Armas Järnefelt (ur. 14 sierpnia 1869 w Wyborgu, zm. 23 czerwca 1958 w Sztokholmie) – fiński kompozytor i dyrygent, dyrektor Helsińskiego Instytutu Muzycznego w latach 1906–1907.
Życiorys Armas Järnefelt urodził się 14 sierpnia 1869 roku w Wyborgu, jako jedno z dziewięciorga dzieci Elisabeth Järnefelt (1839–1929), pochodzącej z bałtycko-niemieckiej rodziny Clodt von Jürgensburg i nazywanej „matką literatury fińskiej” oraz Alexandra Järnefelta (1833–1896), urodzonego niedaleko Wyborga i wywodzącego się z rodziny szwedzkojęzycznych Finów topografa, generała porucznika armii rosyjskiej i senatora, który jako jeden z pierwszych podniósł sprawę uczynienia języka fińskiego (nauczył się go w dzieciństwie) językiem urzędowym kraju Finów oraz językiem inteligencji. Jego braćmi byli m.in. pisarz Arvid Järnefelt (1861–1932) i malarz Eero Järnefelt, a siostrą Aino Järnefelt (1871–1969), która poślubiła kompozytora Jeana Sibeliusa.
Po ukończeniu liceum w Kuopio w 1887 roku, Järnefelt podjął studia prawnicze na Uniwersytecie Helsińskim i zapisał się do Helsińskiego Instytutu Muzycznego. Wkrótce porzucił prawo na rzecz muzyki – w Instytucie studiował kompozycję u Martina Wegeliusa (1882–1906) i doskonalił umiejętności pianistyczne u włoskiego wirtuoza Ferruccio Busoniego (1866–1924).
W latach 1890–1893 kształcił się z zakresu kompozycji i teorii muzyki u niemieckiego kompozytora Alberta Beckera (1834–1899) w Berlinie. W Niemczech zetknął się z twórczością Richarda Wagnera (1813–1883), co miało wpływ na jego działalność artystyczną. Inspiracją stały się interpretacje Wagnera pod batutą Hansa von Bülowa (1830–1894) i Karla Mucka (1859–1940). Wówczas również zaprzyjaźnił się z austriackim kompozytorem i dyrygentem Felixem Weingartnerem (1863–1942).
W latach 1893–1894 Järnefelt przebywał w Paryżu, gdzie kształcił się pod okiem francuskiego kompozytora Jules’a Masseneta (1842–1912).
W 1893 roku Järnefelt ożenił się ze śpiewaczką operową Maikki Pakarinen (1871–1929), z którą razem pracowali w Operze Wrocławskiej, operze w Magdeburgu i Düsseldorfie – ona jako śpiewaczka, a on jako dyrygent. W 1898 roku Järnefeltowie wrócili do Finlandii, gdzie Järnefelt został dyrygentem niewielkiej orkiestry w Wyborgu. W latach 1904–1906 Järnefelt wystawiał opery w Fińskim Teatrze Narodowym, jednocześnie pracował jako dyrygent w Teatrze Królewskim w Sztokholmie. Po śmierci Wegeliusa w 1906 roku, przez rok kierował Helsińskim Instytutem Muzycznym. W 1908 roku został członkiem szwedzkiej Królewskiej Akademii Muzycznej.
Järnefeltowie rozwiedli się w 1908 roku – Maikki poślubiła kompozytora i pianistę Selima Palmgrena (1878–1951), a Armas szwedzką śpiewaczkę Olivię Edström (1876–1971). W 1909 roku Järnefelt został dyrygentem Opery Królewskiej w Sztokholmie, gdzie zamieszkał na stałe. W tym samym roku uzyskał obywatelstwo szwedzkie.
W latach 1932–1936 Järnefelt pełnił funkcję dyrektora artystycznego Opery Fińskiej. W latach 1942–1944 prowadził orkiestrę miasta Helsinek. W 1957 roku Uniwersytet Helsiński nadał mu tytuł doctora honoris causa.
Zmarł 23 czerwca 1958 roku w Sztokholmie.
Muzyka Järnefelt komponował w stylu romantycznym. Pierwsze poważne dzieło – poemat symfoniczny Korsholma napisał w wieku lat 25. Tworzył przede wszystkim pieśni solowe (50) i kompozycje chóralne, w tym kantaty. Wiele utworów napisał dla żony Maikki, do jego najbardziej popularnych pieśni zalicza się: Sunnuntaina, Aallon kehtolaulu, Titania, Skymning i Solksen. Jego dwa dzieła napisane dla chóru męskiego – Pois meni merehen päivä i Wanderers Nachtlied weszły do kanonu fińskich utworów chóralnych. Rozgłos międzynarodowy przyniosły mu dwa utwory na orkiestrę – Berceuse (1894) i Preludium (1900). W 1919 roku napisał muzykę do filmu Mauritza Stillera Sången om den eldröda blomman.
Jako dyrygent występował gościnnie w Berlinie, Wiedniu, Rzymie i Budapeszcie. Zasłynął interpretacjami dzieł Sibeliusa, Wagnera, Mozarta i Beethovena. Wyreżyserował wszystkie opery Wagnera z wyjątkiem Rienzi.
Odznaczenia Odznaka Pamiątkowa 90-lecia Króla Gustawa V (1948, Szwecja) Odznaka Pamiątkowa 70-lecia Króla Gustawa V (1928, Szwecja) Komandor I Klasy Orderu Wazów (Szwecja) Kawaler Orderu Gwiazdy Polarnej (Szwecja) Medal Litteris et Artibus (1907, Szwecja)Svenska Män och Kvinnor. Biografisk Uppslagsbok. T. 4. Sztokholm: Bonnier, 1948, s. 145 Krzyż Wielki Orderu Lwa (Finlandia) Komandor I Klasy Orderu Białej Róży (Finlandia) Komandor Orderu Leopolda II (Belgia) Komandor Orderu Korony (Włochy) Komandor II Klasy Orderu Zasługi Cywilnej (Hiszpania) Kawaler Orderu Danebroga (Dania) Kawaler Orderu Świętego Olafa (Norwegia) Kawaler Orderu Korony III Klasy (Prusy)Sveriges Statskalender 1955. Sztokholm, s. 72
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Fińscy kompozytorzy Kategoria:Fińscy dyrygenci Kategoria:Szwedzcy kompozytorzy Kategoria:Szwedzcy dyrygenci Kategoria:Finowie pochodzenia niemieckiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Wazów Kategoria:Odznaczeni Orderem Gwiazdy Polarnej (Szwecja) Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa Finlandii Kategoria:Odznaczeni Orderem Białej Róży Finlandii Kategoria:Odznaczeni Orderem Leopolda II Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony Włoch Kategoria:Odznaczeni Orderem Zasługi Cywilnej (Hiszpania) Kategoria:Odznaczeni Orderem Danebroga Kategoria:Odznaczeni Orderem Świętego Olafa Kategoria:Odznaczeni Orderem Korony (Prusy) Kategoria:Szwedzkojęzyczni Finowie Kategoria:Ludzie urodzeni w Wyborgu Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Finlandii Kategoria:Urodzeni w 1869 Kategoria:Zmarli w 1958