Bitwa pod Olzą – bitwa stoczona 23 maja 1921 roku podczas III powstania śląskiego, na południowym odcinku frontu powstańczego pod miejscowością Olza w powiecie wodzisławskim, pomiędzy powstańcami śląskimi głównie z 14 Wodzisławskiego pułku piechoty a niemieckim Freikorpsem i Selbstschutzem. Była drugim pod względem skali starciem polsko-niemieckim podczas powstań śląskich.

Geneza Po wybuchu III powstania śląskiego, siły powstańcze szybko opanowały tereny ziemi wodzisławskiej. Do większych walk doszło jedynie 3 maja 1921 roku w Wodzisławiu, po czym front ustabilizował się przebiegając linią rzeki Odry od granicy polsko-czechosłowackiej aż po Brzezie nad Odrą. Niepowodzeniem w tym rejonie zakończyła się próba zdobycia Ostroga, wschodniego przedmieścia Raciborza i w efekcie zdobycia miasta oraz opanowania prawobrzeżnej Odry od Raciborza aż po Bierawę i Koźle. W okolicach Olzy linia rzeki była obsadzana przez pododdziały 14 Wodzisławskiego Pułku Powstańców ŚląskichPaweł Porwoł, Pułk Wodzisławski w III Powstaniu Śląskim, [w:] Nad Olzą, Odrą i Bierawką w III powstaniu śląskim, pod. red. Wacława Ryżewskiego i Zenona Kapały, Bytom 1995, .. Pułk ten wchodził w skład Grupy Południe pod dowództwem ppłk Bronisława Sikorskiego, której sztab znajdował się w WodzisławiuPiotr Hojka, Wodzisław czas nadchodzących zmian. Pomiędzy Niemcami a Polską 1914–1922, [w:] Górny Śląsk na zakręcie historii. Materiały konferencyjne, Rybnik 2011..

21 maja 1921 roku rozpoczęła się bitwa w rejonie Góry Świętej Anny. Dzień później dowódca 14 Wodzisławskiego Pułku Piechoty por. Józef Michalski wyjechał z częścią oddziałów w kierunku Góry Świętej Anny, tym samym osłabiając front Grupy Południe nad rzeką Odrą. W tym czasie do działań w rejonie Olzy, przystąpili Niemcy, gdyż strona niemiecka próbowała zakamuflować główny atak planowany w rejonie Góry Świętej Anny, oraz uniemożliwić przysyłanie wspomnianych posiłków powstańczych na front pod Górą Świętej Anny.

Przebieg bitwy 23 maja wczesnym rankiem doszło do niespodziewanego ataku niemieckiego na most kolejowy w OlzieDaniel Jakubczyk,Skarby historii, kultury i sztuki gmin pogranicza – Gorzyce i Dolna Lutynia Gorzyce 2007., na linii Wodzisław-Chałupki, podczas którego Niemcy odnieśli sukces opanowując z pomocą pociągu pancernego Olzę i sąsiednie miejscowości w tym Odrę, Bełsznicę, Kamień nad Odrą i Buków. Siły niemieckie zaatakowały również Uchylsko i Olzę z terytorium Zaolzia, będącego w tym czasie pod kontrolą skonfliktowanej z Polską Czechosłowacji. Zagroziło to bezpośrednio zajęciem WodzisławiaEncyklopedia powstań śląskich, s. 355–356.. Powstańcy śląscy broniący przepraw przez rzekę w I fazie bitwy ponieśli duże straty.

W II fazie bitwy, Niemcy przystąpili do umacniania się na swoich pozycjach, zajęci byli grabieżą i eskortowaniem wziętych jeńców przy czym nie wykorzystali w pełni sukcesu jaki odnieśli w I fazie bitwy. Panikę w szeregach powstańczych opanował Alojzy Pawelec i Ludwik Piechoczek, którzy w sztabie „Grupy Południe” w Wodzisławiu zorganizowali dalsze działania i plan obrony, a później kontrataku. Powstańcy śląscy po początkowej klęsce rozpoczęli przygotowania do uderzenia na Niemców. Siły powstańcze z rejonu Rzuchowa, Rydułtów i Wodzisławia połączyły się pod dowództwem Ludwika Piechoczka.

O godzinie 10:00 rozpoczęła się III faza bitwy w której powstańcy śląscy przeszli do natarcia. W KWK Anna w Pszowie pośpiesznie zbudowano wagon pancerny tzw. „pancerkę” i wspólnie z oddziałami z Wodzisławia oraz rozbitymi, ale nie zniszczonymi wcześniej pododdziałami rozpoczęto atak na zajęte przez Niemców tereny. Wsparcia powstańcom z 14 pułku udzielił również 15 powstańczy pułk piechoty. W czasie ataku śmierć poniósł dowódca pszowskich powstańców Edward Łatka.

Atak powstańców śląskich zakończył się pełnym sukcesem, odbito Olzę, Odrę, Uchylsko, Bełsznicę, Kamień nad Odrą i Buków. Niemcy ponieśli poważne straty i wycofali się na drugą stronę Odry oraz do Czechosłowacji. Powstańcy odzyskali tereny wcześniej utracone i odzyskali linię rzeki Odry i Olzy.

Skutki Zwycięstwo w bitwie strona polska okupiła jednak dużymi stratami, przewyższającymi straty sił niemieckich. W bitwie pod Olzą zginęło aż 51 powstańców śląskich, 60 zostało rannych, a 90 trafiło do niewoli. Niemcy stracili 35 ludzi, 17 zostało rannych, a 60 wzięto do niewoli.

Po bitwie powstańcy śląscy w obawie przed ponownym atakiem ze strony niemieckiej wysadzili mosty w Olzie i Bukowie. Po drugiej stronie rzeki wciąż stacjonował batalion „Werner” w sile 1500 ludzi i 2 pociągów pancernych. Bitwa pod Olzą była drugim pod względem skali starciem polsko-niemieckim podczas powstań śląskich i najważniejszym czynem zbrojnym Grupy Operacyjnej Południe.

Bitwa została upamiętniona na pomniku powstańczym w Wodzisławiu Śląskim.

Zobacz też bitwa pod Godowem bitwa w rejonie Góry św. Anny III powstanie śląskie

Przypisy

Bibliografia Encyklopedia Powstań Śląskich, Opole 1982. Hojka Piotr, Czas zmian. Wodzisław i ziemia wodzisławska pomiędzy Cesarstwem Niemieckim a II Rzeczpospolitą. Wodzisław Śląski 2018, . Hojka Piotr, Wodzisław czas nadchodzących zmian. Pomiędzy Niemcami a Polską 1914-1922, [w:] „Górny Śląsk na zakręcie historii. Materiały konferencyjne”, pod. red. D. Kellera i B. Klocha, Rybnik 2011. Jakubczyk Daniel, Skarby historii, kultury i sztuki gmin pogranicza – Gorzyce i Dolna Lutynia, Gorzyce 2007 Porwoł Paweł, Pułk Wodzisławski w III Powstaniu Śląskim, [w:] „Nad Olzą, Odrą i Bierawką w III powstaniu śląskim”, pod. red. Wacława Ryżewskiego i Zenona Kapały, Bytom 1995, . Ryżewski Wacław, Trzecie powstanie śląskie 1921: geneza i przebieg działań bojowych, Warszawa 1977.

Kategoria:III powstanie śląskie Kategoria:Bitwy powstań śląskich Kategoria:Bitwy w 1921 Kategoria:Bitwy w historii Niemiec Kategoria:Bitwy w historii Polski Kategoria:Olza (wieś)