Jadwiga Grabda, z domu Siwak (ur. 27 października 1907 w Warszawie, zm. 20 listopada 1981 w Szczecinie) – zoolog, parazytologBolesław Orłowski. Polski wkład w przyrodoznawstwo i technikę. Słownik polskich i związanych z Polską odkrywców, wynalazców oraz pionierów nauk matematyczno-przyrodniczych i techniki, t. 1–4. Instytut Historii Nauki im. L. i A. Birkenmajerów PAN, Instytut Pamięci Narodowej, Warszawa 2015, s. 478-479. ISBN 9788386062287Z ich dziedzictwa naukowego czerpiemy do dziś: dr Jadwiga Grabda (1907–1981). Witryna Polskiego Towarzystwa Parazytologicznego. (dostęp 22.10.2023)
Życiorys Wykształcenie średnie zdobyła w Liceum Handlowym Żeńskim Julji Jankowskiej-Statkowskiej w Warszawie. W 1926 rozpoczęła studia na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego. Dyplom magistra filozofii uzyskała w 1932. Ukończyła także roczne Studium Pedagogiczne na Uniwersytecie Warszawskim. W latach 1933–1939 pracowała jako nauczycielka przyrody w szkołach średnich, a także w Instytucie im. N. Nenckiego (1933) i Państwowym Muzeum Zoologicznym (1934). Odbyła staże w stacjach biologicznych nad Morzem Czarnym (w Konstancy i Warnie). W tym okresie poślubiła zoologa Eugeniusza Grabdę. Lata II wojny światowej spędziła z rodziną w Puławach. Po wojnie, od 1946 do 1954 pracowała jako adiunkt w placówkach oddziału Instytutu Weterynaryjnego w Bydgoszczy, a przez rok wykładała parazytologię na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. W latach 1954–1967 kierowała terenową Pracownią Chorób Ryb zakładu Higieny Weterynaryjnej w Olsztynie. W 1963 obroniła na Uniwersytecie Warszawskim pracę doktorską „Cykl życiowy i morfogeneza Lernaea cyprinacea L.”. Po przeniesieniu się wraz z mężem do Szczecina pracowała jako adiunkt w Zakładzie Chorób Ryb Morskich Akademii Rolniczej w Szczecinie.
Badania naukowe W latach 1967–1974 prowadziła badania widłonogów pasożytujących u ryb morskich. Dla rybactwa i przetwórstwa rybnego ważne okazały się obserwacje nad larwami III stadium nicienia Anisakis simplex powodującego anisakidozę – groźną chorobę ryb, m.in. śledzi. W latach 1973–1976 zbadała i opisała biologię tego gatunku oraz ustaliła warunki, w których zachowuje on żywotność w przetworach rybnychZbigniew Jara. Dr Jadwiga Grabda - Wspomnienie pośmiertne. „Wiadomości Parazytologiczne” 28, 5-6, s. 565-572, 1982 (dostęp 22.10.2023). Wyniki badań pozwoliły na wprowadzenie rygorystycznych przepisów dotyczących procedury technologicznej w polskim przemyśle konserw rybnych. Dodatkowym osiągnięciem tych badań było ustalenie w 1974, że w okresie jesienno-wiosennym na Bałtyk wpływają z Morza Północnego ławice śledzia zachodniego silnie zarażonego anisakidoząEugeniusz Grabda. Dr. Jadwiga Grabda (1907-1981). Obituary. „Acta Ichthyologica et Piscatoria” 12(2), s. 112-114 (dostęp 22.10.2023).
Wybrane publikacje Jadwiga Grabda napisała ponad 100 prac z zakresu parazytologii, z których część zaginęła podczas stanu wojennego. Współpracowała przy powstawaniu „Katalogu fauny Polski”. Ancyrocephalus vistulensis sp.n. un nouveau trematode parasite du silure (Silurus glanis L.). „Bull. Acad. Pol. Sci.” Lett. Serie B. Sciences Nat. 11, s. 669-679, 1932 Słownik zoologiczny. Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych Warszawa 1952 (wsp. Eugeniusz Grabda) Les parasites internes du rat musque - Ondatra zibethica L. des environs de Bydgoszcz /(Pologna). „Acta Parasit. Pol.” 1954, 2, 2, s.17-38 Obserwacje nad lerneozą pstrągów. „Med. Wet.” 1956, 5, s. 257-260 Zdrowotność ryb w potoku Trzebiocha. „Roczn. Nauk Roln.” 1961, 93, D, s. 445-459 Stan badań nad fauną pasożytów ryb w Polsce. „Wiad. Parazytol.” 1963, 9, 4, s.317-323 Cykl rozwojowy i morfogeneza Lernaea cyprinacea L. „Acta Parasitol. Pol.” 1963, 11, s.70-198 Pasożyty krągłoustych i ryb. PWN Warszawa, Wrocław 1971 Zarys morskiej parazytologii rybackiej. Akademia Rolnicza w Szczecinie 1977 Zarys parazytologii ryb morskich. PWN Warszawa 1981. ISBN 8301033509 Studies on survival and development in vitro of Anisakis simplex stage 3 larvae in time. „Acta Ichthyologica et Piscatoria” 1982, 12(1), s.69-77Studies on survival and development in vitro of Anisakis simplex stage 3 larvae in time. „Acta Ichthyologica et Piscatoria” 1982, 12(1), s. 69-77 (dostęp 22.10.2023) Studies on viability and infectivity of Anisakis simplex stage III larvae in fresh salted and spiced Baltic herring. „Acta Ichthyologica et Piscatoria” 1983, 13(2), s.117-129Studies on viability and infectivity of Anisakis simplex stage III larvae in fresh salted and spiced Baltic herring. „Acta Ichthyologica et Piscatoria” 1983, 13(2), s.117-129 (dostęp 22.10.2023)
Odznaczenia i nagrody Złoty Krzyż Zasługi srebrna odznaka „Zasłużony Pracownik Morza” Nagroda Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego II stopnia
Przypisy
Kategoria:Absolwenci Wydziału Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego Kategoria:Ludzie nauki związani ze Szczecinem Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Odznaczeni odznaką honorową „Zasłużony Pracownik Morza” Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (Polska Ludowa) Kategoria:Polscy parazytolodzy Kategoria:Polscy zoolodzy Kategoria:Urodzeni w 1907 Kategoria:Nauczyciele akademiccy Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu Kategoria:Zmarli w 1981 Kategoria:Pochowani na cmentarzu Centralnym w Szczecinie