Biuro Wystaw Artystycznych w Radomiu

Biuro Wystaw Artystycznych w Radomiu (BWA Radom) – instytucja kultury i galeria sztuki działająca w Radomiu w latach 1974–1990. mały

Początki Idea utworzenia centralnej instytucji wystawienniczej z podlegającymi jej oddziałami zrodziła się w Krakowie w 1947r. na zjeździe delegatów Związku Polskich Artystów PlastykówP. Głowacki, Przemiany w funkcjonowaniu państwowych galerii sztuki po 1989 roku, „dyskurs”. Pismo Naukowo-Artystyczne Akademii Sztuk Pięknych we Wrocławiu, nr 4/2006, s. 115;. J. Mansfeld, Centralne Biuro Wystaw Artystycznych – Zachęta 1860-2000. Pod red. nauk. G. Świtek. Zachęta – Narodowa Galeria Sztuki, Warszawa 2003, s. 179.. W 1949 r. Ministerstwo Kultury i Sztuki powołało Centralne Biuro Wystaw Artystycznych (CBWA) w Warszawie (obecnie Narodowa Galeria Sztuki – Zachęta), jako państwową galerię sztuki, mającej za zadanie upowszechnianie współczesnej, profesjonalnej plastykiJ. Krzymuska, Centralne Biuro Wystaw Artystycznych, w: Polskie życie artystyczne 1945-1960. Praca zbiorowa pod red. A. Wojciechowskiego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1992, s. 254.. „Kolejne lata wiązały się z sukcesywnym powstawaniem jego oddziałów w miastach wojewódzkich. (…) Model pracy terenowych oddziałów odpowiadał w odpowiedniej proporcji działalności CBWA”Ibidem, s. 254..

W 1962 r. oddziały CBWA przekształcono w Biura Wystaw Artystycznych (BWA), jako samodzielne jednostki budżetowe, podległe Wydziałom Kultury i Sztuki Wojewódzkich Rad Narodowych. Podział administracyjny w 1975 r. przyczynił się do usamodzielnienia licznych delegatur oraz powołania nowych placówekIbidem, s. 257..

Biuro Wystaw Artystycznych w Radomiu zostało utworzone 1 stycznia 1974 r. jako oddział BWA w Kielcach, usamodzielniło się natomiast 1 października 1975 r., gdy Radom stał się miastem wojewódzkimArchiwum Państwowe w Radomiu (dalej APR): Urząd Wojewódzki w Radomiu. Zarządzenie nr 58/75 wojewody radomskiego z dn. 9.12.1975 r. w sprawie utworzenia z dniem 1 października 1975 r. Biura Wystaw Artystycznych w Radomiu. Spis nr 15, sygn. 184.. Kierownikiem, a później dyrektorem radomskiego BWA, do końca istnienia (1990 r.) wymienionej instytucji, była dr Ewelina L. Pierzyńska–Jelska, historyk sztuki i muzeolog.

Siedzibę Biura Wystaw Artystycznych w Radomiu stanowiły dwie najstarsze, mieszczańskie kamieniczki w tym mieście. Początkowo, od 1975 r., był to wzniesiony w XVI w. Dom Esterki. a później również wybudowany na początku XVII w. w stylu wczesnobarokowym Dom Gąski. Oba budynki są usytuowane w północnej pierzei rynku Miasta Kazimierzowskiego w RadomiuR. Brykowski, Architektura Radomia, w: Urbanistyka i architektura Radomia, pod red. W. Kalinowskiego, Lublin 1979, s. 96. i stanowią ulubiony motyw dla artystów plastyków, którzy zabytkowe budynki utrwalają różnymi technikami artystycznymi.

Celem i podstawowymi zadaniami stawianym przed wspomnianą galerią sztuki współczesnej były 1. Edukacja kulturalna i wychowanie aktywnego odbiorcy sztuki współczesnej. 2. Promocja i upowszechnianie współczesnej profesjonalnej twórczości plastycznej i fotograficznej w kraju i za granicąE. Pierzyńska–Jelska, A. Jelski, T. Dąbrowska, Twórczość plastyczna i wystawiennictwo w Radomiu w latach 1945–1989, Radom 1990, s. 95..

Działalność wystawiennicza Na przestrzeni pierwszych dwóch lat funkcjonowania instytucji, działając w trudnych warunkach, przy skromnym liczebnie personelu (początkowo była to tylko jedna osoba) i nie dysponując własnymi pomieszczeniami ekspozycyjnymi, udostępniano przede wszystkim dorobek twórczy radomskiego środowiska plastykówIbidem, s. 93, 96-97. M. Hniedziewicz, Cienie radomskiej plastyki, „Kultura”, nr 13 z 2.02.1975.

W 1976 r. radomskie BWA, jako jedyne w Polsce, określiło swą specjalizację w zakresie upowszechniania, inspiracji, mecenatu i promocji współczesnego portretu, autoportretu i portretu zbiorowego, początkowo w dziedzinie malarstwa i rysunku, a następnie, po 1978 r., wyłącznie w dziedzinie malarstwa i grafiki.

Zwieńczeniem tych działań było zorganizowanie w cyklu trzyletnim tematycznej ekspozycji z nagrodami Triennale „Prezentacje Portretu Współczesnego”, która w latach: 1978, 1981, 1984 miała zasięg ogólnopolski, natomiast w latach: 1987 i 1990 – międzynarodowy. Na tych wystawach, gdzie istniała bardzo silna konkurencja, nagrody i wyróżnienia zdobywali również plastycy z RadomiaNowacka A.: „Prezentacje portretu współczesnego” sukcesem artystycznym i wystawienniczym, „Życie Radomskie” z 22.09.1978; Koś B.: Renesans portretu, „Magazyn Słowa Ludu” z 6-8. 10. 1978; P._J.E.L.: Vuelve el retrato, „La Pologne-Polonia”, nr 1- 4 (329-332), 1982; Pierzyńska–Jelska E.L., Jelski A.: Triennale „Prezentacje Portretu Współczesnego”, [w:] Portret. Funkcja – Forma – Symbol.op. cit., s. 447–457..

Warto zwrócić uwagę na fakt, że pierwsze „Triennale” odbyło się na rok przed głośną wystawą „Polaków portret własny”, zaprezentowaną przez Muzeum Narodowe w KrakowieI „Triennale” zostało otwarte 22 września 1978 r., „Polaków portret własny” 8 października 1979 r..

O znacznym zainteresowaniu ekspozycją i renomie tej imprezy świadczył fakt, że na IV Triennale „Prezentacje Portretu Współczesnego” Wystawę Międzynarodową. Radom – 87, która była również zaprezentowana w Krakowie, wpłynęło ogółem 1035 prac od ok. 400 autorów reprezentujących 19 państw europejskich i pozaeuropejskich. Była to wówczas jedna z dwóch istniejących na świecie międzynarodowych wystaw poświęconych wyłącznie współczesnemu portretowi i pierwsza w dziejach Radomia międzynarodowa ekspozycja w zakresie sztuk plastycznych (malarstwo i grafika)A. Sawicki, Portret, „Dziennik Polski” z 9. 09. 1981; I. J. Kamiński I, Znów portret, „Kamena” nr 17 (1737) z 16.08.1981; R.K. Bochyński, Między tradycją a współczesnością, „Przemiany”, nr 21 z 05.1984; K. Siemiatycka, Jeśli portret – to do Radomia, „Kobieta i Życie”, nr 23 (1725) z 3.06.1984; I. J. Kamiński, Po prostu portret, „Sztuka” nr 1/85; J. Werbanowski, Portret w Radomiu, „Sztuka” nr 5/87; R. K. Bochyński, Koniec pewnej tradycji, „Przemiany”, nr 198, r. XVIII, 1987.. Poszczególnym „Triennale” towarzyszył plakat autorstwa artysty grafika Macieja Urbańca wyobrażający zwielokrotniony, wielobarwny profil ludzkiej twarzy, potraktowany reliefowo, umieszczony centralnie, pionowo, na delikatnie rozedrganym tle – w zależności od kolejnych „Triennale” – beżowym, turkusowym i czerwonym. Był to znak rozpoznawczy „Triennale”. W pomniejszonej skali występował także na katalogach i zaproszeniach związanych ze wszystkimi „Triennale”. W 1984 r. z okazji dziesięciolecia istnienia BWA w Radomiu, została otwarta, jako jedyna na terenie kraju i w Europie Wschodniej, Galeria Autoportretu Współczesnego. Inicjatorką jej utworzenia była dr E. L. Pierzyńska-Jelska. Była to stała ekspozycja. Mieściła się w salach na parterze Domu Esterki i Domu Gąski. Zaprezentowano na niej przede wszystkim dzieła laureatów kolejnych Triennale „Prezentacje Portretu Współczesnego”. Ich twórcy swobodnie posługując się różnymi doświadczeniami i tradycjami sztuki XX w. korzystali ze środków wyrazu nie ograniczonych żadną konwencją.

W Galerii Autoportretu Współczesnego były eksponowane wizerunki własne m.in.: Marii Anto, Stanisława Baja, Krystyny Brzechwy, Ireny Brzozowskiej-Flieger, Jerzego Dudy Gracza, Edwarda Dwurnika, Antoniego Fałata, Krzysztofa Jackowskiego, Edwarda Kiełtyki, Zbysława M. Maciejewskiego, Andrzeja Okińczyca, Jerzego Oleksiaka, Jana Salamona, Leszka Sobockiego, Wandy Macedońskiej-Zalewskiej, Hanny Pstrągowskiej –Dubiel, Allana Rzepki, Wiesława Szamborskiego, Andrzeja Tryzny, Danuty Waberskiej i Heleny Zadrejko.

Prawie wszystkie obrazy eksponowane w Galerii Autoportretu Współczesnego pochodziły z okresu 1976-1990, a więc z trudnych, pełnych dramatyzmu lat, charakteryzujących się ostrymi konfliktami społecznymi i politycznymi. Odbił się on echem w twórczości portrecistów, dla których nieobojętny był kontekst ich artystycznej działalnościGaleria Autoportretu Współczesnego została otwarta 30 marca 1984 r.; M. Rumin, Autoportret, „Przemiany”, nr 9 z 5.09.1985; E. Pierzyńska-Jelska, A. Jelski, Self – portraits of artists, „Lot Kaleidoscope”, nr 3(30), 1986; Z. Duszkow, Unikalna Galeria, „Dunajska Prawda”, Ruse, 1.11.1986; A. Jelski, Rencontre avec soi – même, „La Pologne – Polonia” 1987, nr 4 (352); J. Duda Gracz, Na portret, „Sztuka”, nr 5/6, 1988. E. Pierzyńska-Jelska, A. Jelski, Galeria autoportretu współczesnego, [w:] Portret. Funkcja – Forma – Symbol. Materiały Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Toruń, grudzień 1986, pod red. nauk. prof. T.S. Jaroszewskiego,Warszawa 1990, s. 323–331..

Doświadczenia emocjonalne i intelektualne z tego czasu, wyniesione przez środowiska twórcze, pogłębiły zainteresowanie człowiekiem, a poszukiwanie bliskości w dniach zagrożenia powodowało zaistnienie bardziej autentycznego kontaktu między ludźmi, co zaowocowało również w portrecie.

Były to lata ważne dla rozwoju polskiego portretu, w tym również i autoportretu, których rozwój był niewątpliwie stymulowany m.in. przez radomskie „Triennale”J. Werbanowski, op. cit.. mały|Grzegorz Marszałek, Plakat do wystawy „Jan Kochanowski i Jego Epoka”, Radom 1984, Fot. Tadeusz Jakubik, 1984|alt=

Lata 1980 i 1984 wiązały się z dwiema rocznicami w kulturze polskiej i światowej. Były to 450 rocznica urodzin i 400 rocznica śmierci najznakomitszego poety słowiańszczyzny doby renesansu Jana Kochanowskiego z Czarnolasu (1530-1584). W ramach obchodów jubileuszowych ku czci tego wielkiego poety radomskie BWA zorganizowało we wspomnianych latach dwie pokonkursowe, ogólnopolskie, interdyscyplinarne ekspozycje w zakresie medalierstwa, rzeźby, grafiki, rysunku i tkaniny artystycznej pod wspólną nazwą „Jan Kochanowski i Jego epoka”. Niektóre medale i rzeźby z ekspozycji weszły w skład zbiorów Muzeum Jana Kochanowskiego w CzarnolesieW. Maciąg, Wszystkim swoje księgi daję, „Przemiany”, nr 7(118), 07. 1980; „Jan Kochanowski et son époque 1584 – 1984”, „La Pologne – Polonia”, nr 2(312), 1985; B. Piątkowska, Wizerunek arcypoety, „Stolica”, nr 48(1914) z 25.11.1984; A. Jelski, „Jan Kochanowski i Jego Epoka”, „Sztuka Polska”. Biuletyn Informacyjny, nr 11/84..

Oprócz wymienionych dużych realizacji wystawienniczych, wydarzeniami artystycznymi i medialnymi były następujące ekspozycje, indywidualne i zbiorowe, z kraju i zagranicy, zaaranżowane w salach wystawowych siedziby BWA – „Domu Esterki” i „Domu Gąski”: Zostały one przedstawione w porządku chronologicznym:

rok 1974: Malarstwo, grafika, druki bibliofilskie Witolda Chomicza z Krakowa; rok 1978: Portrety w malarstwie Wandy Macedońskiej–Zalewskiej z Krakowa; rok 1979: Realizm magiczny w malarstwie belgijskim oraz Malarstwo Antonia Orosco Gonzalesa z Meksyku; rok 1980: Jean Chièze i współczesny drzeworyt francuski oraz Tkanina artystyczna Eddy Seidl- Reiter z Austrii; rok 1981: Malarstwo Heleny Zadrejko z Głogowa; Malarstwo Krystyny Brzechwy z Warszawy; Malarstwo Jolanty Jakimy Zerek z Rzeszowa; Malarstwo Tomasza Burasiewicza oraz Aliny i Erazma Kalwaryjskich ze Szczecina: rok 1982: Kłodzkie szkło artystyczne; rok 1983: Tkanina artystyczna Krystyny Czarnockiej z Warszawy; Malarstwo i rysunek Bożeny i Janusza Popławskich z Radomia oraz Malarstwo Jana Salamona z Krakowa; rok 1984: Obrazy Marii Anto z Warszawy; Malarstwo Witolda Kowalskiego z Radomia oraz 10 lat pracy twórczej Aleksandra Olszewskiego z Radomia; rok 1985: Rzeźba Ryszarda Orskiego z Zakopanego; Malarstwo Edwarda Kiełtyki z Radomia z okazji 35-lecia pracy twórczej; Malarstwo Janusza Dziurawca z Warszawy oraz Malarstwo Antoniego Fałata z Warszawy; rok 1986: Malarstwo Sabiny Lonty z Częstochowy; Portrety Jerzego Dudy Gracza z Katowic; Współczesna tkanina artystyczna z Wielkiej Brytanii oraz Malarstwo Jerzego Oleksiaka z Poznania; rok 1987: Portrety Stanisława Mazusia z Tychów; Stanisław Baj z Warszawy – portrety oraz Malarstwo Longina Pinkowskiego z Radomia z okazji 20-lecia pracy twórczej;