thumb|Wazon czekoladowy w stylu chinoiserie z Farfurni Wolffa i Bernardiego w Bielinie Farfurnia – nazwa polskich wytwórni fajansu, pojawiła się w Polsce w momencie powstania manufaktur pod koniec XVII wieku i była używana do początku XIX wieku. Z czasem została zastąpiona przez określenie fajansarnia lub fabryka fajansu.
Nazwa W Polsce przedrozbiorowej naczynia porcelanowe przywożone ze Wschodu nazywano farfuramiKopaliński W. Słownik mitów i tradycji kultury. Warszawa; PIW 1985 . Nazwa pochodzi od tureckiego farfur. Używano również innych nazw, na przykład w istniejącej od 1738 roku w Białej w pismach do właścicielki Anny Radziwiłłowej pojawia się "fabryka holenderska" lub „fabryka fajansu”Przerembel Z. Fajansarnie... s.36, spotykamy też inny sposób zapisu nazwy jako „fabryki farfórkowey”Przerembel Z. Farfurnie.. s. 32.
Historia Pojawienie się wytwórni fajansu w Polsce nastąpiło pod koniec XVII wieku, jednak nie zachowało się na ich temat zbyt wiele informacjiEncyklopedia Historii Gospodarczej Polski T. 1 A-N Warszawa Wiedza Powszechna 1981 s.167-168 . Na początku XVIII wieku powstały manufaktury w dobrach magnackich. Jedną z pierwszych założyła w 1738 roku w Białej Podlaskiej księżna Anna Radziwiłowa, która sprowadziła z Drezna modelarza Stadtlera i malarza KüntzelmanaPrzyrembel Z. farfurnie s. 41-42. W latach 1741–1763Piwkowski W. Mecenat radziwiłłowski w dziedzinie kultury, sztuki i rzemiosła artystycznego W: Radziwiłowie herbu Trąby Warszawa 1986 s. 52 [Dostęp 2018-09-21] w dobrach w Urzeczu powstała farfurnia na wzór bialskiej i działała przy hucie szkłaPrzerembel Z. Farfurnie... s. 83. W 1742 roku powstała manufaktura w Świerżeniu założona przez syna Anny Michała Kazimierza RadziwiłłaŁakomska B. Miłośnicy "chińskości" w dawnej Polsce : od siedemnastego do początków dziewiętnastego wieku Warszawa 2008 s. 105.
W 1770 roku powstała farfurnia w Belwederze, założona przez króla Stanisława Augusta PoniatowskiegoKula W. Fabryka farfurowa w Belwederze 1768-1780 W: Szkice o manufakturach w Polsce XVIII wieku Cz. 1 Warszawa Wiedza Powszechna 1956 s. 276-308. Działała 12 lat. Do najbardziej znanych jej wyrobów należy serwis podarowany w 1789 roku przez króla sułtanowi osmańskiemu.
Pod koniec XVIII wieku w dobrach Michała Ogińskiego w Telechanach powstała farfurnia i działała do połowy XIX wiekuKatalog wystawy.. s. 150-151.
Kolejna powstała w 1783 w dobrach Józefa Czartoryskiego w Korcu. Jej dyrektorem był Franciszek Mezer. Została odbudowana po pożarze w 1797 roku. Przestała działać w 1832 rokuSzkurlat A. Manufaktura porcelany w Korcu - stan badań oraz jej związki z porcelaną europejską Kronika Zamkowa 2006 1-2/51-52 s. 131-147. Około 1799 roku powstała nowa w Horodnicy. W 1814 roku przeszła na własność Henryka Lubomirskiego, potem jego spadkobierców. Sprzedana Wacławowi Rulikowskiemu. Fajans z tej wytwórni w początkach jej istnienia nie ustępował jakością wyrobom angielskimKatalog wystawy.. s. 72-73.
W 1795 roku Stanisław Kostka Zamoyski założył farfurnię w Tomaszowie Lubelskim, którą zarządzał Franciszek Mezer. Po śmierci Mezera w 1834 roku została zamkniętaKatalog wystawy.. s. 151.
Mieszczanie Bernardini i Wolff w 1783 roku założyli farfurnię w WarszawieKatalog wystawy s. 155.
Z powodu trudnej sytuacji politycznej, braków surowcowych (niektóre farfurnie zostały zlokalizowane z dala od pokładów gliny), problemów technicznych i finansowych większość farfurni upadła pod koniec XVIII i na początku XIX wiekuHankowska R. Historyczne relikty w technice produkcji fajansu w Polsce Kwartalnik Historii nauki i techniki 1985 nr 3-4 s. 613-614.
Przypisy
Bibliografia
Katalog wystawy ceramiki polskiej: urządzonej staraniem Muzeum Rzemiosł i Sztuki Stosowanej w Warszawie w czerwcu i lipcu 1927 Warszawa Muzeum Rzemiosł i Sztuki Stosowanej 1927 Przyrembel Z. Farfurnie polskie dawne i dzisiejsze Lwów 1936
Kategoria:Fajans polski Kategoria:Manufaktury I Rzeczypospolitej