Jacek Bartosz Bartosiak (ur. 10 grudnia 1976 w Warszawie) to polski prawnik, publicysta i popularyzator geopolityki. Założyciel think-tanku Strategy&Future. Autor bestsellerowych książek o geopolityce i strategii, w tym Pacyfik i Eurazja. O wojnie (2016) oraz Rzeczpospolita między lądem a morzem (2018). Według tygodnika Polityka jest jednym z głównych odpowiedzialnych za wzrost zainteresowania geopolityką w Polsce.
Życiorys
Wykształcenie Absolwent III LO im. gen. Sowińskiego w Warszawie (1995) oraz Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego.
W 2016 r. obronił doktorat w Instytucie Studiów Politycznych PAN na podstawie pracy Geostrategiczna sytuacja USA i Chin na Zachodnim Pacyfiku i w Eurazji a amerykańska koncepcja wojny powietrzno-morskiej. Recenzent Stanisław Koziej ocenił pracę ogólnie pozytywnie, wskazując jednocześnie na brak wyodrębnionej części metodologicznej. W 2024 r. Rada Naukowa ISP PAN unieważniła nadanie stopnia doktora z powodu zarzutów plagiatu (zob. Sprawa doktoratu). Decyzję tę uchyliła w 2025 r. Rada Doskonałości Naukowej z powodu błędów formalnych postępowania, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Działalność zawodowa i publiczna Pracował jako dyrektor Programu Gier Wojennych i Symulacji Fundacji im. Kazimierza Pułaskiego oraz jako Senior Fellow w The Potomac Foundation w Waszyngtonie. W latach 2013-2015 był ekspertem Fundacji Narodowe Centrum Studiów Strategicznych. Współpracował z Fundacją Republikańską i z portalem Nowa Konfederacja.
W 2017 r. został członkiem Zespołu Doradczego Pełnomocnika Rządu ds. Centralnego Portu Komunikacyjnego. Pełnomocnik Mikołaj Wild ocenił jego wkład w koncepcję CPK, przyjętą przez rząd w listopadzie 2017 r., jako istotny. W sierpniu 2018 r. Wild powołał Bartosiaka na prezesa spółki celowej CPK. Bartosiak zrezygnował z funkcji w lutym 2019 r., podając powody osobiste.
Jest założycielem think-tanku Strategy&Future oraz współzałożycielem studia Play of Battle, zajmującego się symulacjami wojskowymi. Prowadzi kanał na YouTube poświęcony geopolityce i geostrategii, który przekroczył 285 tysięcy subskrypcji.
Poglądy Bartosiak prezentuje analizę polityki międzynarodowej przez pryzmat klasycznej geopolityki, odwołując się do koncepcji Mackindera, Mahana i Kjelléna.
Polska jako podmiot geopolityczny Centralną tezą Bartosiaka jest przekonanie, że Polska ze względu na swoje położenie geograficzne, między lądem (Rosja) a morzem (potęgi morskie, przede wszystkim USA), powinna dążyć do pozycji mocarstwa regionalnego i lidera Inicjatywy Trójmorza. W książce Rzeczpospolita między lądem a morzem (2018) argumentował, że Polska musi zreformować państwo od wewnątrz i zbudować zdolność do samodzielnego działania strategicznego w regionie Międzymorza.
Rywalizacja amerykańsko-chińska W Pacyfik i Eurazja. O wojnie (2016) Bartosiak analizował rywalizację Stanów Zjednoczonych i Chin na Zachodnim Pacyfiku i w Eurazji. Przedstawiał scenariusze eskalacji militarnej i argumentował, że przeniesienie strategicznego zainteresowania USA na Pacyfik może skutkować powstaniem próżni bezpieczeństwa w Europie Wschodniej.
Rola geografii Bartosiak traktuje geografię jako czynnik nadrzędny w polityce międzynarodowej. Twierdzi m.in., że geografia powoduje, że Rosja musi dominować masy lądowe Eurazji i że nie ma to nic wspólnego z ideologią. W swoich pracach posługuje się pojęciami takimi jak niezmienne pole gry i odwieczne prawa geopolityki, prezentując położenie geograficzne jako trwały wyznacznik losów państw. Od lat przedstawia wojnę polsko-rosyjską jako nieuchronną konsekwencję tego położenia. Krytycy określają tę tezę jako przykład fatalizmu geopolitycznego: przekonania, że położenie geograficzne przesądza o nieuchronności określonych konfliktów, pomijając zdolność państw do kształtowania polityki zagranicznej za pomocą dyplomacji, integracji gospodarczej i instytucji międzynarodowych. Adam Wielomski argumentował, że wojny nie wybuchają w wyniku deklaracji publicystów, lecz są wynikiem zderzenia sił strukturalnych (konflikty o granice, gospodarkę, ideologię), które w relacjach polsko-rosyjskich nie występują w formie prowadzącej do bezpośredniej konfrontacji zbrojnej.
Krytycy określają jego podejście szerzej jako determinizm geograficzny. Piotr Wójcik z Krytyki Politycznej argumentował, że współczesny rozwój zależy od instytucji, a nie od geografii, wskazując na przykład Korei Południowej i Korei Północnej jako państw o identycznych warunkach geograficznych, lecz skrajnie odmiennych wynikach rozwojowych. Michał Lubina zarzucił Bartosiakowi wyprowadzanie z geografii żelaznych i obiektywnych praw, przy jednoczesnym ignorowaniu uwarunkowań kulturowych, ekonomicznych i społecznych.
Odbiór
Wpływ na debatę publiczną Bartosiak jest uznawany za jedną z centralnych postaci, które ukształtowały polską oddolną geopolitykę popularną po rosyjskiej aneksji Krymu w 2014 r.. Tygodnik Powszechny opisał zjawisko polskiej mody na geopolitykę, w którym Bartosiak odgrywa kluczową rolę, zaznaczając, że geopolityka jako zjawisko internetowe jest znacznie bardziej popularna niż jako subdyscyplina akademicka.
Książka Pacyfik i Eurazja stała się bestsellerem jeszcze przed oficjalną premierą. Recenzja w Sprawach Międzynarodowych uznała ją za pracę w Polsce pionierską, podejmującą jedno z najważniejszych zagadnień strategicznych współczesności. Książki Bartosiaka od lat utrzymują się na listach bestsellerów.
Badacze z zakresu geografii politycznej wskazują jednak, że profil Bartosiaka pozostaje bliższy rozumieniu przyjaciół i wrogów typowemu dla polskiej debaty publicznej niż rygorowi naukowemu.
Krytyka akademicka Michał Lubina z Uniwersytetu Jagiellońskiego określił podejście Bartosiaka mianem geopolityzmu: postrzegania wszystkich sfer życia politycznego przez pryzmat geopolityki. Lubina zarzucił, że Bartosiak bezkrytycznie przejmuje XIX-wieczne, darwinistyczne koncepcje geopolityczne, pomijając ich późniejszą krytykę w nauce o stosunkach międzynarodowych, oraz że większość tych koncepcji miała z założenia służyć uzasadnianiu imperializmu, w tym ekspansjonizmu III Rzeszy (Friedrich Ratzel, Karl Haushofer). Lubina określił jako niepokojące używanie przez Bartosiaka terminu Lebensraum w sposób neutralny.
Karol Kaźmierczak wskazał na liczne błędy faktograficzne i chronologiczne (np. pokonanie Napoleona przez Rosję umieszczone przed rozbiorami, pucz Janajewa po rozpadzie ZSRR) oraz na wybiórcze cytowanie autorów takich jak Jan Sowa czy Immanuel Wallerstein.
Jacek Sokołowski zarzucił, że Bartosiak w swoich rozważaniach w zbytnim stopniu pomija istnienie Unii Europejskiej.
Andrzej Kohut z Klubu Jagiellońskiego argumentował, że źródłem popularności Bartosiaka jest połączenie hermetycznego języka, prostoty wyjaśnień i obietnicy alternatywy dla dotychczasowej polskiej polityki. Kohut wskazał też na częste powoływanie się na wiedzę pochodzącą z rozmów z niewymienianymi z nazwiska osobami, co utrudnia weryfikację.
Krzysztof Wojczal skrytykował książkę Armia nowego wzoru (2022), zarzucając autorom założenie jedynego, najkorzystniejszego wariantu strategicznego i ignorowanie pozostałych scenariuszy. Według Wojczala rzeczywistość zweryfikowała te tezy negatywnie po inwazji Rosji na Ukrainę.
Sprawa doktoratu W 2023 r. Michał Piegzik zarzucił, że rozdział książki Pacyfik i Eurazja, oparty na doktoracie Bartosiaka, stanowi plagiat. Historyk Jarosław Centek doszedł niezależnie do podobnych wniosków w odniesieniu do innego rozdziału. Piegzik z grupą wolontariuszy przeanalizował następnie 8 z 11 rozdziałów książki i stwierdził, że ok. 73% jej treści zostało skopiowane ze źródeł anglojęzycznych. Raport wskazał też na fałszowanie przypisów, błędy merytoryczne i brak metodologii naukowej.
Komisja Etyki ISP PAN jednogłośnie wszczęła procedurę rewizji nadania stopnia doktora. Bartosiak nie zgodził się z zarzutami, przedstawiając opinie Tomasza Grossego i Damiana Flisaka na swoją obronę.
14 czerwca 2024 r. Rada Naukowa ISP PAN odebrała Bartosiakowi stopień doktora. Bartosiak zapowiedział odwołanie.
30 czerwca 2025 r. Rada Doskonałości Naukowej uchyliła decyzję ISP PAN, wskazując na nieprawidłowości formalne postępowania pierwszej instancji: powołanie komisji bez określenia czasu i zakresu umocowania, włączenie do niej ekspertów niebędących pracownikami organu oraz niewykluczenie biegłych, wobec których zachodziły przesłanki braku bezstronności. Rada Doskonałości Naukowej nie rozstrzygała merytorycznie, czy w pracy doktorskiej wystąpiły plagiaty, lecz przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Bartłomiej Radziejewski odrębnie zarzucił Bartosiakowi przytaczanie fragmentów swojego eseju w książce Rzeczpospolita między lądem a morzem bez ujęcia ich w cudzysłów, co określił jako pozorowanie własnego autorstwa.
Publikacje książkowe 2016: Pacyfik i Eurazja. O wojnie, Asian Century, 2018: Rzeczpospolita między lądem a morzem. O wojnie i pokoju, Zona Zero, 2019: Przeszłość jest prologiem, Fronda, 2020: Koniec końca historii, Nowa Konfederacja, 2021: Wojna w Kosmosie (z George'em Friedmanem), Zona Zero, 2021: Nadchodzi III wojna światowa. Czy Ameryka porzuci Polskę na pastwę Rosji? (z Piotrem Zychowiczem), Rebis, 2022: Armia nowego wzoru (współautor), Zona Zero, 2022: Atak na Ukrainę! Czy Putin rozpętał III wojnę światową? (z Piotrem Zychowiczem), Rebis, 2023: Najlepsze miejsce na świecie. Gdzie Wschód zderza się z Zachodem, Wydawnictwo Literackie, 2023: Wojna o Ukrainę. Wojna o świat (z Piotrem Zychowiczem), Rebis, 2024: Zapiski w przededniu wojny, czyli dzieci morza wzywają swoją matkę, Wydawnictwo Literackie, 2025: Oczy szeroko otwarte. Polska strategia na czas wojny światowej, Wydawnictwo Literackie,
Życie prywatne Ma trzy córki. Wychowywał się na warszawskim Żoliborzu.
Przypisy
Linki zewnętrzne Strona prywatna Kanał Strategy&Future na YouTube
Kategoria:Absolwenci III Liceum Ogólnokształcącego im. gen. Józefa Sowińskiego w Warszawie Kategoria:Absolwenci Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Badacze stosunków międzynarodowych Kategoria:Polscy adwokaci Kategoria:Polscy geopolitycy Kategoria:Polscy pisarze współcześni Kategoria:Polscy przedsiębiorcy XXI wieku Kategoria:Polskie osobowości YouTube Kategoria:Urodzeni w 1976