Wolni Strzelcy i Partyzanci Francuscy

Wolni Strzelcy i Partyzanci, ewentualnie Wolni Strzelcy i Partyzanci Francuscy (fr. Francs-Tireurs et Partisans i Francs-Tireurs et Partisans Français), w skrócie FTP i FTPF – związana głównie z ruchem komunistycznymFTP zostali stworzeni z inicjatywy skrajnie lewicowej Partii Komunistycznej i podlegali Frontowi Narodowemu Niepodległości Francji. W ruchu tym znaleźli się także niezależni lewicowcy oraz niektórzy działacze lewicowej Francuskiej Sekcji Międzynarodówki Robotniczej i skrajnie lewicowej Partii Socjalistycznej Robotników i Chłopów. największa organizacja francuskiego Ruchu Oporu, w 1944 współtworzyła Francuskie Siły Wewnętrzne (FFI). thumb|Opaska FTP-FFI. Zgodnie z dekretem kierownictwa organizacji bojownicy FTP dla podkreślenia autonomii musieli obok krzyża lotaryńskiego i skrótu FFI umieszczać skrót dawnej organizacji lub czapkę wolności. thumb|Bojownicy FTP-FFI w wyzwolonym Awinionie, sierpień 1944

Podział Wolnych Strzelców i Partyzantów (FTP) Wolni Strzelcy i Partyzanci Francuscy (FTPF) – część organizacji tworzona przez Francuzów Wolni Strzelcy i Partyzanci – Imigrancka Siła Robocza (FTP-MOI) – część organizacji tworzona przez obcokrajowców, m.in. emigrantów z Polski, dezerterów z Wehrmachtu i zbiegłych z niewoli jeńców radzieckich Pierwszy człon nazwy tj. Wolni strzelcy (fr. Francs-tireurs) pochodzi z wojny francusko-pruskiej. Była to nazwa francuskiej milicji, która walczyła na froncie u boku regularnej armii oraz prowadziła wojnę partyzancką.

Termin ten za nową, oficjalną nazwę przyjęła jesienią 1941 działająca w strefie wolnej i niezależna od FTP lewicowa organizacja France Liberté, która w 1942 weszła w skład gaullistowskiej Tajnej Armii (AS)Isabelle von Bueltzingsloewen, Laurent Douzou, Jean-Dominique Durand, Hervé Joly et Jean Solchany, Lyon dans la Seconde guerre mondiale: villes et métropoles à l’épreuve du conflit, Rennes, Presses universitaires de Rennes, coll. « Histoire », 2016, s. 361, s. 274..

Struktura organizacyjna Krajowy Komitet Wojskowy (CMN) Komendant Krajowy: Charles Tillon

Szef Sztabu: Marcel Prenant (aresztowany w styczniu 1944)

Krajowy Komisarz Wojskowy: ppłk rez. Jules Dumont ps. „Paul” (aresztowany w listopadzie 1942) Georges Vallet ps. „Raoul”, „Ludovic” (aresztowany 1 kwietnia 1943) Albert Ouzoulias ps. „Marc” płk René Camphin ps. „Beaudoin” (od 1943)

Krajowy Komisarz Polityczny: ppłk Eugène Hénaff (przeniesiony do Lyonu w 1943) płk Albert Ouzoulias ps. „André” (od 1943)

Szef wywiadu: płk Georges Beyer ps. „Bernard”

Delegat do władz Francji Walczącej: Laurent Casanova (od 1943)

Organizacja terenowa Podstawową jednostką FTP była złożona z dwóch trzyosobowych grup bojowych drużyna (na jej czele stał dowódca pierwszej trójki, zastępcą był dowódca drugiej). Trzy drużyny tworzyły pluton, trzy plutony kompanię, a trzy kompanie batalion łączone czasem w brygady. Z granicami departamentów pokrywały się okręgi FTP łączone w nadokręgi tworzące (w liczbie 4–5) strefę (północną i południową)W. Biegański, S. Okęcki, Polacy w ruchu oporu na Zachodzie, Warszawa, s. 16..

Na czele każdej jednostki FTP stał trzyosobowy sztabPaul Cribeillet, Życie i walka partyzantów, Warszawa 1951, s. 129–130.: komisarz operacyjny – odpowiedzialny za działalność wojskową, w czasie której obejmował komendę naczelną komisarz wychowawczy – odpowiadał za utrzymanie morale i dyscypliny oraz kształtowanie postaw patriotycznych komisarz techniczny – odpowiadał za stan uzbrojenia oraz wyposażenia Wejście Wolnych Strzelców i Partyzantów w skład Francuskich Sił Wewnętrznych w 1944 spowodowało przyjęcie w organizacji struktur wojskowych wzorowanych na regularnym wojsku Francji Walczącej oraz wprowadzenie stopni wojskowych w miejsce tytułów łączących się z nazwą pełnionej funkcjiW. Biegański, S. Okęcki, Polacy w ruchu oporu na Zachodzie, Warszawa, s. 17..

Zarys historyczny Początek działalności thumb|Powojenna wpinka Frontu Narodowego – organu politycznego powołanego przez Partię Komunistyczną, którego FTP byli zbrojnym ramieniem Już w roku 1940 powstała podległa PC Organizacja Specjalna (OS) jednak uaktywnienie francuskich komunistów i ich zaangażowanie w Ruch Oporu na szeroką skalę nastąpiło po ataku na Związek Radziecki. Na przełomie 1941/42 powstała nowa organizacja – Wolni Strzelcy i Partyzanci.

Komendantem Krajowym FTP został Charles Tillon, na czele FTP-MOI stanął Ilio Barontini, a następnie Ljubo Ilić.

FTP od początku postawili na rozwój działalności sabotażowej i partyzanckiej, nawoływali do aktywnej walki z okupantem co kontrastowało z polityką Wolnej Francji uważającej, że walka na szeroką skalę powinna się zacząć w chwili inwazji. W swoich działaniach FTPF podlegali stworzonemu w maju 1941 przez PC Frontowi Narodowemu (FN). Do organizacji przyjmowano zarówno mężczyzn, jak i kobiety, a także ludzi o innych poglądach niż komunistyczne (głównie lewicowych)Życie i walka partyzantów, s. 6..

Walka zbrojna thumb|Trzech maquis FTPF z partyzanckiego obozu Roche-Saint-Secret-Béconne, maj 1943 FTP byli pierwszą organizacją Ruchu Oporu, która rozwinęła swą działalność zarówno w strefie okupowanej, jak i w strefie wolnej (wzrost aktywności tam wzrósł po rozpoczęciu okupacji Państwa Francuskiego)Batalie największej z wojen, tom o powstaniu paryskim, s. 10.. Jak większość La Résistance FTP w strefie północnej skupiło się na rozwoju działalności sabotażowo-dywersyjnej, zaś w strefie południowej na działalności partyzanckiej. Wzrost liczebności oddziałów maquis nastąpił na początku roku 1943 gdy hitlerowcy zaostrzyli pobór na roboty w Rzeszy. Pierwsi maquis powstali wiosną 1942 we Franche-Comté, dowodził nimi kpt. Pierre Georges ps. „Henri”. Najsilniejszy komunistyczny oddział maquis działał pod dowództwem ppłk Georges’a Guingouin’a ps. „Raoul” w Haute-Vienne.

Bojownicy FTPF aż do powstania FFI nie byli objęci pomocą Special Operations Executive, tj. m.in. dostawami broni i umundurowania. Charles de Gaulle i władze Francji na uchodźstwie widzieli w FTP, FN i PC zagrożenie dla powojennego kraju, to jednak mimo tego bojownicy komunistycznego ruchu oporu potrafili znaleźć wspólny język z gaullistami. Sytuacja ulegała poprawie po powstaniu FFI, jednak wielu wyższych działaczy gaullistowskich i komunistycznych żywiło do siebie niechęć.

Obcokrajowcy w FTP

W FTP prócz Francuzów walczyli także przedstawiciele innych narodowości m.in. Polacy, Hiszpanie, Niemcy, Włosi, Rosjanie i Ormianie. Początkowo większość z nich stanowili przedwojenni emigranci przybyli do Francji z powodów ekonomicznych, politycznych i w ucieczce przed wojną. Zasileni zostali oni później przez uciekinierów z obozów jenieckich oraz dezerterów z wojsk Osi. Oddziały i grupy cudzoziemskie FTP powstały na bazie stworzonej w dwudziestoleciu międzywojennym Imigranckiej Siły Roboczej. Ich zwiernikiem był Komisarz Krajowy FTPF płk „André”.

Zjednoczenie Ruchu Oporu i powstanie powszechne thumb|Partyzanci FTP-FFI i żołnierze U.S. Army w czasie walk w Normandii, lato 1944 Na skutek działań sierż. Jeana Moulina ps. „Max” w 1942 powstała Tajna Armia (AS) – organizacja podległa Komitetowi Wolnej Francji i jednocząca powstające samorzutnie od 1940 grupy oporu. W tym samym czasie z komunistami spotkał się delegat generała de Gaulle’a płk Gilbert Renault ps. „Rémy”. 29 grudnia 1943 miało miejsce spotkanie kierownictwa AS i FTP, które doprowadziło do utworzenia (razem z ORA) Francuskich Sił Wewnętrznych (FFI) 1 lutego 1944.

Zgodnie z umową FTPF wchodząc w skład FFI zachowali autonomię. Integracja w terenie przebiegała często z oporami. Miejscem, które stało się symbolem jedności Ruchu Oporu był Paryż, w którym komendantem FFI został ppłk Henri Tanguy ps. „Rol” z FTPBatalie największej z wojen, tom o powstaniu paryskim, s. 12..

Wraz z alianckim desantem w Normandii w całej Francji wybuchło powstanie narodowe. Bojownicy FTP-FFI wzięli udział w walkach we wszystkich częściach kraju wyzwalając m.in. Awinion, Tuluzę i ParyżII Wojna Światowa. Maquis. Ruch oporu na Zachodzie Europy 1940–1945, s. 53..

FFI (wraz z autonomicznymi FTPF i FTP-MOI) zostały rozwiązane jesienią 1944, po wyzwoleniu Francji. Część bojowników byłych FTP-FFI wstąpiła do Francuskiej Armii Wyzwolenia, biorąc udział w walkach w Niemczech, w 1945.

Symbolika organizacji thumb|Bojowniczka FTP-FFI Simone Segouin ps. „Nicole” w wyzwolonym Chartres, 23 sierpnia 1944. Na lewym ramieniu widoczna opaska w barwach narodowych z czapką wolności – symbolem FTP. Wolni Strzelcy i Partyzanci używali zarówno symboliki narodowej (np. bleu-blanc-rouge), jak i rewolucyjnej (np. drapeau rouge). Po zjednoczeniu w FFI przyjęto schemat stopni wojskowych obowiązujący we Francuskiej Armii WyzwoleniaIndentyczny jak w jej poprzedniczce tj. Siłach Wolnych Francuzów (FFL) oraz nieistniejących przedwojennej armii francuskiej i Armii Rozejmowej Vichy. oraz symbole Francji Walczącej, w tym krzyż lotaryński.

Zgodnie z rozkazem z 14 lipca 1944 bojownicy FTPF musieli na naramiennych opaskach/naszywkach obok skrótu „FFI” i krzyża lotaryńskiego (lub zamiast nich) umieszczać skrót „FTPF”/„FTP”/„FN” lub czapkę wolności (rzadziej czerwoną gwiazdę). Celem tego zabiegu było podkreślenie autonomii w czasie trwającego od 6 czerwca 1944 powstania narodowego i wyzwolenia.

Jak wszystkie organizacje ruchu oporu w okupowanej Europie oddziały partyzanckie FTP używały zarówno ubrań cywilnych (symbolem dla ogółu La Résistance stały się czarne berety oraz kurtki rowerowe) i wojskowych (m.in. zdenazyfikowane mundury niemieckie oraz byłej Armii Rozejmowej).

Organem prasowym FTPF była gazeta „Chasser l’envahisseur”, którą od stycznia 1942 do wyzwolenia wydano w 62 egzemplarzach (istniały także odmiany regionalne).

Upamiętnienie i odniesienia w kulturze thumb|Tablica w XIII Dzielnicy Paryża upamiętniająca płk Pierre’a Georges’a ps. „Fabien”, który dowodził jej obroną w czasie powstania paryskiego. Wcześniej Georges dowodził maquis we Franche-Comté i Wogezach. W 1941 jako pierwszy bojownik Ruchu Oporu dokonał udanego zamachu na wysokiego pracownika administracji okupacyjnej Wolni Strzelcy i Partyzanci zostali po wojnie uhonorowani w całej Francji licznymi tablicami pamiątkowymi i pomnikami. Ich bojownicy zostali odznaczeni za walkę w Ruchu Oporu państwowymi odznaczeniami, m.in. Krzyżem Wojennym i Medalem Francuskiego Oporu. Najaktywniejsi i najbardziej zasłużeni otrzymali Legię Honorową i Order Wyzwolenia.

Niektórzy partyzanci, sabotażyści i konspiratorzy FTPF wydali po wojnie wspomnienia, m.in. kpt. Paul Cribeillet ps. „Grillon” („Życie i walka partyzantów”, 1947Wydana w Polsce w 1951.) i ppłk Henri Rol-Tanguy („Le parti communiste français dans la Résistance”, 1967). Bojownicy FTP stali się także bohaterami wielu powieści (m.in. „Gdzieś we Francji” Andrzeja Przypkowskiego, „Czerwone maquis z Chamonix” Krzysztofa Próchnickiego i Baron von Goldring Jurija Dold-Mychajłyka), filmów (m.in. „Czy Paryż płonie?” René Clémenta i „Bojownicy z czerwonego afisza” Roberta Guédiguiana), spektakli teatralnych i seriali telewizyjnych (m.in. „Un village français” i „Résistance”).

Komunistyczny Ruch Oporu został sparodiowany w brytyjskim sitcomie ’Allo ’Allo!. Pojawia się tam działający w rejonie miasteczka Nouvion oddział komunistyczny złożony wyłącznie z kobiet (podobnie jak miejscowy oddział gaullistów Michelle Dubois), którym dowodzą Denise Laroque i Louise. Obie bojowniczki charakteryzują niezwykła bezwzględność i miłość do René Artois – właściciela Café René i współpracownika gaullistów o pseudonimie „Nocny Jastrząb”.

Przypisy

Bibliografia Paul Cribeillet, Vie et combats des Partisans, 1947. R.I.3 : Francs-Tireurs et Partisans de la Haute-Savoie. Éditions France d’Abord, 1946. Charles Tillon, Les FTP, Julliard, 1964. Albert Ouzoulias, Les Bataillons de la Jeunesse, Éditions Sociales, 1972. Albert Ouzoulias, Les Fils de la Nuit, Grasset, 1975. Charles Tillon, On chantait rouge, Robert Laffont, 1977.