thumb|Komendy rejonów uzupełnień OK X Komenda Rejonu Uzupełnień Rzeszów (KRU Rzeszów) – organ wojskowy właściwy w sprawach uzupełnień Sił Zbrojnych II Rzeczypospolitej i administracji rezerw w powierzonym mu rejonie..
Formowanie i zmiany organizacyjne 27 grudnia 1918 galicyjskie tymczasowe urzędy poborowe zostały przekształcone w powiatowe komendy uzupełnień. W tym dniu minister spraw wojskowych ustanowił XXI Powiatową Komendę Uzupełnień w Rzeszowie obejmującą powiaty: kolbuszowski, mielecki, ropczycki, rzeszowski, strzyżowski, tarnobrzeski, krośnieński i brzozowskiDz. Rozk. Wojsk. Nr 14 z 30 grudnia 1918 roku, poz. 444.. XXI PKU w Rzeszowie znajdowała się na terenie Okręgu Generalnego „Kraków” i podlegała Okręgowej Komendzie Uzupełnień w KrakowieDz. Rozk. Wojsk. Nr 14 z 30 grudnia 1918 roku, poz. 445..
Komenda, jako władza zaciągowa pierwszej instancji realizowała zadania i wykonywała obowiązki wynikające z Tymczasowej ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej, która weszła w życie 29 października 1918 roku.. Ponadto komenda przejęła zadania dotychczasowych Głównych Urzędów Zaciągu do Wojska Polskiego w zakresie: przyjmowania zgłoszeń ochotników do wojska i agitacji werbunkowej, przyjmowanie podań o przyjęcie do wojska wnoszonych przez oficerów i żołnierzy byłych I, II i III Korpusów Polskich w Rosji oraz armii austriackiej, rosyjskiej i niemieckiej, przyjmowanie podań o przyjęcie do szkół podoficerskich i szkół podchorążych, a także przyjmowanie podań o przyjęcie na kursy żandarmeriiDz. Rozp. MSWojsk. Nr 7 z 30 listopada 1918 roku, s. 144..
Organami pomocniczymi i wykonawczymi PKU byli oficerowie ewidencyjni. Wspomniani oficerowie realizowali zadania PKU w powierzonym im powiecie. Każdy oficer ewidencyjny miał do pomocy jednego pisarza i jednego szeregowego (ordynansa kancelaryjnego).
W czerwcu 1921 roku PKU Rzeszów była podporządkowana Dowództwu Okręgu Generalnego „Kraków” i obejmowała swoją właściwością powiaty: kolbuszowski, mielecki, ropczycki, rzeszowski, strzyżowski i tarnobrzeskiRozkaz DOGen. Kielce Nr 69 z 23 czerwca 1921 roku, zał. nr 2 do pkt 11.
15 listopada 1921 roku, po wprowadzeniu podziału kraju na dziesięć okręgów korpusów oraz wprowadzeniu pokojowej organizacji służby poborowej, dotychczasowa PKU 17 pp została przemianowana na Powiatową Komendę Uzupełnień Rzeszów, podporządkowana Dowództwu Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu i obejmowała swoją właściwością powiaty: mielecki, pilzneński, ropczycki i rzeszowski. Powiat pilzneński został wyłączony z PKU 16 pp w Tarnowie, natomiast powiaty kolbuszowski i tarnobrzeski włączone do PKU Nisko w Łańcucie, zaś powiat strzyżowski włączony do PKU Jasło w Sanoku..
Z dniem 1 czerwca 1922 roku została zlikwidowana gospoda inwalidzka przy PKU RzeszówDz. Rozk. MSWojsk. Nr 23 z 6 czerwca 1922 roku, poz. 346..
18 listopada 1924 roku weszła w życie ustawa z dnia 23 maja 1924 roku o powszechnym obowiązku służby wojskowej., a 15 kwietnia 1925 roku rozporządzenie wykonawcze ministra spraw wojskowych do tejże ustawy, wydane 21 marca tego roku wspólnie z ministrami: spraw wewnętrznych, zagranicznych, sprawiedliwości, skarbu, kolei, wyznań religijnych i oświecenia publicznego, rolnictwa i dóbr państwowych oraz przemysłu i handlu. Wydanie obu aktów prawnych wiązało się z przejęciem przez władze cywilne (administracji I instancji) większości zadań związanych z przygotowaniem i przeprowadzeniem poboru. Przekazanie większości zadań władzom cywilnym umożliwiło organom służby poborowej zajęcie się wyłącznie racjonalnym rozdziałem rekruta oraz ewidencją i administracją rezerw. Do tych zadań dostosowana została organizacja wewnętrzna powiatowych komend uzupełnień i ich składy osobowe. Poszczególne komendy różniły się między sobą składem osobowym w zależności od wielkości administrowanego terenu.
Zadania i nowa organizacja PKU określone zostały w wydanej 27 maja 1925 roku instrukcji organizacyjnej służby poborowej na stopie pokojowej. W skład PKU Rzeszów wchodziły dwa trzy referaty: I) referat administracji rezerw, II) referat poborowy i referat inwalidzki. Nowa organizacja i obsada służby poborowej na stopie pokojowej według stanów osobowych L. O. I. Szt. Gen. 3477/Org. 25 została ogłoszona 4 lutego 1926 roku. Z tą chwilą zniesione zostały stanowiska oficerów ewidencyjnych.
12 marca 1926 roku została ogłoszona obsada personalna Przysposobienia Wojskowego, zatwierdzona rozkazem Dep. I L. 6000/26 przez pełniącego obowiązki szefa Sztabu Generalnego gen. dyw. Edmunda Kesslera, w imieniu ministra spraw wojskowych. Zgodnie z nową organizacją pokojową Przysposobienia Wojskowego zostały zlikwidowane stanowiska oficerów instrukcyjnych przy PKU, a w ich miejsce utworzone rozkazem Oddz. I Szt. Gen. L. 7600/Org. 25 stanowiska oficerów przysposobienia wojskowego w pułkach piechoty.
Od 1926 roku, obok ustawy o powszechnym obowiązku służby wojskowej i rozporządzeń wykonawczych do niej, działalność PKU Rzeszów normowała „Tymczasowa instrukcja służbowa dla PKU”, wprowadzona do użytku rozkazem MSWojsk. Dep. Piech. L. 100/26 Pob.Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 40 z 23 grudnia 1930 roku, poz. 471.
Z dniem 1 października 1927 roku powiaty mielecki, pilzneński i ropczycki zostały wyłączone z PKU Rzeszów i włączone do nowo powstałej PKU Dębica na obszarze Okręgu Korpusu Nr V. Jednocześnie powiaty kolbuszowski i strzyżowski zostały wyłączone z PKU Nisko oraz PKU Jasło w Sanoku i włączone do PKU RzeszówDz. Rozk. MSWojsk. Nr 28 z 14 października 1927 roku, poz. 350..
W marcu 1930 roku PKU Rzeszów była nadal podporządkowana DOK X w Przemyślu i administrowała powiatami: kolbuszowskim, strzyżowskim i rzeszowskim.. W grudniu tego roku komenda posiadała skład osobowy typ II.
31 lipca 1931 roku gen. dyw. Kazimierz Fabrycy, w zastępstwie ministra spraw wojskowych, rozkazem B. Og. Org. 4031 Org. wprowadził zmiany w organizacji służby poborowej na stopie pokojowej. Zmiany te polegały między innymi na zamianie stanowisk oficerów administracji w PKU na stanowiska oficerów broni (piechoty) oraz zmniejszeniu składu osobowego PKU typ I–IV o jednego oficera i zwiększeniu o jednego urzędnika II kategorii. Liczba szeregowych zawodowych i niezawodowych oraz urzędników III kategorii i niższych funkcjonariuszy pozostała bez zmianDz. Rozk. MSWojsk. Nr 23 z 31 lipca 1931 roku, poz. 290..
11 listopada 1931 roku ogłoszono nadanie Krzyża Niepodległości st. sierż. Stanisławowi Kiesiowi z PKU Rzeszów..
Z dniem 1 kwietnia 1932 roku powiat strzyżowski został zniesiony, a jego terytorium włączone do powiatów rzeszowskiego i krośnieńskiego..
1 lipca 1938 roku weszła w życie nowa organizacja służby uzupełnień, zgodnie z którą dotychczasowa PKU Rzeszów została przemianowana na Komendę Rejonu Uzupełnień Rzeszów przy czym nazwa ta zaczęła obowiązywać 1 września 1938 roku, z chwilą wejścia w życie ustawy z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku wojskowym.. Obok wspomnianej ustawy i rozporządzeń wykonawczych do niej, działalność KRU Rzeszów normowały przepisy służbowe MSWojsk. D.D.O. L. 500/Org. Tjn. Organizacja służby uzupełnień na stopie pokojowej z 13 czerwca 1938 roku. Zgodnie z tymi przepisami komenda rejonu uzupełnień była organem wykonawczym służby uzupełnień.
Komendant rejonu uzupełnień w sprawach dotyczących uzupełnień Sił Zbrojnych i administracji rezerw podlegał bezpośrednio dowódcy Okręgu Korpusu Nr X, który był okręgowym organem kierowniczym służby uzupełnień. Rejon uzupełnień obejmował powiaty: rzeszowski i kolbuszowski.
KRU Rzeszów była jednostką mobilizującą. Pod względem mobilizacji materiałowej była przydzielona do 17 pułku piechoty w Rzeszowie. Zgodnie z planem mobilizacyjnym „W” komendant rejonu uzupełnień był odpowiedzialny za przygotowanie i przeprowadzenie mobilizacji baonu wartowniczego nr 105. Wymieniony oddział był mobilizowany w Rzeszowie, w I rzucie mobilizacji powszechnej z wyjątkiem kompanii wartowniczej nr 1/105, która była mobilizowana w alarmie, w grupie jednostek oznaczonych kolorem czerwonym. Zmobilizowany batalion należał pod względem ewidencyjnym do Ośrodka Zapasowego 24 Dywizji Piechoty.
W razie mobilizacji KRU Rzeszów funkcjonowała na podstawie etatu pokojowego, a w czasie wojny przynależała pod względem ewidencji i uzupełnień do OZ 24 DP.
Obsada personalna Poniżej przedstawiono wykaz oficerów zajmujących stanowisko komendanta Powiatowej Komendy Uzupełnień i komendanta rejonu uzupełnień oraz wykaz osób funkcyjnych (oficerów i urzędników wojskowych) pełniących służbę w PKU i KRU Rzeszów, z uwzględnieniem najważniejszych zmian organizacyjnych przeprowadzonych w 1926 i 1938 roku. + KomendanciStopie, imię i nazwiskoOkres pełnienia funkcjiKolejne stanowisko (dalsze losy)płk piech. Władysław Gostomski27 XII 1918 – VI 1920dyspozycja Dowództwa Okręgu Generalnego Poznańmjr / ppłk piech. Juliusz Strumieński1923 – II 1927skierowany na dwumiesięczny urlopmjr tab. Henryk SzwajkowskiII 1927 – X 1930dowódca 10 dtabmjr piech. Eugeniusz ButyterXI 1930 – 1939
+ Obsada personalna XXI PKU w dniu 27 grudnia 1918 rokukomendantpłk piech. Władysław Gostomskizastępca komendantakpt. Karol Rozdółoficer ewidencyjny w Rzeszowiepor. Stanisław Mleczkooficer ewidencyjny w Tarnowieppor. Jan Ziębaoficer ewidencyjny w Kolbuszowejppor. Henryk Ciomaoficer ewidencyjny w Mielcuppor. Juda Rotteroficer ewidencyjny w Ropczycachppor. Stanisław Stuligłowaoficer ewidencyjny w Strzyżowiechor. Mendel Hellmanoficer ewidencyjny w Krośniechor. Andrzej Żołądźoficer ewidencyjny w Brzozowiechor. Czesław Groszek
+ Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1921–1925 I referentmjr / ppłk piech. Ludwik Ottdo IV 1924komendant PKU Królewska Hutakpt. kanc. Emil Antoni Hawliczekod V 1924 II referenturzędnik wojsk. IX rangi / kpt. kanc. Emil Antoni Hawliczekdo V 1924I referentpor. kanc. Antoni Horakowskiod V 1924referent inwalidzkichor. Wilhelm Schreiberod III 1925oficer instrukcyjnypor. / kpt. piech. Antoni II Krupa1923 – II 192617 pp oficer ewidencyjny na powiat mieleckipor. kanc. Wilhelm HandlII – V 1925OE Czarnków PKU Szamotułypor. kanc. Franciszek SzarnagelV – XII 1925kierownik kancelarii Komendy m. Warszawy oficer ewidencyjny na powiat pilzneńskiurzędnik wojsk. XI rangi / por. kanc. Antoni Horakowskido V 1924II referentpor. kanc. Adolf Jan Zaleskiod X 1924oficer ewidencyjny na powiat ropczyckiurzędnik wojsk. XI rangi / por. kanc. Stanisław Stuligłowa1923 – 1924oficer ewidencyjny na powiat rzeszowskiurzędnik wojsk. XI rangi Wilhelm Schreiberod 1 XII 1923 Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1926–1938 kierownik I referatu administracji rezerw i zastępca komendantamjr tab. Henryk SzwajkowskiII 1926 – II 1927komendant PKUkpt. kanc. Emil Antoni HawliczekII 1927 – 28 I 1929dyspozycja dowódcy OK Xmjr piech. Włodzimierz Swoińskip.o. III – VIII 1929dyspozycja dowódcy OK Xkpt. piech. Józef AbratowskiXII 1929 – VI 1938kierownik I referatu KRU kierownik II referatu poborowegokpt. kanc. Emil Antoni HawliczekII 1926 – II 1927kierownik I referatukpt. piech. Józef AbratowskiVIII 1927 – XII 1929kierownik I referatukpt. piech. Walenty RzucidłoXI 1930 – 31 XII 1932stan spoczynkukpt. piech. Wiktor Emanuel Janoszek1933 – VI 1938kierownik II referatu KRUreferentpor. kanc. Adolf Jan ZaleskiII 1926 – XI 1930płatnik 10 dtabreferent inwalidzkipor. kanc. Antoni Horakowskiod II 1926 Obsada pozostałych stanowisk funkcyjnych PKU w latach 1938–1939kierownik I referatu ewidencjikpt. adm. (piech.) Józef Abratowski †1940 Katyńbył w III 1939kierownik II referatu uzupełnieńkpt. adm. (piech.) Wiktor Emanuel Janoszekbył w III 1939
Uwagi
Przypisy
Bibliografia
Rzeszów Rzeszów Rzeszów Kategoria:Wojsko Polskie II Rzeczypospolitej w Rzeszowie