Rosz jesziwa (; rosz-jesziwe) – tytuł przyznawany dziekanowi akademii talmudycznej (jesziwy).
Złożenie to pochodzi od hebrajskich słów rosz (głowa) i jesziwa (żydowska szkoła religijna). Od rosz jesziwy wymagane są: wszechstronna znajomość Talmudu, umiejętność analizowania go i przedstawiania nowych opracowań (tak zwanych chiduszim), zarówno w mowie, jak i w piśmie.
Rola Podstawową rolą rosz jesziwy jest doglądanie studiów nad Talmudem i spraw praktycznych. Rosz jesziwa często prowadzi sziur (lekcje na temat związany z Torą). Inną rolą rosz jesziwy jest udzielanie studentom pozwoleń na podjęcie studiów rabinackich w celu uzyskania smichy.
Główną rolą rosz jesziwy jest nie tylko bycie dziekanem, ale przede wszystkim prowadzenie na wysokim poziomie najważniejszych wykładów w jesziwie. Studenci studiujący w danej jesziwie (nauka trwa zazwyczaj przynajmniej dwa lata) są znani jako „studenci rosz jesziwy”, gdyż pod wpływem nauki prowadzonej przez rosz jesziwę poznają sposób analizy Talmudu i uczą się krytycznego myślenia. Co więcej, konkretne metody przyswajane przez uczniów oparte są przeważnie na szczególnym stylu rosz jesziwy. Ponadto, ponieważ w życiu wielu społeczności ortodoksyjnych Żydów jesziwy odgrywają centralną rolę, pozycja rosz jesziwy wykracza poza mury szkoły.
Rosz jesziwa jest nierzadko postrzegany jako filar przywództwa w danej społeczności. W chasydyzmie rola rosz jesziwy jest dodatkowa do roli cadyka (rebego) z chasydzkiej dynastii, która zarządza daną jesziwą. W wielu społecznościach chasydzkich rosz jesziwą bywa syn lub zięć rabina, jego domniemany następca. Jednak rola, jaką jesziwy pełnią w społecznościach chasydzkich, nie jest aż tak istotna, jak w społecznościach litwaków. Studenci chasydzcy żenią się zazwyczaj w wieku 18 lat, równocześnie – w większości przypadków – kończąc swoją edukację w jesziwie, podczas gdy studenci jesziw tradycji litewskiej żenią się nie wcześniej niż w wieku 23 lat, a zdecydowana ich większość kontynuuje studia w jesziwie jeszcze po ślubie. W efekcie tego rola rosz jesziwy oraz jego wpływ na społeczność wśród litewskich żydów jest znacznie większa niż w społecznościach chasydzkich.
Historia Jesziwy kontynuują naukowe tradycje mędrców Miszny i Talmudu, którzy często stali na czele akademii, wspierając rozwój setek studentów. W talmudycznych akademiach w Babilonii rosz jesziwa był nazywany rosz metiwta (aram. „szef Akademii”) i miał tytuł gaona.
Dynastie rosz jesziwa Zależnie od wielkości jesziwy może w niej być kilku rosz jesziwów, nierzadko odlegle spokrewnionych. Istnieją rodzinne dynastie rosz jesziwów, przykładowo w rodach Sołowiejczyk, Finkel, Feinstein, Kotler i Kook, które prowadzą liczne jesziwy w Stanach Zjednoczonych i Izraelu.
Słynni rosz jesziwa Do czasu Holocaustu większość dużych jesziw miała swoje siedziby w Europie Wschodniej. Obecnie większość światowych jesziw mieści się w USA oraz Izraelu, gdzie też mieszkają kierujący nimi rosz jesziwowie.
Poniżej znajduje się lista niektórych znanych rosz jesziwów: rabin Yaakov Ades rabin Ezra Attiya rabin Chaim Yehuda Leib Auerbach rabin Shlomo Zalman Auerbach rabin Leib Bakst rabin Naftali Cewi Jehuda Berlin rabin Avraham Yitzchak Bloch rabin Moshe Mordechai Epstein rabin Moshe Feinstein rabin Eliezer Yehuda Finkel rabin Nosson Tzvi Finkel rabin Chaim Flom rabin Mordechai Gifter rabin Refael Reuvain Grozovsky rabin Chaim Yaakov Goldvicht rabin Eliezer Gordon rabin Nachman Shlomo Greenspan rabin Kalman Haberkasten rabin Shlomo Heiman rabin Yitzchok Hutner rabin Yisrael Meir Kagan rabin Yaakov Kamenetsky rabin Awraham Kuk rabin Cewi Jehuda Kuk rabin Aharon Kotler rabin Shneur Kotler rabin Boruch Ber Leibowitz rabin Aharon Lichtenstein rabin Dov Linzer rabin Eliezer Melamed rabin Isser Zalman Meltzer rabin M.M. Minshky rabin Avigdor Nebenzahl rabin Avraham Yaakov Pam rabin Shmuel Rozovsky rabin Yaakov Yitzchok Ruderman rabin Yisroel Salanter rabin Yechezkel Sarna rabin Hershel Schachter rabin Aaron Schechter rabin Gedalia Schorr rabin Elazar Szach rabin Mosze Szmuel Szapira rabin Meir Szapiro rabin Naftoli Szapiro rabin Shimon Shkop rabin Chaim Shmuelevitz rabin Jozef B. Sołowiejczyk rabin Adin Steinsaltz rabin Aaron Teitelbaum rabin Naftoli Trop rabin Chaim Volozhin rabin Elchonon Wasserman rabin Yechiel Yaakov Weinberg rabin Ezra Schochet
Rosz jesziwa a maszgijach ruchani Odpowiedzialność za osobisty oraz etyczny rozwój studentów jesziw nie należy do zadań rosz jesziwów. Zajmuje się tym sprawujący funkcję zwaną maszgijach, kierownik duchowy. Koncepcja ta, wprowadzona w XIX wieku przez odłam musaryzmu, prowadzić miała do doskonalenia charakteru jako jednego z celów uczęszczania do jesziwy. Jednym z typowych i wpływowych maszgijachów ruchani był Elijahu Eliezer Dessler.
Przypisy
Kategoria:Judaizm Kategoria:Szkolnictwo wyższe