19 i 29 Zgrupowania Piechoty Polskiej (fr. 19 et 29 Groupements d’Infanterie Polonaise) – dwa bataliony 1 Armii Francuskiej „Ren i Dunaj” złożone z weteranów francuskiego ruchu oporu narodowości polskiej.
Sformowanie W składzie Francuskich Sił Wewnętrznych (FFI) oprócz Francuzów walczyli przedstawiciele mniejszości narodowych, w tym Polacy. W czasie całej okupacji w ruch oporu na terenie Francji zaangażowało się około 40 tysięcy Polaków, z których około 10 tysięcy straciło życie. Po wyzwoleniu władze zaproponowały obcokrajowcom z FFI przyjęcie francuskiego obywatelstwa lub wstąpienie do Legii Cudzoziemskiej. Sprzeciwili się temu dowódcy polskich oddziałów partyzanckich. Większość Polaków walczyło przed powstaniem FFI w szeregach Wolnych Strzelców i Partyzantów – organizacji komunistycznej, która w FFI zachowała autonomię. Sympatyzowali oni z Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego i Krajową Radą Narodową, licząc na powrót do kraju i poprawę warunków życia.
Dowódcy polskich oddziałów z FTP-FFI wspólnie z emigracyjnym PKWN powołali Komisję Wojskową, której starania doprowadziły do zgody Ministerstwa Wojny i Sztabu Generalnego na sformowanie czysto polskich jednostek wojskowych wchodzących w skład Francuskiej Armii Wyzwolenia (AFL), do czego doszło w Wogezach.
Rozkaz Szefa Sztabu 1 Armii z dnia 22 stycznia 1945 powoływał z dniem 1 lutego dwa polskie bataliony pionierów podporządkowane administracyjnie dowódcy 201 Pułku Pionierów Północnoafrykańskich (201e Régiment de Pionniers Nord Africains). Dowódcą został mianowany major Bolesław Jeleń. 19 Zgrupowanie stworzono z partyzantów południowej i centralnej Francji zaś 29 z północnej. Jednostki te były całkowicie niezależne od Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.
Dowództwo i skład Oba zgrupowania liczyły 2500 żołnierzy. W każdej z kompanii znajdowało się ich około 290.
Dowodzący 19 i 29 Zgrupowaniem major Henri Thevenon (reprezentant strony francuskiej) major Bolesław Jeleń (reprezentant strony polskiej)
19 Zgrupowanie Piechoty Polskiej Dowódca: major Bolesław Maślankiewicz Zastępca: porucznik Edmund Czekała Dowódcy kompanii: 1 kompania – porucznik Julian Nowak 2 kompania – porucznik Władysław Kaczmarek 3 kompania – porucznik Jan Kaczmarek 4 kompania – porucznik Józef Olek
29 Zgrupowanie Piechoty Polskiej Dowódca: major Jan Gerhard Zastępca: kapitan Antoni Chrost Dowódcy kompanii: 1 kompania – porucznik Tadeusz Marcinkowski 2 kompania – porucznik Henryk Karczewski 3 kompania – porucznik Marceli Drabik 4 kompania – porucznik Edward Mazgaj
Działania bojowe i służba powojenna Polskie bataliony pod koniec 1944 wzięły udział w kampanii lotaryńskiej oraz w walkach na linii Zygfryda wyzwalając Colmar. 14 marca 1945 w ramach kampanii niemieckiej 1 Armia Francuska „Ren i Dunaj”, razem z polskimi zgrupowaniami, sforsowała Ren. Walczyły o Palatynat, Badenię i Wirtembergię (między innymi zdobyto Karlsruhe) oraz Schwarzwald. Szlak bojowy zgrupowań zakończył się nad Jeziorem Bodeńskim, pod Konstancją i Friedrichshafen oraz w rejonie Singen, Donaueschingen, Tuttlingen i Balgheim.
W ramach francuskiej strefy okupacyjnej polscy żołnierze pełnili służbę garnizonową w Tuttlingen, Lindau, Stuttgarcie, Karlsruhe, Rottweil, Horb i Baden-Baden. Otrzymali oni podziękowania od generała armii Jean de Lattre de Tassigny – dowódcy 1 Armii Francuskiej „Ren i Dunaj”, który w imieniu Francji podpisał akt kapitulacji III Rzeszy.
Powrót do kraju 19 i 29 Zgrupowania Piechoty Polskiej we Francji były jedynymi jednostkami polskimi walczącymi na froncie zachodnim, które w całości wróciły do kraju. Dwa transporty wyruszyły z miasta Tuttlingen w Niemczech, za zgodą przewodniczącego Rządu Tymczasowego Republiki Francuskiej generała brygady Charles’a de Gaulle’a, 4 listopada 1945. 11 listopada w Międzylesiu pociągi przekroczyły granicę Polski a 18 listopada odbyła się parada zgrupowań w Warszawie, w pełnym umundurowaniu i wyposażeniu. Do Polski powróciło 1396 żołnierzy obu jednostek. Po rozformowaniu 19 i 29 Zgrupowania część żołnierzy trafiła do ludowego Wojska Polskiego, zdemobilizowani osiedlili się na Ziemiach Odzyskanych.
Symbolika, umundurowanie i uzbrojenie Żołnierze 19 i 29 Zgrupowania Piechoty Polskiej używali umundurowania zarówno francuskiego, jak i amerykańskiego oraz brytyjskiego (podobnie w przypadku uzbrojeniaWykorzystywano także zdobyczną broń niemiecką, między innymi karabiny Mauser.). Jedynym znakiem wyróżniającym był noszony na czapkach (czasem także na kieszeniach munduru) polski orzeł wojskowy na tarczy amazonek pozbawiony korony (na hełmach malowano herb Polski, także bez korony). W obu jednostkach przyjęto francuski system nazewnictwa (spolszczany) i oznaczania stopni wojskowych.
Przypisy
Bibliografia Kazimierz Satora: Emblematy, godło i symbole GL i AL. Henryk Kawka: Wrócili pod polskim sztandarem.
Kategoria:Historia wojskowości polskiej