Stanisław Machcewicz (ur. 9 października 1876 w Wilnie, zm. 31 maja 1938 tamże) – pułkownik piechoty Wojska Polskiego, działacz niepodległościowy, kawaler Orderu Virtuti Militari.

Życiorys Stanisław Machcewicz był synem ppłk. Władysława Machcewicza, a jego matką była Maria Henryka z domu Onichimowicz. Został ochrzczony przez księdza Wincentego Kuczyńskiego 13 października 1876 w kościele parafialnym św. Ducha w Wilnie. W wieku 10 lat wstąpił do korpusu kadetów w Moskwie, a ukończył go w 1895. Następnie wstąpił do Aleksandrowskiej Szkoły Wojennej w Moskwie i w 1897 otrzymał stopień podporucznika. W 1904 w randze sztabskapitana uczestniczył w wojnie rosyjsko-japońskiej. W armii carskiej służył kolejno w: 170 Mołodeczańskim pułku piechoty w Wilnie (43 DP), 662 Dniestrowskim oraz 661 pp i ponownie w 662 pp. Będąc kapitanem wyruszył w 1914 na I wojnę światową. W 1915 za walki pod Sejnami awansował na podpułkownika, a rok później otrzymał stopień pułkownika i objął dowodzenie 666 pp. Będąc w armii carskiej był dwukrotnie kontuzjowany walcząc w Karpatach, a pełnił w niej służbę do 1 grudnia 1917.

Kiedy w Rosji zaczęto formować Wojsko Polskie, wstąpił do niego 17 grudnia 1917. Będąc na terenie Rosji członkiem Naczelnego Komitetu Wojskowego sformował 14 pułk strzelców polskich, którym następnie dowodził. Po połączeniu się z II Brygadą Legionów gen. Józefa Hallera, otrzymał dowództwo 5 Dywizji Strzelców byłego II Korpusu Wojska Polskiego. Uczestniczył aktywnie podczas bitwy kaniowskiej, za które były dowódca II Korpusu Polskiego gen. Józef Haller przedstawił wniosek dnia 25 lipca 1921 o odznaczenie go Orderem Virtuti Militari IV klasy. Szczegółowy opis czynów w tym wniosku brzmiał:

Jak informuje powyższy dokument, Stanisław Machcewicz uciekł z niemieckiej niewoli po bitwie kaniowskiej do Kijowa, gdzie zaczął formować oddziały składające się z oficerów i żołnierzy, którzy zbiegli z niemieckiej niewoli. Z Kijowa przedostał się do Moskwy, w której badał teren do organizowania Wojska Polskiego. Z Moskwy przemieścił się do Murmańska w którym od maja 1918 przystąpił w północnej Rosji do organizacji sił zbrojnych i został pierwszym dowódcą Oddziału Murmańskiego. 15 listopada 1918 gen. Haller wezwał go do Francji, gdzie został mianowany wyższym oficerem do zleceń przy gen. François Capdeponcie, który był głównym dowódcą wszystkich obozów polskich we Francji.

Wkrótce dowodził 5 pułkiem strzelców polskich, a następnie 1 pułkiem strzelców polskich, który został przemianowany na 43 pułk strzelców kresowych. W październiku 1919 na czele pułku powrócił do Polski. Uczestnik walk na froncie wołyńskim, na którym dowodził 43 pp za które otrzymał Krzyż Walecznych. Wniosek, który złożył gen. Leon Pachucki przedstawiał się następująco: Pod wnioskiem podpisał się gen. Leonard Skierski:

Po przekazaniu dowództwa 43 pp, płk. Stanisława Machcewicza z końcem 1919 mianowano prezesem Komisji Weryfikacyjnej ds. byłego II Korpusu. 22 maja 1920 roku został zatwierdzony z dniem 1 kwietnia 1920 roku w stopniu pułkownika, w piechocie, w grupie oficerów byłej armii gen. Hallera. Był wówczas członkiem Komisji Weryfikacyjnej dla oficerów z byłej armii rosyjskiej i byłych Korpusów Wschodnich. 5 lipca 1920 został dowódcą XXXV Brygady Piechoty. Dowodząc brygadą popadł w konflikt z dowódcą 18 Dywizji Piechoty gen. Franciszkiem Krajowskim. W piśmie dowództwa 18 DP do dowództwa 6 Armii z 6 sierpnia 1920 podpisanym przez generała Krajowskiego, znalazł się następujący meldunek:

W piśmie do Ministra Spraw Wojskowych z 21 sierpnia 1920 pułkownik Machcewicz tłumaczył się w następujący sposób: W kolejnym piśmie wysłanym przez gen. Krajowskiego do Naczelnego Dowództwa z 20 września 1920, dotyczącym tej sprawy możemy przeczytać:

Jego kariera wojskowa została zahamowana przez wspomniany incydent z gen. Krajowskim. Mimo trwających ciężkich walk z bolszewikami nie dostał przydziału, ponieważ ciągnęła się za nim ta zła opinia. Nigdy już nie otrzymał awansu mając wiele odznaczeń i wyznaczany był na mniej odpowiedzialne funkcje. Przez dłuższy czas pozostawał bez przydziału. Wyznaczony został dopiero we wrześniu 1921 na stanowisko prezesa Komisji Weryfikacyjnej dla odznaczeń byłych formacji wschodnich. 29 października 1921 objął stanowisko komendanta PKU 13 pp w Pułtusku. Z dniem 1 stycznia 1923 został mu udzielony trzymiesięczny urlop „dla uregulowania spraw osobistych”.. Z dniem 1 kwietnia 1923 został przeniesiony w stan spoczynku. 26 października 1923 roku Prezydent RP Stanisław Wojciechowski zatwierdził go w stopniu pułkownika.

Po zwolnieniu z wojska zamieszkał w majątku Kuligi w powiecie brodnickim. Mieszkał również w Al. Jerozolimskich 48 (u państwa Kopczyńskich) w Warszawie, a później przeniósł się do rodzinnego Wilna, gdzie zamieszkał przy ulicy Tatarskiej 20, a później przy ulicy Moniuszki 7. W 1934 roku pozostawał w ewidencji Powiatowej Komendy Uzupełnień Wilno Miasto. Posiadał przydział do Oficerskiej Kadry Okręgowej Nr III. Był wówczas „przewidziany do użycia w czasie wojny”. Zmarł 31 maja 1938 w Wilnie.

17 lutego 1931 w kościele Serca Jezusowego w Wilnie zawarł związek małżeński z Bohdaną-Heleną z domu Bobrowska (ur. 2 sierpnia 89 – zm. 7 kwietnia 1950). Mieli syna Stanisława (ur. 28 listopada 1931 – zm. 14 lutego 2022) i córkę Marię (ur. 17 września 1933 – zm. 1 stycznia 2022) oraz pasierbów: Katarzynę Grażynę (ur. 28 maja 1920 – zm. 18 lipca 1988), Zygmunta (ur. 30 listopada 1922) i Jana (ur. 26 lipca 1925 – zm. 25 listopada 2008) Jankowskich. Z pierwszego małżeństwa miał syna Bolesława Mariana (ur. 8 września 1920 – zm. 12 stycznia 2014) informacja członka rodziny pułkownika Machcewicza

Awanse podporucznik – 13 lipca 1897 porucznik – 13 sierpnia 1901 sztabskapitan – 13 sierpnia 1905 kapitan – 13 sierpnia 1909 podpułkownik – 4 lipca 1915 pułkownik – 2 października 1916

Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 6700 – 10 maja 1922 Krzyż Niepodległości – 23 grudnia 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości” Krzyż Walecznych trzykrotnie Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921 Odznaka Pamiątkowa „Krzyż Kaniowski” Odznaka Murmańska Medal Zwycięstwa („Médaille Interalliée”) Order św. Anny z Mieczami i Kokardą kl. 2 Order św. Anny z Mieczami i Kokardą kl. 3 Order św. Anny z Mieczami i Kokardą kl. 4 Order św. Stanisława z Mieczami i Kokardą kl. 2 Order św. Stanisława z Mieczami i Kokardą kl. 3 Order Świętego Włodzimierza z Mieczami i Kokardą kl. 4 Złota szabla „Za dzielność”

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Kategoria:Ludzie urodzeni w Wilnie Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Walecznych (trzykrotnie) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Niepodległości Kategoria:Odznaczeni Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–1921 Kategoria:Odznaczeni Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości Kategoria:Oficerowie dowództwa 5 Dywizji Strzelców Polskich (II Korpus) Kategoria:Oficerowie II Korpusu Polskiego w Rosji Kategoria:Oficerowie Armii Polskiej we Francji 1917–1919 Kategoria:Polacy odznaczeni Bronią Złotą Kategoria:Polacy odznaczeni Medalem Zwycięstwa Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętej Anny Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Stanisława (Imperium Rosyjskie) Kategoria:Polacy odznaczeni Orderem Świętego Włodzimierza Kategoria:Polacy – oficerowie Imperium Rosyjskiego Kategoria:Polacy w wojnie rosyjsko-japońskiej Kategoria:Polacy – żołnierze Armii Imperium Rosyjskiego w I wojnie światowej Kategoria:Pułkownicy piechoty II Rzeczypospolitej Kategoria:Uczestnicy wojny polsko-bolszewickiej (strona polska) Kategoria:Urodzeni w 1876 Kategoria:Zmarli w 1938