są wiadomości z poszczególnych Mens krajowych oraz z Mensy International.
Patronaty Mensa Polska udziela patronatów m.in. wydarzeniom i publikacjom z zakresu szeroko rozumianego propagowania nauki i inteligencji, takim jak:
"Mensa Polska - Kronika", Natalia Machnacz, wyd. Empik Selfpublishing (2025)
„Maszyna genów. Wyścig do rozszyfrowania tajemnic rybosomu” Venkatraman „Venki” Ramakrishnan, wyd. Copernicus Center Press (2021) “Potęga nieskończoności. Jak rachunek różniczkowy i całkowy odkrywa tajemnice Wszechświata”, Steven Strogatz, wyd. Copernicus Center Press (2021) “Jak się uczymy? Dlaczego mózgi uczą się lepiej niż komputery… jak dotąd”, Stanislas Dehaene, wyd. Copernicus Center Press (2021) Serie "Dla mądrego nic trudnego" i "Zadania do główkowania" wyd. Zielona Sowa (2021–2022) Zestawy naukowe dla dzieci "SmartBee Club" Konkursowi Politechniki Białostockiej „Niesamowita maszyna” Serii wykładów „Fizyka Warta Poznania” prowadzonej przez Instytut Fizyki Molekularnej Polskiej Akademii Nauk
Spotkania ogólnopolskie i międzynarodowe Mensa organizuje regularnie spotkania ogólnokrajowe i międzynarodowe swoich członków i członkiń. W Polsce Zjazdy Stowarzyszenia Mensa Polska odbywają się od lat na przełomie maja i czerwca, i gromadzą ok. 250-300 osób z kraju.
Od 2008 organizowane jest ogólnoeuropejskie spotkanie European Mensa Annual Gathering (EMAG), a od 2011 Asian Mensa Gathering (AMAG).
W sierpniu 2016 roku Mensa Polska była organizatorem międzynarodowego zjazdu European Mensa Annual Gathering (EMAG), który odbył się w Krakowie i był największym dotychczas spotkaniem mensan w Polsce. Wydarzenie to zgromadziło ponad 450 osób, poza przedstawicielami państw z Europy pojawili się również członkowie Mensy z Australii, Hongkongu, Japonii, Kanady oraz Korei.
Od 2014 organizowana jest międzynarodowa "Silvensa" będąca międzynarodowym europejskim spotkaniem sylwestrowo-noworocznym.
MY-SIG (Mensa Youth SIG), który jest Międzynarodową Grupą Specjalnych Zainteresowań (ISIG) w ramach Mensa International mającą blisko 3000 członków, głównie z Europy organizuje międzynarodowe spotkania „młodych duchem mensan”. Od 2007 roku odbywają się kilku-kilkunastodniowe spotkania MY-CAMP, a od 2009/2010 okołosylwestrowe spotkania MY NY. W sierpniu 2021 w okolicach Kielc odbyło się 14. międzynarodowe spotkanie MY-CAMP w którym brało udział ok. 120 członków i członkiń Mensy między innymi z Niemiec, Danii, Holandii, Belgii, Włoch, Francji, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii oraz Rumunii.