Cmentarz przy ul. Olsztyńskiej w Braniewie (cmentarz św. Rocha (Rochusfriedhof)Heimatseite der Kreisgemeinschaft Braunsberg/Ostpreussen e.V., Braunsberg (Ermland) – geistige Hauptstadt des Ermlands, z opisu na mapie miasta., cmentarz dżumowyFlis, Stanisław Dżuma na Mazurach i Warmii w latach 1708–1711 Komunikaty Mazursko-Warmińskie nr 4, 473-523 1960.) – zabytkowy cmentarz komunalny w Braniewie o powierzchni 0,8580 ha. Cmentarz oraz znajdująca się na nim kaplica św. Rocha zostały wpisane 18 sierpnia 1992 do rejestru zabytków pod poz. 229/92Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo warmińsko-mazurskie..

Lokalizacja i przeznaczenie cmentarza Cmentarz położony jest u zbiegu ulicy Olsztyńskiej i Kościuszki w Braniewie, w pobliżu urzędu miasta i dworca PKP. Z dwóch stron ogranicza go niewielki ciek wodny i brzeg rzeki Pasłęki. Cmentarz od strony ulicy Olsztyńskiej otoczony jest ogrodzeniem z ceglanymi słupkami, przykrytymi stylizowaną czapką betonową, i kratą metalową. Drogi wewnętrzne na cmentarzu stanowią alejki wyłożone kostką brukową. Cmentarz posiada jedno letnie ujęcie wody z sieci wodociągowej. Na cmentarzu znajduje się 1709 miejsc grzebalnych. Na nekropolii brak jest wolnych miejsc na nowe groby, pochówki odbywają się do grobów już istniejącychNasze cmentarze, IKAT. Ilustrowany Kurier Terenowy, 30.10–5.11.1996 r., s. 1–2. Obiekt pełni funkcję cmentarza komunalnego.

Historia cmentarza Cmentarz funkcjonował tu przynajmniej od 1651 roku. Założono go w Nowym Mieście Braniewie jako cmentarz grzebalny ofiar epidemii dżumy (zobacz: dżuma na Warmii 1708–1711), dlatego założony został poza murami miasta, przy drodze prowadzącej do Pieniężna. Zmarłych na dżumę grzebano tu w niepoświęconej ziemi (in terra non sacro), tak samo zresztą, jak i wówczas również samobójców oraz nieochrzczone niemowlęta. Szerzej udokumentowana historia cmentarza jest w XVIII wieku i związana jest z powstaniem tu kaplicy cmentarnej pod wezwaniem świętego Rocha, wzniesionej w latach 1710–1711.

Po II wojnie światowej, w latach 1945–1947, na cmentarzu grzebano Niemców, którzy zmarli wskutek tyfusu i wycieńczenia, rzadko w mogiłach pojedynczych, najczęściej (zwłaszcza w 1945) bez trumień w grobach zbiorowychBraunsberg / Ostpreußen und sein Kreis. Heimat im Wandel der Zeit, redakcja Anneliese Neß, Münster 2004, s. 17.Aloys Latki Braunsberg – Mai bis August 1945 [w:] Braunsberg/Ostpreußen. Unsere Schulen, Heft 52, Weihnachten 1990, s. 64. Współcześnie jest to cmentarz komunalny. W 1998 roku przeprowadzono gruntowny remont ogrodzenia cmentarzaBraniewo. Naprawiono ogrodzenie, [w:] IKAT. Gazeta Braniewska 17 lipca 1998., a w 2005 kaplicy św. Rocha.

W jego sąsiedztwie powstał ok. 1835 roku cmentarz żydowski; został on sprofanowany przez nazistów podczas nocy kryształowej (9/10 listopada 1938). Współcześnie pozostał po tym cmentarzu tylko fragment ogrodzenia i umieszczona na nim w 2018 roku tablica pamiątkowa.

Kaplica pw. św. Rocha

mały|lewo|Kaplica św. Rocha (rok 2014) Wieści o szerzeniu się dżumy dotarły do Braniewa w połowie września 1709 roku, wzbudzając wśród władz i mieszkańców duży niepokój. Mimo stosowania różnych środków zapobiegawczych, na początku października 1709 roku zaraza dotarła do miasta. Przywlókł ją tu ponoć pewien przyjezdny z Królewca. Już w listopadzie wymierały całe domostwa. Chorych umieszczano w domach dla trędowatych przed bramami miasta oraz przystąpiono do budowy w miejskim lesie baraków drewnianych dla zadżumionych mieszkańców. Mimo to dżuma nadal zbierała w mieście obfite żniwo, przesilenie miało miejsce w 1710 roku. W samym Braniewie zmarło 1050 osób, a na obszarze parafii braniewskiej do 8 tys. osób. Największa śmiertelność była wśród ludności Nowego Miasta.

Cmentarze nie mogły pomieścić zmarłych. Licznych zmarłych grzebano m.in. na cmentarzu św. Jana, cmentarzu przy kaplicy Świętego Krzyża w Braniewie oraz na cmentarzu przy drodze do Pieniężna przy dzisiejszej ul. Olsztyńskiej (stąd ten cmentarz ten zwano później dżumowym). Na tym cmentarzu ksiądz Nowego Miasta Braniewa, Johannes (Jan) Trojan, z zebranej jałmużny ufundował kaplicę św. Rocha, opiekuna osób zadżumionych. Ofiary zarazy chowano na cmentarzu przy tej kaplicy. Sam ksiądz Jan Trojan również zmarł w 1710 roku. Dżuma wygasła w Braniewie dopiero w marcu 1711 roku. Była to ostatnia, jak się przyjmuje, taka fala morowego powietrza w historii.

Po wojnie nieczynna kaplica niszczała i popadała w ruinę. Miasto nie było w stanie uratować zabytku, zgodziło się jedynie na jej przekazanie parafii św. Katarzyny w Braniewie. Z inicjatywy ks. Tadeusza Brandysa oraz dzięki wsparciu honorowego obywatela miasta Gerharda Steffena i niemieckiej fundacji renowację zabytkowej kaplicy przeprowadzono w 2005 rokuŻycie i działalność ks. Tadeusza Brandysa, Braniewo 2018, s. 19.. W maju 2006 roku umieszczono na ścianie kaplicy pamiątkową tablicę. 18 czerwca 2006 roku miało miejsce ponowne poświęcenie kaplicy przez arcybiskupa Wojciecha Ziembę oraz wizytatora apostolskiego ks. .

Pochowani na cmentarzu przy ul. Olsztyńskiej w Braniewie

Janina Filipska (1925–2024) – porucznik Armii Krajowej, kurier tatrzański Jan Hołubowski (1908–1996) – jeden z najwybitniejszych cymbalistów wileńskich Wojciech Kwiatkowski (1891–1962) – nauczyciel, organizator pierwszej szkoły w powojennym Braniewie, po śmierci patron szkoły Georg Lühr (1855–1939) – warmiński historyk i nauczyciel w gimnazjach w Reszlu i w Braniewie (grób niezachowany) Franciszek Skowroński (1913–1949) – samorządowiec, I sekretarz Komitetu Powiatowego PPR w Iławie i Braniewie, patron Szkoły Podstawowej nr 2 w Braniewie (grób niezachowany) Jarosław Zabłocki (1918–1998) – nauczyciel, pionier oświaty w powojennym Braniewie, organizator i pierwszy kierownik Szkoły Podstawowej nr 2

Galeria zdjęć

Zobacz też Cmentarz św. Jana w Braniewie Cmentarz św. Katarzyny w Braniewie Cmentarz zgromadzenia zakonnego sióstr św. Katarzyny w Braniewie Cmentarz ewangelicki w Braniewie Cmentarz żydowski w Braniewie Cmentarz przy ul. Morskiej w Braniewie Cmentarz Żołnierzy Armii Radzieckiej w Braniewie Cmentarz przy ul. Elbląskiej w Braniewie

Przypisy

Kategoria:Cmentarze komunalne w województwie warmińsko-mazurskim Kategoria:Zabytkowe cmentarze w Braniewie