Perec Markisz (ur. 7 grudnia 1895 w Połonnem na Wołyniu, zm. 12 sierpnia 1952 w Moskwie) – rosyjski i żydowski pisarz, poeta i dramaturg tworzący głównie w języku jidysz. Współzałożyciel Hałastry. W czasie II wojny światowej działacz Żydowskiego Komitetu Antyfaszystowskiego.
Życiorys Urodził się 7 grudnia 1895 w Połonnem na Wołyniu. Otrzymał tradycyjne żydowskie wychowanie religijne, eksternistycznie ukończył rosyjskie gimnazjum. Po wybuchu I wojny światowej został wcielony do rosyjskiej armii, podczas służby został ranny.
Początkowo tworzył wiersze w języku rosyjskim, gdy jednak w 1917 znalazł się wraz z Dowidem Hofsztejnem i Lejbem Kwitką w kijowskiej grupie liryków żydowskich to zaczął tworzyć w jidysz. Popierali oni, owianą dla nich romantyzmem, rewolucję październikową i byli zwolennikami awangardy literackiej oraz nowych prądów w literaturze jidysz.
Był autorem poematów ekspresjonistycznych i lirycznych m.in. wydanego w 1918 Wołynia oraz Di kupe (Stos/ Kopiec, 1921) traktującego o pogromach Żydów na Ukrainie. W latach 1919–1921 wydał osiem tomów wierszy.
thumb|Członkowie grupy literacko-artystycznej „Di Chaliastre” w Warszawie. Od lewej: Mendel Elkin, Perec Hirszbejn, Uri-Cewi Grinberg, Perec Markisz, Melech Rawicz i Izrael Jehoszua Singer (1922) Opuścił Rosję Radziecką i od 1921 mieszkał w Warszawie, gdzie w kolejnym roku znalazł się wraz z Urim-Cewim Grinbergiem i Melechem Rawiczem wśród założycieli ekspresjonistyczno-futurystycznej grupy artystyczno-literackiej Hałastra ( Chaliastre) skupionej wokół miesięcznika literackiego „Ringen”. Wraz z Izraelem Jehoszuą Singerem i Ojzerem Warszawskim był współwydawcą pisma „Chaliastre” (1922), a w 1924 był jednym z założycieli tygodnika „Literarisze Bleter”. Stał się idolem żydowskiej awangardy, świetnie przyjmowanym na Zachodzie. W latach 1922–1925 czasowo mieszkał w Berlinie, Paryżu, Londynie, odwiedził też Palestynę, powracał jednak do Warszawy, którą ostatecznie opuścił w 1926, zawiedziony tym, że nie udało mu się tu przeprowadzić rewolucji w sztuce i literaturze. Powrócił do Związku Radzieckiego – mieszkał w Kijowie i Moskwie. W swojej ówczesnej twórczości bezowocnie starał się pogodzić swoje przywiązanie do kultury żydowskiej z entuzjazmem do systemu komunistycznego. Należał do najpopularniejszych pisarzy tworzących literaturę jidysz i był uważany za lidera żydowskich pisarzy rewolucyjnych. Jego utwory tłumaczone były na rosyjski. Pracował w Żydowskim Teatrze Państwowym w Moskwie. W 1939 roku otrzymał Order Lenina.
Podczas II wojny światowej był działaczem Żydowskiego Komitetu Antyfaszystowskiego, zaś w literaturze zajął się tragicznymi losami polskich Żydów – było to tematem takich jego utworów jak poemat Cu a jidyszer tencerin (Do żydowskiej tancerki) z 1940 czy wydana pośmiertnie powieść Trot fun dojres (Krokiem pokoleń / Marsz pokoleń, 1966), poświęcona powstaniu w getcie warszawskim.
W 1949 został uwięziony, a 12 sierpnia 1952 stracony w Moskwie, wraz z grupą innych pisarzy narodowości żydowskiej tworzących w jidysz i oskarżanych o nacjonalizm w stalinowskim procesie poetów żydowskich. W 1956 został zrehabilitowany.
Życie prywatne Z pierwszą żoną Zinaidą Joffe miał córkę Olgę Markisz Rapaj, a z drugą Esterą dwóch synów Szymona i Dawida.
Twórczość Opracowano na podstawie źródeł: Wolin (Wołyń, poemat, 1918 lub 1920) Szwełn (Progi, tom wierszy 1919) Di kupe (Stos, poemat, 1921 lub 1922) Radio (poemat, 1922) Dor ejn, dor ojs (Pokolenie za pokoleniem, powieść, 1929) Dem balegufs tojt (powieść, 1935) Poeme wegn Stalin ( Poemat o Stalinie, 1940) Cu a jidyszer tencerin (Do żydowskiej tancerki, poemat, 1940) Miłchojme (Wojna, epos w 162 pieśniach, 1948) Trot fun dojres (Krokiem pokoleń, powieść, 1966)
Przypisy
Linki zewnętrzne
Kategoria:Ludzie urodzeni w Połonnem Kategoria:Odznaczeni Orderem Lenina Kategoria:Pisarze jidysz Kategoria:Pisarze związani z Warszawą Kategoria:Rosyjscy pisarze Kategoria:Rosyjscy poeci XX wieku Kategoria:Rosyjscy Żydzi Kategoria:Straceni przez rozstrzelanie Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Żydowscy poeci Kategoria:Żydowskie ofiary prześladowań komunistycznych 1917–1991 Kategoria:Urodzeni w 1895 Kategoria:Zmarli w 1952 Kategoria:Hasła utworzone w ramach Tygodni Tematycznych 2019 Kategoria:Ofiary represji politycznych w ZSRR