mały|Symboliczny grób ks. Jerzego Dajlidy na suwalskim cmentarzu parafialnym przy ulicy Bakałarzewskiej mały|Opis egzekucji ks. Jerzego Dajlidy.Notatka z "Dziennika Poznańskiego" z 1864 r. mały|Kościół Świętej Trójcy w Urdominie (Rudamina), gdzie posługę kapłańską pełnił ks. Jerzy Dajlida Jerzy Dajlida (ur. 1839, zm. 13 kwietniaNiektóre źródła podają dzień 1 kwietnia jako datę dzienną rozstrzelania. Nieporozumienie wzięło się zapewne z różnicy wynikającej z używania dwóch różnych kalendarzy. Wg kalendarza juliańskiego (używanego w Rosji do 1918 r.) ks. Dajlida zginął 1 kwietnia, natomiast zgodnie z kalendarzem gregoriańskim miało to miejsce 13 kwietnia. Różnica 12 dni wiąże się z innym liczeniem długości roku kalendarzowego i astronomicznego. 1864) – ksiądz, uczestnik powstania styczniowego.

Życiorys Jerzy Dajlida (Jurgis Dailide) syn Stanisława, urodził się w 1839 r.Rok urodzenia zostawia pewne wątpliwości, gdyż Kazimierz Baranowski w swoim artykule jako datę urodzin podaje rok 1838. Zob.: K. Baranauskas, Kunigas Jurgis Dailidė (1838–1864), „Terra Jatwezenorum” 2017, t.9, s. 160-161. we wsi Syntowty (Sintautuose – miejscowość w okręgu mariampolskim) w rodzinie włościańskiej. Andrzej Matusiewicz za Witoldem Jemielitym podaje, iż Dajlida ukończył Seminarium Duchowne w Sejnach i po otrzymaniu święceń, w marcu 1862 roku został wikariuszem w parafii Urdomin, w powiecie kalwaryjskimA. Matusiewicz, Straceni w Suwałkach w latach 1863-1864, „Rocznik Augustowsko-Suwalski” 2008, t. 8, s. 105.Por. tekst.: W. Jemielity, Duchowieństwo w diecezji augustowskiej czyli sejneńskiej a powstania w XIX wieku, „Rocznik Białostocki” 1993, t. 18, s. 148, 149, 153 oraz Księża diecezji augustowskiej czyli sejneńskiej ukarani za udział w powstaniu styczniowym, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 1975, t. 22, z. 4, s. 120, 122.. Posługę kapłańską sprawował w kościele św. Trójcy. Tam razem z miejscowym wójtem – Radzewiczem oraz Juliuszem Letowtem – wójtem gminy Bułhakowsk brał udział w werbowaniu chłopów do powstania. Bezpośrednią przyczyną aresztowania księdza były wydarzenia, które miały miejsce nocą z 30 na 31 stycznia 1863 r. Wtedy to w miejscowym kościele Dajlida odczytał tekst przysięgi skierowanej do włościan. W tekście opublikowanym w „Dzienniku Suwalskim” (1926 r.) czytamy, iż winą księdza było przeczytanie w kościele z ambony podburzających proklamacji t. j. dekretu i odezwy Polskiego Rządu Narodowego o zwolnienie i uwłaszczenie włościanOdczyt prof. Kościałkowskiego, „Dziennik Suwalski” 1926, nr 23, s. 4.. O nocnych wydarzeniach zostały poinformowane zaborcze władze rosyjskie. Sołtys wsi BielańceWieś w pow. kalwaryjskim, gm. i par. Urdomin. – Wasyl Borysow oraz Sikorski – sołtys wsi StrumbogłówStrumbogłów albo Strombogłowa – wś, pow. kalwaryjski, gm. i par. Urdomin. złożyli na księdza donos.

Dajlida trafił do suwalskiego więzienia (prawdopodobnie już w marcu 1863 r.) gdzie był przetrzymywany i poddawany torturom. Bezskuteczne poręczenie i prośbę o uwolnienie księdza złożyli mieszkańcy wsi Gumbele, a także szanowani obywatele Suwałk, m.in. Baltazar Grabowski, Kazimierz Grabowski, A. J. RajskiA. Matusiewicz, Straceni w Suwałkach w latach..., s. 105.. Mimo tych działań kapłana skazano na karę śmierci przez rozstrzelanie. Wyrok wykonano 13 kwietnia 1864 r., o godzinie 9:30 lub 10:00. W „Dzienniku Poznańskim” z 1864 r. zachował się dość obszerny opis egzekucji księdza. Biogram Jerzego Dajlidy ograniczył się do kilku zaledwie faktów. Nie udało się odszukać szerszych informacji dotyczących życia i działalności kapłana. Pewne światło na postać księdza rzucają materiały wykazane w bibliografii.

Egzekucja ks. Jerzego Dajlidy „Wiek” z 26 kwietnia 1864 r. donosił o rozstrzelaniu księdza w Suwałkach za podmawianie włościan do buntu odprowadzenie i błogosławienie oddziałów powstańczych„Wiek” 1864, nr 50, s. 3..

W notatce zamieszczonej w „Dzienniku Poznańskim” (1864 r.) czytamy wobec licznie zgromadzonego tłumu, którego łkanie zagłuszało głos barabanów (...) Padły strzały, zerwały postronki, którymi ten młody kapłan był przywiązany do słupa – padło drgające ciało na ziemię, jeszcze żywcem rzucono je do dołu i zakopano pomimo jęków wyrywających się z poranionej piersi. Zgromadzeni wydali okrzyk boleści a padając twarzą na ziemię płakali i modlili się. (...) Stracono ks. Dajlidę za to, że raz w kościele, przy którym był wikariuszem, miał kazanie do parafian o obowiązkach wobec ojczyzny„Dziennik Poznański” 1864, nr 91, s. 4..

Symboliczny grób na suwalskim cmentarzu przy ulicy Bakałarzewskiej Miejsce pochówku ks. Dajlidy budzi wiele wątpliwości. W notatce zamieszczonej w „Dzienniku Suwalskim” (1926 r.) znalazła się informacja o relacji Mamerta NieciuńskiegoMamert Nieciuński (1867-1952) – lekarz, społecznik, działacz Suwalskiego Towarzystwa Lekarskiego, inicjator powstania Domu Zdrowia Ziemi Suwalskiej. dotycząca zdarzenia z lat 90. XIX w. (prace związane z budową kolei i dworca kolejowego w Suwałkach). Sugerował on, iż miejsce stracenia ks. Dajlidy zostało przypadkowo odnalezione przy budowie stacji pomp na kolei; w czasie robót ziemnych natrafiono na kości ludzkie i resztki sutanny. Władze rosyjskie kazały grabarzowi miejscowego cmentarza katolickiego pochować te szczątki poza murem cmentarza, co też uczynił, lecz w nocy przeniósł je i pochował w obrębie cmentarza.

W 2018 r. Litwini mieszkający na Suwalszczyźnie uczcili pamięć młodego księdza. Na cmentarzu parafialnym przy ulicy Bakałarzewskiej (Suwałki) powstał symboliczny grób z kamiennym nagrobkiem i inskrypcją w języku polskim i litewskim.

Śp. ks. JERZY DAJLIDA, żył lat 25, uczestnik powstania styczniowego, rozstrzelany w Suwałkach, 13 kwietnia 1864 (treść inskrypcji w jęz. pol.);

A.a. Kun. JURGIS DAILIDE gyveno 25 m, 1863 m. Sukilimo Dalyvis Susaudytas 1864 IV 13, Suvalkuos (treść inskrypcji w jęz. lit.).

Uwagi

Przypisy

Bibliografia (A), „Boże coś Polskę” – za wiarę i Rzeczpospolitą, „Skałka” 2013, nr 11. Baranauskas, Kunigas Jurgis Dailidė (1838–1864), „Terra Jatwezenorum” 2017, t. 9. Chankowski S., Powstanie styczniowe w Augustowskiem, Warszawa 1972. „Dziennik Poznański” 1864, nr 91. Jemielity W., Duchowieństwo w diecezji augustowskiej czyli sejneńskiej a powstania w XIX wieku, „Rocznik Białostocki” 1993, t. 18. Jemielity W., Księża diecezji augustowskiej czyli sejneńskiej ukarani za udział w powstaniu styczniowym, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 1975, t. 22, z. 4. Matusiewicz A., Egzekucje powstańców styczniowych w Suwałkach, „Rocznik Augustowsko-Suwalski” 2002, t. 2. Matusiewicz A., Straceni w Suwałkach w latach 1863-1864, „Rocznik Augustowsko-Suwalski” 2008, t. 8. Odczyt prof. Kościałkowskiego, „Dziennik Suwalski” 1926, nr 23. Studnicki W., Rok 1863. Wyroki śmierci, Wilno 1923. Stupnicki H., Imionospis poległych i zmarłych w 1863/1864 r., Lwów 1865. Suwałki : miasto nad Czarną Hańczą, red. J. Kopciał, Suwałki 2005. „Wiek” 1864, nr 50.

Linki zewnętrzne http://punskas.pl/paminklas-kunigui-jurgiui-dailidei-1838-1864-suvalku-kapinese/ [dostęp: 20.03.2019] http://e-ausra.pl/2018/05/14/suvalku-kapinese-pasventintas-paminklas-a-a-kun-jurgiui-dailidei-1838-1864/ [dostęp: 20.03.2019]

Kategoria:Ludzie związani z Suwalszczyzną Kategoria:Ludzie związani z powstaniem styczniowym Kategoria:Osoby represjonowane za udział lub pomoc w powstaniu styczniowym Kategoria:Duchowni katoliccy zaboru rosyjskiego Kategoria:Duchowni katoliccy w powstaniu styczniowym Kategoria:Urodzeni w 1839 Kategoria:Zmarli w 1864