Psammothidium bioretii (Germain) Bukhtiyarova & Round (Achnanthes bioretii) – gatunek osiadłych, słodkowodnych okrzemek występujące w planktonie wtórnie.
Morfologia Wymiary: długość: 11,9–17,9 μm, szerokość: 6,0–8,1 μm, 22–24 prążki w 10 μmRybak M., i inni; „Roczniki Bieszczadzkie” nr 25 (2017), Występowanie okrzemek z rodzaju Psammothidium Bukhtiyaro a & Round i wybranych gatunków z rodzaju Achnantoidium Kütz w potokach bieszczadzkich, Rzeszów, s. 339–354..
Okrywy komórek szeroko eliptyczne, eliptyczne, eliptyczno lancetowate z szeroko zaokrąglonymi biegunami, z prostokątnym polem środkowym dotykającym brzegi okrywy lub posiadające nierównomiernie skrócone prążki. Okrywa ze szczeliną z bardzo wąskim polem podłużnym. Szczelina biegnąca lekko ukośnie lub prosto, końce zagięte w przeciwne strony. Oba pola połączone w jedno, szeroko lancetowate. Pole poprzeczne zwykle duże, z prążkami mniej lub bardziej promienistymi, delikatnie punktowanymi.
Ekologia Charakteryzuje się szeroką amplitudą ekologiczną i jest tolerancyjny względem trofii. W polskim wskaźniku okrzemkowym do oceny rzek (IO) przypisano mu wartość wskaźnika wskaźnika saprobii 1,2, co oznacza, że preferuje wody niezanieczyszczone materią organiczną. Występuje w krzemianowych jeziorach oraz w niewielkich wodach płynących (górskich i nizinnych). Zazwyczaj występuje w niewielkich ilościach w wodach dobrze natlenionych, alkalicznych, ze średnią zawartością elektrolitów i azotanów oraz średnich do wysokich stężeniach wapniaKrammer K., Lange-Bertalot H. 1991. Bacillariophyceae. 4. Achnanthaceae, Kritische Ergänzungen zu Navicula (Lineolate) und Gomphonema, Gesamtliteraturverzeichnis. In: Ettl H., Gerloff J., Heyning H., Mollenhauer D. (ed.), Süsswasserflora von Mitteleuropa 2(4), G. Fischer Verlag, Stuttgart – Jena, s. 437.Hofmann G., Werum M., Lange-Bertalot H. 2011. Diatomeen im Süβwasser – Benthos von Mitteleuropa. Bestimmungsflora Kieselalgen für die ökologische Praxis. Über 700 der häugfisten Arten und ihre Ökologie. In: H. Lange-Bertalot (red.), 908 pp. A.R.G. Gantner Verlag K.G., Ruggell.Wojtal A.Z. 2013. Species composition and distribution of diatom assemblages in spring waters from various geological formations in southern Poland. J. Cramer, Gebrüder Borntraeger Verlagsbuchhandlung, Stuttgart. Bibliotheca Diatomologica 59: 1–436..
Występowanie: gatunek kosmopolityczny, w Polsce znaleziony w Morzu BałtyckimPotapova M. 1995. Achnanthes bioretii Germain. In: P. Snoeijs, M. Potapova (red.), Intercalibration and Distribution of Diatom Species in the Baltic Sea. 3: 14. Opulus Press, Uppsala., źródłach i innych zbiornikach wodnych w centrum i na północy, w tym m.in. w jeziorze WigryWołoszyńska J. 1922. Winter-Flora der Morenenquellen des Wigrysees. Kosmos 47: 305–326.Wołoszyńska J. 1924. Die Verbreitung der Algen auf dem Boden des Wigrysees. Teil I. Sprawozdanie Stacji Hydrobiologicznej na Wigrach 1(2–3): 9–66.. Znany także z terenu Zachodnich Tatr, Wyżyny Krakowsko-CzęstochowskiejWojtal A. 2004. New or rare species of the genera Achnanthidium and Psammothidium (Bacillariophyceae) in the diatom flora of Poland. Polish Botanical Journal 49(2): s. 215–220. oraz ze źródeł w Dolinie WartyŻelazna-Wieczorek J., Mamińska M. 2006. Algoflora and vascular flora of a limestone spring in the Warta River valley. Acta Soc. Bot. Poloniae 75(2): 131–143.. Na terenie województwa podkarpackiego gatunek występował zawsze pojedynczo w następujących rzekach i potokach: Wisłok, Gołębiówka, Szuwarka, Świerkowiec, Lubcza, Stobnica, Żołynianka, Przyrwa oraz w Jeziorkach DuszatyńskichNoga T. 2012. Diversity of diatom communities in the Wisłok River (SE Poland). In: K. Wołowski, I. Kaczmarska, J.M. Ehrman, A.Z. Wojtal (ed.), Phycological Reports: Current advances in algal taxonomy and its applications: phylogenetic, ecological and applied perspective. Institute of Botany Polish Academy of Sciences, Krakow, s. 109–128.Peszek Ł., Noga T., Stanek-Tarkowska J., Pajączek A., Kochman-Kędziora N., Pieniążek M. 2015. The effect of anthropogenic change in the structure of diatoms and water quality of the Żołynianka and Jagielnia streams. Journal of Ecological Engineering 16(2): 33–51.. Na terenie Bieszczadzkiego Parku Narodowego gatunek występował bardzo rzadko w dopływie Terebowca, w potoku Rzeczyca oraz w potoku i WołosatNoga T., Stanek-Tarkowska J., Rybak M., Kochman-Kędziora N., Peszek Ł., Pajączek A. 2016b. Diversity of diatoms in the natural, mid-forest Terebowiec stream – Bieszczady National Park. Journal of Ecological Engineering 17(4): 232–247..
Metodyka badań Występowanie okrzemek Psammothidium bioretii w Polsce na terenie Bieszczadów potwierdzono w latach 2013–2015 na potokach Wołosaty, Wołosatka, Terebowiec i Rzeczyca oraz na ich bezimiennych dopływach. Materiał do badań pobierano z podłoży stale zanurzonych w wodzie kamieni oraz mchów. Zebrany materiał biologiczny konserwowano 4% roztworem formaliny, następnie poddawano obróbce w celu usunięcia zanieczyszczeń organicznych oraz pozbawienia komórek okrzemek protoplastów. Oczyszczony osad okrzemkowy wykorzystano do przygotowania trwałych preparatów mikroskopowych, które zamykano w żywicy syntetycznej Pleurax. Okrzemki oznaczano wykorzystując mikroskop świetlny Carl Zeiss Axio Imager A2. Na podstawie czerwonej listy okrzemekSiemińska J., Bąk M., Dziedzic J., Gąbka M., Gregorowicz P., Mrozińska T., Pełechaty M., Owsiany P.M., Pliński M., Witkowski A. 2006. Red list of the algae in Poland – Czerwona lista glonów w Polsce. In: Z. Mirek i in. (ed.) Red list of plants and fungi in Poland – Czerwona lista roślin i grzybów Polski. Polish Academy of Sciences, Kraków, s. 35–52. poszczególne taksony przyporządkowano do odpowiednich kategorii zagrożenia: E – wymierające, V – narażone, R – rzadkie, I – o nieokreślonym zagrożeniu.
Wyniki badań Badania przeprowadzone wykazały, iż wody badanych potoków w Polsce, w których stwierdzono występowanie okrzemek Psammothidium bioretii charakteryzowały się bardzo dobrym natlenieniem (zawsze powyżej 10 mg O2/l), najczęściej zasadowym odczynem wody (6,7–8,6), średnimi lub niskimi wartościami przewodnictwa elektrolitycznego (66–277 μS cm-1) oraz znacznym stężeniem jonów wapnia (najwyższe wartości – powyżej 40 mg Ca/l odnotowano w potoku Wołosaty). Wartości pozostałych parametrów chemicznych, w tym fosforanów, były bardzo niskie często poniżej granicy oznaczalnościRybak M., i inni; „Roczniki Bieszczadzkie”, nr 25 (2017), Występowanie okrzemek z rodzaju Psammothidium Bukhtiyaro a & Round i wybranych gatunków z rodzaju Achnantoidium Kütz w potokach bieszczadzkich, Rzeszów, s. 339–354..
Systematyka Gatunki z rodzajów Achnanthidium oraz Psammothidium i kilku innych zostały wydzielone z rodzaju Achnanthes sensu latoBukhtyarova L., Round F.E. 1996. Revision of the genus Achnanthes sensu lato. Planothidium, a new genus based on A. marginulatum. Diatom Research 11(1): 1–30. W wyniku kolejnych badań, stwierdzono, że nie ma wyraźnych różnic pozwalających na wyróżnienie rodzaju Psammothidium z Achnanthidium, mimo to cały czas są opisywane nowe gatunki, natomiast wiele z nich już istniejących często ulega transferowi do innych rodzajówRound F.E., Bukhtyarova L. 1996. Four new genera based on Achnanthes (Achnanthidium)together with a re-definition of Achnanthidium. Diatom Research 11: 345–361..
Przypisy
Kategoria:Okrzemki