thumb|Ćwiczenia desantu morskiego w Kłajpedzie podczas ćwiczeń BALTOPS w 2019 Ćwiczenie wojskowe – forma szkolenia sztabów, wojsk i słuchaczy szkół wojskowych obejmująca zespół czynności wykonywanych i wielokrotnie powtarzanych przez żołnierzy, pododdziały, oddziały, związki taktyczne oraz sztaby wszystkich szczebli organizacyjnych sił zbrojnych. Ćwiczenia organizowane w polu lub na morzu określane były także przestarzale jako manewry.

Podział ćwiczeń wojskowych Ze względu na cele nauczające, zgrywające głównym celem jest zgrywanie wojsk, dowództwa w realizacji zadań taktycznych i operacyjnych na polu walki. doskonalące głównym celem jest ugruntowanie wiadomości, umiejętności i utrwalenie nawyków oraz przygotowanie dowództwa oraz wojsk do bardziej złożonych form szkolenia instruktażowo-metodyczne, badawcze (doświadczalne) celem może być sprawdzenie słuszności założeń teoretycznych prowadzenia działań bojowych, sprawdzenie organizacji wojsk, ustalenie racjonalnych metod oraz form szkolenia, określenie stopnia przydatności nowych rodzajów techniki wojskowej. Przedmiotem badań w ćwiczeniu doświadczalnym mogą być również zagadnienia z zakresu psychicznego i fizycznego przygotowania żołnierzy do prowadzenia działań bojowych, ich wytrzymałości i odporności na trudne warunki pola walki inspekcyjne (kontrolne, sprawdzające, certyfikujące) celem jest sprawdzenie stanu wyszkolenia dowództw i wojsk; zarządza je przewodniczący inspekcji, a prowadzone jest zgodnie z dokumentacją ćwiczenia przygotowaną przez zespół planistyczny inspekcji (kontroli) Ze względu na rozmach działania i poziom dowodzenia ćwiczenia strategiczne rodzaj ćwiczeń stosowany w szkoleniu centralnych organów kierowania państwem; bierze w nim udział dowództwo szczebla strategicznego, mogą też uczestniczyć dowództwa poziomu operacyjnego; celem jest sprawdzenie założeń doktryny obronnej państwa oraz doktryny wojskowej, doskonalenie szkolonych w rozwiązywaniu problemów dotyczących funkcjonowania organów państwowych oraz przygotowania i prowadzenia operacji strategicznej, a także organizacji współdziałania sojuszniczego; ćwiczenie może mieć charakter narodowy oraz sojuszniczy ćwiczenia operacyjne stosowane w szkoleniu dowództw i wojsk poziomu operacyjnego; ze względu na bojowe przeznaczenie, w ćwiczeniach operacyjnych mogą brać udział również wyznaczone oddziały i pododdziały szczebla taktycznego; ich celem jest doskonalenie dowództw w zakresie organizacji, w tym zwłaszcza przygotowania i prowadzenia operacji oraz ich zabezpieczenia bojowego i logistycznego. ćwiczenia taktyczne celem takich ćwiczeń jest doskonalenie dowódców i wojsk szczebla taktycznego w organizacji i prowadzeniu walki, a także organizacji współdziałania, zabezpieczenia bojowego i logistycznego; do ćwiczeń taktycznych zalicza się wszystkie typy ćwiczeń z dowództwami, z wyjątkiem gry wojennej oraz ćwiczenia z wojskami wyższego szczebla Ze względu na treści szkolenia ćwiczenia mobilizacyjne rodzaj ćwiczenia z wojskami wyodrębniony ze względu na specyficzne cele szkoleniowe; głównym celem ćwiczenia jest mobilizacyjne rozwinięcie jednostki lub instytucji wojskowej; w ćwiczeniu ważnym elementem jest rozbudowa elementów bazy mobilizacyjnej oraz sposób wcielania i szkolenia rezerw mających przydziały mobilizacyjne. ćwiczenia militarne przygotowują dowództwa oraz kontyngenty do realizacji zadań o charakterze militarnym; ich celem jest pogłębienie wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych oficerów, dowództw wyznaczonych do działania w operacji poza granicami kraju lub na wypadek kryzysu militarnego; ich istotą jest, że ćwiczące dowództwa oraz pododdziały na podstawie zobrazowanej sytuacji uczą się rozwiązywać, w sensie teoretycznym i praktycznym, problemy związane z prowadzeniem działań militarnych w okresie kryzysu i wojny. ćwiczenia reagowania kryzysowego w ćwiczeniu zaangażowana jest też administracja państwowa, samorządowa, a także formacje niemilitarne, przeznaczone do wykonywania zadań w okresie kryzysu; istotą ćwiczeń jest koordynacja działań w dziedzinie zapobiegania wszelkim sytuacjom noszącym znamiona kryzysu, a gdy do niego dojdzie rozwiązywanie sytuacji na drodze negocjacji lub w ostateczności użycia siły militarnej Ze względu na skład ćwiczących ćwiczenia narodowe, ćwiczenia sojusznicze, koalicyjne realizowane są w celu osiągania wysokiego stopnia interoperacyjności i zdolności obronnych NATO; głównymi celami udziału dowództw i wojsk Sił Zbrojnych RP w ćwiczeniach sojuszniczych jest ocena koncepcji i planów mobilizacyjno-operacyjnych, sprawdzenie i potwierdzenie zdolności, gotowości dowództw i wojsk przeznaczonych do wykonywania zobowiązań sojuszniczych, doskonalenie procedur operacyjnych oraz sprawdzanie rozwiązań wypracowanych w procesie transformacji i eksperymentacji, dokonanie certyfikacji jednostek po osiągnięciu gotowości do użycia w ramach Wielonarodowych Połączonych Zgrupowań Zadaniowych, Sił Odpowiedzi NATO itp., doskonalenie zdolności przemieszczania komponentów Sił Zbrojnych RP do rejonu operacyjnego użycia, standaryzacja procesu planowania operacyjnego, systemów dowodzenia, łączności i informatyki ćwiczenia międzynarodowe realizowane są przez komponenty sił zbrojnych w celu podnoszenia zdolności do realizacji wspólnych operacji reagowania kryzysowego z zakresu zapobiegania konfliktom, wsparcia pokoju, budowy pokoju, przeciwdziałania zagrożeniom terrorystycznym, operacji humanitarnych, niebojowych operacji ewakuacyjnych, operacji poszukiwawczo-ratowniczych Ze względu na liczbę ćwiczących szczebli ćwiczenia jednoszczeblowe rodzaj ćwiczeń taktycznych, operacyjnych lub strategicznych, w których udział bierze tylko jeden szczebel organizacyjny sił zbrojnych, np. dowództwo brygady, dywizji lub korpusu ćwiczenia dwuszczeblowe ćwiczenia wieloszczeblowe to rodzaj ćwiczeń taktycznych, operacyjnych lub strategicznych, w których biorą udział dwa kolejne lub więcej szczebli dowodzenia, np. dowództwo związku taktycznego i dowództwo oddziału Ze względu na liczbę ćwiczących stron ćwiczenia jednostronne są rodzajem ćwiczeń taktycznych, operacyjnych lub strategicznych, w których ćwiczący reprezentują tylko wojska własne, a strona przeciwna jest podgrywana, pozorowana przez odpowiedni zespół kierownictwa ćwiczenia ćwiczenia dwustronne są rodzajem ćwiczeń taktycznych, operacyjnych, rzadziej strategicznych, w których ćwiczące dowództwa i wojska występują w roli stron przeciwnych ćwiczenia wielostronne Ze względu na miejsce prowadzenia ćwiczeń ćwiczenia w warunkach polowych realizowane są poza koszarami; w przypadku ćwiczeń z dowództwami – na stanowiskach dowodzenia rozwiniętych na realnych lub zmniejszonych odległościach, a w przypadku ćwiczeń z udziałem wojsk – na poligonie ćwiczenia w obiektach stacjonarnych prowadzone są w koszarach, w tym w salach wykładowych, gabinetach pracy i ośrodkach dowodzenia. Ze względu na typ i formę ćwiczenia z dowództwami i sztabami gra wojenna ćwiczenia dowódczo-sztabowe szkieletowe wspomagane komputerowo na mapach trening sztabowy ćwiczenia z wojskami ćwiczenia taktyczne z wojskami ćwiczenia taktyczno-specjalne rozpoznawcze logistyczne artyleryjskie itd ... ćwiczenia przygotowawcze ćwiczenia grupowe ćwiczenia epizodyczne ćwiczenia studyjne

Metodyczne zasady ćwiczeń Metodyczne zasady ćwiczeń to zbiór reguł i norm postępowania organizatorów, kierownictw i ćwiczących w procesie przygotowania i prowadzenia ćwiczeń zapewniających ich wysoką efektywność szkoleniową: jedność szkolenia indywidualnego i zespołowego realizm prowadzenie ćwiczeń zgodnie z decyzjami ćwiczących dowództw równość szans ćwiczących stron ciągłość zachowanie tajemnicy sytuacji wyjściowej na pierwszy dzień ćwiczenia

Uwagi

Przypisy

Bibliografia