thumb|Wołodymyr Zełenski podczas występu grupy Studio „Kwartał 95”” (2018) thumb|Wołodymyr Zełenski z żoną podczas wyborów parlamentarnych (2019)
Wołodymyr Ołeksandrowycz Zełenski (; ur. 25 stycznia 1978 w Krzywym Rogu) – ukraiński polityk, satyryk, aktor, scenarzysta, prezenter telewizyjny, producent filmowy i przedsiębiorca, z wykształcenia prawnik. Od 2019 prezydent Ukrainy.
Postawa prezydenta Wołodymyra Zełenskiego po inwazji Rosji na Ukrainę w lutym 2022 przyniosła mu międzynarodowe uznanie. Przez zagranicznych komentatorów został wówczas określony jako mąż stanu i bohater narodowy.
Życiorys Pochodzenie i wykształcenie Urodził się w Krzywym Rogu w rodzinie ukraińskich Żydów. Jego ojciec Ołeksandr był profesorem i specjalistą w zakresie cybernetyki. Wołodymyr Zełenski w dzieciństwie przez kilka lat mieszkał w mieście Erdenet w Mongolii, gdzie wówczas pracował jego ojciec. W późniejszych latach kształcił się w gimnazjum numer 95 w rodzinnej miejscowości. Ukończył studia prawnicze w Krzyworoskim Instytucie Ekonomicznym (filii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Ekonomicznego), nie podjął pracy w zawodzie prawniczym. W międzyczasie zainteresował się aktorstwem, grał w amatorskich przedstawieniach teatralnych.
Działalność zawodowa W połowie lat 90. dołączył do lokalnej grupy kabaretowej, biorącej udział w pojedynkach w ramach KWN (popularnym w krajach byłego ZSRR współzawodnictwie kabaretowym). Został następnie zaproszony do zespołu „Zaporiżżia – Krywyj Rih – Tranzyt”. W 1997 wraz z kilkorgiem innych aktorów współtworzył i przewodniczył grupie „95-j kwartał”, dla której pisał większość skeczów. W latach 1998–2003 grupa brała udział w najwyższych rangą zawodach ukraińskiej KWN i występowała w państwach rosyjskojęzycznych. W 2003 pomiędzy grupą a firmą AMiK doszło do konfliktu, w wyniku którego zaproponowano satyrykowi porzucenie zespołu i dalsze indywidualne występy w KWN; Wołodymyr Zełenski jednak odmówił.
Pod koniec 2003 został współwłaścicielem przedsiębiorstwa producenckiego Studio „Kwartał 95”, które współpracowało z telewizją 1+1 przy projekcie związanym z wydaniem ich show. Był pomysłodawcą, dyrektorem i prezenterem programu telewizyjnego Weczirnij kwartał na kanale Inter, prowadził też program kulinarny. Weczirnij kwartał zyskał znaczącą popularność wśród widzów, a jego studio producenckie realizowało kolejne programy telewizyjne. Sam pisał również scenariusze programów telewizyjnych.
W 2006 wraz z partnerką Ołeną Szoptenko zwyciężył w pierwszej edycji programu tanecznego Tanci z zirkamy. Finał programu zgromadził ponad 87% całej widowni kanałów ukraińskich, a wygrana zapewniła mu wzrost popularności. W latach 2010–2012 wchodził w skład zarządu telewizji Inter, pełniąc też funkcję głównego producenta. Jako aktor występował w rosyjskojęzycznych komediach romantycznych, takich jak trzyczęściowy film Miłość w wielkim mieście (2009, 2010, 2014), 8 pierwszych randek (2012) czy 8 nowych randek (2015). [dostęp 2022-02-28].. Użyczył głosu tytułowemu misiowi w filmach Paddington (2014) oraz Paddington 2 (2017).
W 2015 został gwiazdą satyrycznego serialu telewizyjnego Słuha narodu, w którym wcielił się w postać Wasyla Petrowycza Hołoborod’ki, nauczyciela historii, który w wyniku zbiegu okoliczności objął urząd prezydenta Ukrainy. Program emitowała telewizja należąca do Ihora Kołomojskiego, oligarchy będącego przeciwnikiem politycznym Petra Poroszenki.
Działalność polityczna W grudniu 2017 jego współpracownicy wystąpili o rejestrację partii politycznej o takiej samej nazwie jak serial Słuha narodu. W 2018 Wołodymyr Zełenski zaczął pojawiać się w sondażach prezydenckich, odnotowując rosnące poparcie. 31 grudnia 2018 oficjalnie zapowiedział swój start w wyborach prezydenckich zaplanowanych na marzec 2019, dokonując następnie rejestracji swojej kandydatury.
W pierwszej turze głosowania, która odbyła się 31 marca 2019, uzyskał 30,2% głosów, zajmując tym samym pierwsze miejsce i przechodząc do drugiej tury z ubiegającym się o reelekcję Petrem Poroszenką. W drugiej turze z 21 kwietnia 2019 otrzymał 73,2% głosów, wygrywając wybory prezydenckie.
Urząd prezydenta objął po zaprzysiężeniu 20 maja 2019, jeszcze tego samego dnia ogłosił rozwiązanie parlamentu. W przedterminowych wyborach z 21 lipca 2019 związana z nim partia Sługa Ludu uzyskała większość bezwzględną w parlamencie. Pozwoliło to powołać wspierający prezydenta rząd, którego premierem został Ołeksij Honczaruk, którego po kilku miesiącach zastąpił Denys Szmyhal. Jako prezydent deklarował działania na rzecz członkostwa Ukrainy w NATO i Unii Europejskiej, które zintensyfikował zwłaszcza w obliczu militarnego zagrożenia ze strony Rosji.
W trakcie jego prezydentury wiosną 2021 Rosja zaczęła znacząco zwiększać liczbę swoich żołnierzy i sprzętu wojskowego w pobliżu granicy z Ukrainą. 24 lutego 2022 wojska rosyjskie na rozkaz prezydenta Władimira Putina rozpoczęły inwazję na Ukrainę. Ukraiński prezydent tego samego dnia ogłosił wprowadzenie stanu wojennego i powszechną mobilizację. Dwa dni później Wołodymyr Zełenski odmówił skorzystania z amerykańskiej propozycji ewakuowania się z Kijowa. Jego postawa i przywództwo w trakcie rosyjskiej inwazji przyniosły mu międzynarodową rozpoznawalność i uznanie, zagraniczni komentatorzy określili go mianem męża stanu i narodowego bohatera. W trakcie inwazji przyjmował w Kijowie przywódców państw i rządów, organizacji międzynarodowych i UE, w tym 20 lutego 2023 prezydenta Stanów Zjednoczonych Joe Bidena.
Pięcioletnia kadencja prezydenta upłynęła formalnie w maju 2024, jednak przeprowadzenie nowych wyborów prezydenckich stało się niemożliwe z uwagi na rosyjską inwazję; ukraińskie prawo wyłączało ich przeprowadzanie w okresie obowiązywania stanu wojennego lub wyjątkowego.
W maju 2026 nadał wchodzącemu w skład ukraińskich sił zbrojnych Samodzielnemu Centrum Operacji Specjalnych „Północ” imię „Bohaterów Ukraińskiej Powstańczej Armii. Decyzja ta wywołała oburzenie w Polsce w związku z udziałem jednostek UPA w ludobójstwie Polaków na Wołyniu i w Małopolsce Wschodniej w okresie II wojny światowej. Prezydent RP Karol Nawrocki ocenił ją m.in. jako dostarczanie argumentów rosyjskiej propagandzie, a także zadeklarował możliwość odebrania prezydentowi Ukrainy Orderu Orła Białego nadanego w 2022. Krytyczne stanowisko zajął też premier Donald Tusk, zarzucając prezydentowi Ukrainy naruszanie polskiej wrażliwości historycznej. Oburzenie decyzją o nadaniu patronatu UPA wyrażono również w oświadczeniu polskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych. W czerwcu tego samego roku Karol Nawrocki ogłosił decyzję o pozbawieniu Wołodymyra Zełenskiego Orderu Orła Białego, wymagającą kontrasygnaty prezesa Rady Ministrów. Przed jej udzieleniem prezydent Ukrainy odesłał insygnia orderu do Polski. W lipcu 2026 decyzję Wołodymyra Zełenskiego skrytykowano w przyjętej przez Parlament Europejski rezolucji, w której wyrażono ubolewanie z powodu „ostatniej niepotrzebnej i niesprowokowanej eskalacji” ze strony prezydenta Ukrainy.
Życie prywatne 6 września 2003 zawarł związek małżeński z Ołeną Kyjaszko. Oboje uczęszczali do równoległych klas tej samej szkoły, ale znajomość nawiązali jednak dopiero na studiach, gdy Ołena Kyjaszko zajmowała się pisaniem tekstów do grupy kabaretowej „95-j kwartał”. Mają dwoje dzieci: Ołeksandrę (ur. 2004) i Kyryła (ur. 2013).
Posługiwał się językiem rosyjskim jako językiem ojczystym. Później zaczął uczyć się i posługiwać językiem ukraińskim; po wyborze na prezydenta zadeklarował dalszą naukę tego języka. Pierwszą ukraińskojęzyczną produkcję filmową z jego udziałem zaczęto kręcić w 2017.
Przed wyborami prezydenckimi w 2019 niektóre media zaczęły szerzej interesować się żydowskim pochodzeniem jego rodziców. Wołodymyr Zełenski odmawiał komentowania tych kwestii, twierdząc, że to jego prywatna sprawa. W trakcie prezydentury, w przeciwieństwie do poprzedników, nie uczestniczył w uroczystościach o charakterze religijnym, również w swoich przemówieniach nie przywoływał odniesień religijnych. Po rozpoczęciu w 2022 przez Rosję inwazji na Ukrainę zaczął publicznie przywoływać swoje żydowskie pochodzenie, śmierć kilku krewnych podczas Holokaustu i swoich krewnych walczących z Niemcami w trakcie II wojny światowej (w tym dziadka, weterana Armii Czerwonej, odznaczonego dwukrotnie Orderem Czerwonej Gwiazdy). Stało się to argumentem przeciwko rosyjskiej propagandzie o „nazizmie” i „banderyzmie” ukraińskiego prezydenta i jego rządu. Odwołania te pojawiały się także celem nakłonienia liderów środowisk żydowskich do poparcia Ukrainy.
Odznaczenia i wyróżnienia Ordery i odznaczenia Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Lwa Białego (2022, Czechy) Wielki Krzyż ze Złotym Łańcuchem Orderu Witolda Wielkiego (2022, Litwa) Order Westharda I klasy z mieczami (2022, Łotwa) Order Orła Białego (2022, Polska; zwrócony w 2026)Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 11 kwietnia 2022 r. nr rej. 105/2022 o nadaniu orderu (). Krzyż Zasługi I klasy MSZ (2022, Estonia) Krzyż Wielki Orderu Narodowego Legii Honorowej (2023, Francja) Wielki Łańcuch Orderu Wolności (2023, Portugalia) Order Podwójnego Białego Krzyża I klasy (2024, Słowacja) Łańcuch Krzyża Wielkiego Orderu Białej Róży Finlandii (2025, Finlandia) Medal Rady Bałtyckiej (2023) Wybitny Członek Europejskiego Orderu Zasługi (2026, Unia Europejska) Krzyż Dobrosąsiedztwa (2026, Zjednoczony Gabinet Przejściowy Białorusi)
Nagrody i wyróżnienia Nagroda Orła Jana Karskiego (2022) Człowiek Roku tygodnika „Time” (2022) Philadelphia Liberty Medal (2022) Nagroda Karola Wielkiego (2023) Człowiek Roku tygodnika „Wprost” (2023) Doktor honoris causa Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie (2023)
Przypisy
Linki zewnętrzne
. [dostęp 2022-02-28].
Kategoria:Absolwenci uczelni na Ukrainie Kategoria:Prezydenci Ukrainy Kategoria:Politycy Sługi Ludu Kategoria:Ukraińscy aktorzy filmowi Kategoria:Ukraińscy komicy Kategoria:Ukraińscy producenci filmowi Kategoria:Ukraińscy satyrycy Kategoria:Ukraińscy scenarzyści Kategoria:Doktorzy honoris causa Szkoły Głównej Handlowej Kategoria:Laureaci Międzynarodowej Nagrody Karola Wielkiego Kategoria:Ludzie roku tygodnika Time Kategoria:Ludzie roku tygodnika Wprost Kategoria:Ludzie urodzeni w Krzywym Rogu Kategoria:Ludzie związani z Erdenet Kategoria:Odznaczeni estońskimi odznaczeniami Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Wielkim Legii Honorowej Kategoria:Odznaczeni Orderem Lwa Białego Kategoria:Odznaczeni Orderem Orła Białego (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Orderem Podwójnego Białego Krzyża Kategoria:Odznaczeni Orderem Westharda Kategoria:Odznaczeni Orderem Wolności (Portugalia) Kategoria:Odznaczeni Wielkim Krzyżem ze Złotym Łańcuchem Orderu Witolda Wielkiego Kategoria:Odznaczeni Orderem Białej Róży Finlandii Kategoria:Odznaczeni Europejskim Orderem Zasługi Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Dobrosąsiedztwa Kategoria:Ukraińscy Żydzi Kategoria:Urodzeni w 1978