Hans Marchwitza (ur. 25 czerwca 1890 w Szarleju, zm. 17 stycznia 1965 w Poczdamie) – niemiecki pisarz polskiego pochodzenia, w swoich powieściach zajmował się tematyką robotniczą.
Życiorys Urodził się 25 czerwca 1890 roku w Szarleju w polskiej rodzinie górniczej. Ojciec Thomas pochodził chłopskiej rodziny z Żyglina, był górnikiem – wybrał pracę w kopalni ze względów ekonomicznych, zmarł w 1910 roku. Matka Thekla Maxisch pochodziła z rodziny z tradycjami górniczymi, sama również była robotnicą górniczą, zmarła w 1902 roku. Rodzice chodzili do polskiej szkoły, a w domu mówiono po śląsku, a sam Hans język niemiecki poznał dopiero w szkole. Od 14 roku życia pracował w swoich rodzinnych stronach w kopalni pod ziemią jako ładowacz oraz był zatrudniony na płuczce kopalni Nowa Helena (zob. Zakłady Górniczo-Hutnicze im. Ludwika Waryńskiego) w Szarleju, w 1910 roku wyjechał w poszukiwaniu lepszej pracy do Niemiec, gdzie również pracował jako górnik w Zagłębiu Ruhry. Za udział w strajku został zwolniony z pracy. W 1915 roku poślubił Bertę Ditschkowsky (ur. 1875), z którą miał córkę; w latach 1915–1918 brał udział w I wojnie światowej jako ochotnik, służył na froncie zachodnim. Po wojnie został członkiem rady żołnierskiej. W 1920 roku walczył w przeciwko puczystom Kappa-Lüttwitza.
Ze względów politycznych, po dojściu nazistów do władzy (hitlerowski antykomunizm) emigrował do Szwajcarii w 1933 roku, skąd został wydalony w 1934 roku po publikacji powieści Kumiacy. Następnie udał się do Francji, stamtąd do Hiszpanii, gdzie jako oficer Brygady Międzynarodowej wziął udział w wojnie domowej w XIII Brygadzie im. Jarosława Dąbrowskiego, w 9. batalionie Czapajewa. Po odniesionej przegranej powrócił do Francji, gdzie został aresztowany jako niemiecki uchodźca polityczny i skierowano go do obozu dla internowanych; w 1941 roku uciekł z obozu w Pirenejach we Francji do USA, gdzie m.in. pracował fizycznie jako robotnik drogowy i budowlany. W Nowym Jorku również został internowany. W 1945 roku poślubił (1900–1961), córkę psychologa Williama Sterna.
mały|Hans Marchwitza podczas spotkania z młodzieżą (1959) mały|Otto Nagel, Ludwig Renn, Arnold Zweig, Hans Marchwitza i Willi Bredel w Berlinie (1960) mały|Dom w Poczdamie, w którym mieszkał Hans Marchwitza (2013) mały|Tablica pamiątkowa na domu w Poczdamie, w którym mieszkał i pracował Hans Marchwitza W 1946 roku wrócił z USA do Niemieckiej Republiki Demokratycznej, początkowo do Stuttgartu; w tymże roku wybrano go na drugiego wiceprezesa . W 1947 roku przeniósł się do Babelsbergu, położonego w radzieckiej strefie okupacyjnej. W 1950 roku został członkiem założycielem Akademii Sztuk NRD, za co otrzymał w tymże roku Nagrodę Państwową. Mianowano go attaché kulturalnym w Pradze, funkcję tę sprawował w latach 1950–1951.
Po II wojnie światowej pisarz czterokrotnie przyjechał do Polski: w 1948 roku na Światowy Kongres Intelektualistów w Obronie Pokoju we Wrocławiu, w 1952 roku na zaproszenie Komitetu Współpracy Kulturalnej z Zagranicą, w 1953 roku oraz w 1955 roku na Tydzień Przyjaźni Polsko-Niemieckiej.
W 1962 roku ożenił się po raz trzeci – poślubił Hildę Gottwick. Zmarł 17 stycznia 1965 roku w Poczdamie-, został pochowany na cmentarzu centralnym Friedrichsfelde w Berlinie.
Poglądy Działał w niemieckim ruchu robotniczym, w 1919 roku wstąpił do Niezależnej Socjaldemokratycznej Partii Niemiec, wstąpił również do Komunistycznej Partii Niemiec w 1920 roku.
Nagrody Nagroda Państwowa Niemieckiej Republiki Demokratycznej, 1950, 1955, 1964 Nagroda Literacka Wolnych Niemieckich Związków Zawodowych, 1959 Order Karla Marksa, 1960
W 1960 roku przyznano mu doktorat honoris causa Uniwersytetu Humboldtów w Berlinie.
Twórczość Zaczął pisać w 1924 roku, rozpoczął od tekstów korespondencyjnych w prasie robotniczej oraz obrazków i szkiców nowelistycznych; debiutował literacko w 1930 roku powieścią Szturm na Essen, w której zajął się tematyką niemieckich walk robotniczych w Zagłębiu Ruhry w latach 1920–1924. W kolejnej powieści Schlacht vor Kohle również podjął tematykę walk robotników w dwudziestoleciu międzywojennym. W Szwajcarii wydał powieść Kumiacy o emigrantach z etnicznie polskich terenów. Pracę nad kontynuacją Kumiaków podjął we Francji. Podczas II wojny światowej w Ameryce napisał zbeletryzowaną autobiografię Moja młodość, która w opinii Zdzisława Hierowskiego przewyższa swoimi walorami literackimi prozę Gustawa Morcinka. W Ameryce powstało jeszcze jedno autobiograficzne dzieło pt. In Frankreich (). Tematyka jego dzieł i światopogląd autora odwołujący się do marksizmu sprawiły, że nazywano go pisarzem socjalistycznym bądź proletariackim.
Poza powieściami i opowiadaniami napisał m.in. tekst do kantaty Ottmara Gerstera pt. Eisenkombinat Ost, której prapremiera odbyła się w 1951 roku w Berlinie.
Wybrane publikacje książkowe Sturm auf Essen (), debiutancka powieść, 1930 Schlacht vor Kohle (), powieść Walzwerk (), powieść, 1932 Kumiacy (), powieść, 1934 Untergrund, wiersze, 1942 Moja młodość (), beletryzowana autobiografia, 1947 We Francji (), dzieło autobiograficzne, 1949 Unter uns (częściowy przekład polski ukazał się pt. Pierwsze kroki i inne opowiadania), opowiadania, 1950 Powrót Kumiaków (), powieść 1952 Roheisen, powieść socrealistyczna o budowie huty stali w NRD, 1955 Die Kumiaks und ihre Kinder, powieść, 1959 In Amerika, 1961 Gedichte, 1965
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Niemieccy dziennikarze Kategoria:Niemieccy prozaicy XX wieku Kategoria:Dyplomaci NRD Kategoria:Odznaczeni Nagrodą Państwową NRD Kategoria:Odznaczeni Orderem Karla Marksa Kategoria:Pisarze socrealiści Kategoria:Prozaicy niemieckojęzyczni Kategoria:Doktorzy honoris causa uczelni w Niemczech Kategoria:Uczestnicy I wojny światowej (Cesarstwo Niemieckie) Kategoria:Żołnierze Brygad Międzynarodowych internowani we Francji Kategoria:Ludzie urodzeni w Szarleju Kategoria:Urodzeni w 1890 Kategoria:Zmarli w 1965 Kategoria:Niemcy pochodzenia polskiego Kategoria:Niemieccy artyści socrealizmu Kategoria:Wschodnioniemieccy pisarze