mały|Karta rejestracyjna dla osób wyswobodzonych z obozu Bergen-Belsen, wystawiona z datą 10.09.1945 r. na nazwisko Rywki Lipszyc Rywka Bajla Lipszyc (ur. 15 września 1929 w Łodzi, zm. 1945? w Niendorf?) – polska Żydówka, więźniarka obozów koncentracyjnych, autorka pamiętnika (dziennika) napisanego w łódzkim getcie.

Życiorys alt=|mały|Getto Litzmannstadt - Łódź Bałuty

Rywka była najstarszą z czworga dzieci Jakuba (Jankiela) Lipszyca i Sary Mariem (Miriam Sarah) z domu Zelewer. Rodzina została zamknięta w hitlerowskim getcie w Łodzi po niemieckiej inwazji na Polskę. Matka Rywki sama opiekowała się dziećmi po śmierci pobitego przez Niemca męża (zmarł 2 czerwca 1941 r.). Wkrótce także Sara zmarła (8 lipca 1942 r.) z powodu zapalenia płuc i niedożywienia. Opiekę nad dziećmi przejęła ciotka Chaja Iska Segał związana z rodzinami naczelnych rabinów w Łodzi. Po śmierci Chai, opiekę przejęła jej córka Estera, wówczas 20-letnia.

Rywka została deportowana do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau w sierpniu 1944 r. wraz ze swoją siostrą Cyporą i trzema kuzynkami: Estusią (Ester), Hanusią (Hanna) i Minią (Mina). Cypora została uśmiercona w komorze gazowej zaraz po przyjeździe. Rywka została zmuszona do pracy z komando kobiecym. Tuż przed nadciągającym frontem radzieckim została wysłana wraz z trzema kuzynkami do obozu Gross-Rosen i była przetrzymywana w Christianstadt (dzisiejsze Krzystkowice), jednym z siedmiu podobozów dla kobiet z Polski, Węgier, Francji, Holandii i Belgii, kopiących fortyfikacje przeciwczołgowe. Prawdopodobnie razem z kuzynkami pracowała tam w Dynamit A.G. Nobel, przy produkcji granatów. Stamtąd przeniesiono ją ponownie − szła w marszu śmierci do obozu koncentracyjnego Bergen-Belsen, gdzie 15 kwietnia 1945 r. została wyzwolona wraz z Esterą i Miną, wychudzona i chora.

W lipcu 1945 r. Rywka Lipszyc została przeniesiona z nowego szpitala ratunkowego Bergen-Belsen dla wyswobodzonych, poprzez obóz przejściowy w Lubece, do szpitala w Niendorf w Niemczech. Umieszczano tam tych, którzy byli zbyt chorzy na dalszą ewakuację. Ostatnim dokumentem z jej nazwiskiem znalezionym przez International Tracing Service (Międzynarodowa Służba Śledcza) była karta rejestracyjna z 10 września 1945 r. Nie znaleziono świadectwa śmierci Rywki, chociaż według zeznań Miny Boier z 1955 r. (Minia z Dziennika Rywki), zmarła ona tego dnia, mając 16 lat.

Chana zmarła na tyfus, natomiast Mina i Estera zostały przetransportowane na leczenie do Szwecji.

Dziennik Dziennik Rywki zawiera 112 stron (56 kartek zeszytu szkolnego w kratkę) w języku polskim, zapiski wprowadzane były między 3 października 1943 a 12 kwietnia 1944 Do pisania pamiętnika zachęciła ją osiem lat starsza koleżanka, Surcia. Dziewczynka opisywała swoje koleżanki, rodzinę, bardzo przestrzegane religijne obrzędy, trud życia w getcie (dźwiganie węgla w przemoczonych butach, głód), nadzieję na koniec wojny i zamieszkanie w Palestynie.

Pamiętnik znalazła w ruinach III krematorium obozu Auschwitz-Birkenau w czerwcu 1945 lekarka Armii Czerwonej Zinaida Berezowskaja, która zabrała dokument ze sobą do Związku Radzieckiego. Po jej śmierci pamiętnik wraz z innymi pamiątkami zatrzymał syn. Gdy i on zmarł, zapiski Rywki ostatecznie przejęła wnuczka Zinaidy, Anastazja Berezowskaja, mieszkająca od 1991 roku na emigracji w Stanach Zjednoczonych. Dopiero po ponad 10 latach skontaktowała się z Holocaust Center w San Francisco, by w 2008 roku opowiedzieć o znalezisku.

Wobec wątpliwości, jak to możliwe, że dziennik przetrwał pomimo rewidowania więźniów po przybyciu do obozu, za prawdopodobną uważa się wersję wydarzeń, w myśl której członek Sonderkommando wyrzucił dziennik do śmieci, a potem ktoś ukrywał zapiski aż do likwidacji obozu, co miało miejsce w przypadku kilku innych manuskryptów. mały|Deportacja Żydów z łódzkiego getta, 1940 r. Pamiętnik został zredagowany przez Aleksandrę Zapruder i wydany po angielsku w 2014 roku przez „Jewish Family and Children’s Services of San Francisco Holocaust Center”, we współpracy z Lehrhaus Judaica z siedzibą w Berkeley. Ten przejmujący zapis życia w getcie ukazał się pod tytułem The Diary of Rywka Lipszyc. Tłumaczenie na angielski jest autorstwa Małgorzaty Markoff, komentarzem opatrzyła wydawnictwo Ewa Wiatr z Centrum Badań Żydowskich Uniwersytetu Łódzkiego. Dziennik został też przetłumaczony na języki: portugalski, fiński, niemiecki, hiszpański, kataloński, czeski, słowacki i francuski.

Dopiero w 2017 zapiski Rywki wydano w oryginalnym języku polskim w wydawnictwie Austeria jako: Rywka Lipszyc, „Dziennik z getta łódzkiego”. Wstęp i opracowanie naukowe są autorstwa Ewy Wiatr. Od tego czasu odbyło się wiele spotkań poświęconych zarówno publikacji, jak i samemu dziennikowi, osobie Rywki i widzenia Holokaustu z perspektywy dorastającej dziewczyny. Ewa Wiatr otrzymała za publikację Nagrodę Historyczną Polityki.

W dniu 26.01.2019 w ramach obchodów Międzynarodowego Dnia Pamięci o Ofiarach Holokaustu w Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu, we współpracy m.in. z Koret Foundation, została otwarta wystawa Żydowskiego Muzeum Galicja, „Dziewczyna z pamiętnika. W poszukiwaniu Rywki z łódzkiego getta”.

Rodzina Rywki Lipszyc +Rodzina Rywki LipszycImię i nazwiskoPokrewieństwoData urodzeniaLosyJankiel Lipszycojciec14 października 1898zmarł w łódzkim getcie 2 czerwca 1941Miriam Sarah (Zelewer) Lipszycmatka15 grudnia 1902zmarła w łódzkim getcie 8 lipca 1942Rywka Lipszyc15 września 1929zmarła prawdopodobnie 10 września 1945Abram Ber (Abramek) Lipszycbrat13 stycznia 1932deportowany do obozu w Chełmnie w sierpniu 1942Cypora Lipszycsiostra9 października 1933zmarła w obozie w Auschwitz w sierpniu 1944Estera (Tamarcia) Lipszycsiostra10 września 1937deportowana do obozu w Chełmnie we wrześniu 1942KuzyniJochanan Lipszycwuj, brat Jankiela31 października 1894deportowany do obozu w Chełmnie we wrześniu 1942Hadassah/Chaja Iska (Segał) Lipszycciotka8 marca 1903zmarła w łódzkim getcie 11 lipca 1943Estera (Estusia) Lipszyckuzynka31 października 1923zamieszkała w IzraeluChana (Hanusia) Lipszyckuzynka3 stycznia 1925zmarła w obozie Bergen-Belsen w kwietniu 1945Mina (Minia) Lipszyckuzynka18 czerwca 1926zamieszkała w Izraelu

Przypisy

Kategoria:Polscy autorzy pamiętników i dzienników Kategoria:Ludzie urodzeni w Łodzi Kategoria:Mieszkańcy getta łódzkiego Kategoria:Polscy Żydzi zamordowani podczas Zagłady Kategoria:Polscy pisarze Kategoria:Więźniowie KL Auschwitz Kategoria:Ofiary KL Bergen-Belsen Kategoria:Więźniowie KL Gross-Rosen Kategoria:Urodzeni w 1929 Kategoria:Zmarli w XX wieku Kategoria:Artykuły utworzone w ramach WikiGap 2019