mały|Grób Marii Jiruski na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach Maria Antonina Jiruska (ur. 19 grudnia 1894 w Haliczu, zm. 24 lutego 1975 w Warszawie) – instruktorka harcerska, działaczka społeczna, nauczycielka.
Życiorys Jedna z pierwszych polskich skautek, należała do „Eleusis”. Podczas I wojny światowej pełniła służbę w szpitalu polowym, za co została odznaczona w 1915 odznaką „Czerwonego Krzyża”.
Była drużynową 2 Warszawskiej Żeńskiej Drużyny Harcerskiej (1922–1924), gromady zuchowej „Śpiewające Ptaszęta” i 19 Warszawskiej Żeńskiej Drużyny Harcerskiej (1928–1933). W okresie międzywojennym była jedną z hufcowych Hufca Harcerek Warszawa-Praga. Członkini komendy Warszawskiej Chorągwi Harcerek (1931–1939).
W 1940–1943 hufcowa konspiracyjnego Hufca Harcerek Warszawa-Praga, organizatorka tajnych kursów dla drużynowych i współpracy z (męskim) Hufcem Praga Bojowych Szkół.
Była kierowniczką Szkoły Powszechnej nr 136 przy ul. Kowelskiej 4, gdzie również mieszkała, wraz z matką, Wandą Jiruską z d. Czarny, i siostrą, Stefanią. Ich rodzina wielokrotnie udzielała pomocy Żydom, wspierała żydowski ruch oporu. Mieszkanie stanowiło miejsce schronienia i komórkę wykorzystywaną do celów organizacyjnych, wg relacji jeden z trzech pokojów i kuchnię zawsze zajmowali Żydzi. Przez mieszkanie przewinęło się co najmniej od 80 do 100 osób, z których większość się uratowała.
Podczas powstania warszawskiego była komendantką harcerskiego szpitala polowego przy ul. Kowelskiej.
Pracę harcerską prowadziła również w pierwszych latach po wojnie, działała m.in. w komisji prób podharcmistrzyń i harcmistrzyń Warszawskiej Chorągwi Harcerek.
W 1953 usunięta z pracy w szkolnictwie. Zrehabilitowana i przywrócona do pracy nauczycielskiej w 1956.
Była głęboko wierzącą katoliczką.
Pochowana na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A8, rząd 1, grób 10). W 1994 Instytut Jad Waszem uhonorował Wandę, Marię i Stefanię Jiruska tytułem Sprawiedliwych wśród Narodów Świata.
Przypisy
Kategoria:Członkowie Szarych Szeregów Kategoria:Instruktorzy harcerscy Kategoria:Kobiety – powstańcy warszawscy Kategoria:Polscy nauczyciele Kategoria:Polscy Sprawiedliwi wśród Narodów Świata Kategoria:Urodzeni w 1894 Kategoria:Zmarli w 1975 Kategoria:Pochowani na Powązkach-Cmentarzu Wojskowym w Warszawie