Kanguroszczurnik (Bettongia) – rodzaj ssaków z podrodziny Bettongiinae w obrębie rodziny kanguroszczurowatych (Potoroidae).
Rozmieszczenie geograficzne Rodzaj obejmuje gatunki występujące endemicznie w Australii.
Morfologia Długość ciała (bez ogona) 28–43,2 cm, długość ogona 20,7–36 cm; masa ciała 0,68–2,3 kg.
Systematyka Rodzaj zdefiniował w 1837 roku angielski zoolog John Edward Gray w artykule zatytułowanym Opis nowych lub mało znanych ssaków, głównie ze zbiorów Muzeum Brytyjskiego, opublikowanym w czasopiśmie „Magazine of natural history and journal of zoology, botany, mineralogy, geology and meteorology”. Gray wymienił trzy gatunki – Bettóngia ruféscens J.E. Gray, 1837, Bettóngia setòsus J.E. Gray, 1837 (= Kangurus Gaimardi A.G. Desmarest, 1822) i Bettóngia penicillàta J.E. Gray, 1837 – z których gatunkiem typowym jest (późniejsze oznaczenie) Bettóngia setòsus J.E. Gray, 1837 (= Kangurus Gaimardi A.G. Desmarest, 1822) (kanguroszczurnik tasmański).
Etymologia Bettongia (Betongia): ‘kanguroszczur’, od aborygeńskiego badang ‘kangur’. Bettongiops: rodzaj Bettongia (kangoroszczurnik); ōps, ωπος ōpos ‘wygląd’. Gatunek typowy (oryginalne oznaczenie): Hypsiprymnus lesueur .
Podział systematyczny Do rodzaju należą następujące występujące współcześnie i wymarłe w czasach historycznych gatunki: Grafika Gatunek Autor i rok opisu Nazwa zwyczajowa Podgatunki Rozmieszczenie geograficzne Podstawowe wymiaryDC – długość ciała; DO – długość ogona; MC – masa ciała StatusIUCNBettongia pusillaMcNamara, 1997kanguroszczurnik małygatunek monotypowyznany z rejonu Nullarbor w zachodniej Australii Południowej i Australii ZachodniejDC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychBettongia anhydraH.H. Finlayson, 1967gatunek monotypowyznany ze współczesnej czaszki zebranej w środkowo-zachodniej części Terytorium Północnego oraz drugiej czaszki z jaskini Stegmite (południowo-wschodnia Australia Zachodnia)DC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychcentruj|150pxBettongia lesueur(Quoy & Gaimard, 1824)kanguroszczurnik ryjącygatunek monotypowyAustralia Zachodnia (wyspy Zatoki Rekina, Wyspa Barrowa); introdukowany na kontynent (Australia Zachodnia, Nowa Południowa Walia i Australia Południowa); zakres wysokości: 0–300 m n.p.m.DC: 28–36 cmDO: 21–28 cmMC: 0,7–1 kgcentruj|150pxBettongia gaimardi(A.G. Desmarest, 1822)kanguroszczurnik tasmański2 podgatunki (w tym 1 wymarły)wschodnia Tasmania (wraz w wyspami Maria i Bruny); reintrodukowany w Canberze (Australijskie Terytorium Stołeczne); zakres wysokości: 0–1000 m n.p.m.DC: 31 33cmDO: 29–34 cmMC: 1,2–2,3 kgBettongia penicillataJ.E. Gray, 1837gatunek monotypowywymarły, występował w południowo-wschodniej Australii w latach dwudziestych XX wiekuDC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychcentruj|150pxBettongia ogilbyi(G.R. Waterhouse, 1841)kanguroszczurnik pędzloogonowy2 podgatunki (w tym 1 wymarły)Australia Zachodnia (Dryandra Woodland, Kingston, Perup Nature Reserve i Tutanning National Reserve); (re)introdukowany w innych częściach Australii Zachodniej, Australii Południowej i Nowej Południowej Walii; zakres wysokości: 0–300 m n.p.m.DC: 29–36 cmDO: 25–36 cmMC: 0,8–1,8 kgBettongia haoucharaeNewman-Martin, Travouillon & N. Warburton, 2025gatunek monotypowyAustralia ZachodniaDC: brak danychDO: brak danychMC: brak danychcentruj|150pxBettongia tropicaWakefield, 1967kanguroszczurnik tropikalny gatunek monotypowypółnocno-wschodni Queensland (góry Windsor Tableland i Carbine Rableland oraz Lamb Range i Coane Range); zakres wysokości: 400–1200 m n.p.m.DC: 29–43 cmDO: 27–35 cmMC: 0,9–1,4 kg Kategorie IUCN: – gatunek bliski zagrożenia, – gatunek zagrożony, – gatunek wymarły; – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.
Opisano również gatunek wymarły z miocenu Australii: Bettongia moyesi
Uwagi
Przypisy Nazwy polskie za:
Kategoria:Kanguroszczurowate Kategoria:Taksony opisane przez Johna Edwarda Graya