thumb|240px|Wieża ciśnień Florence Y’all w Florence w stanie Kentucky Y’all (wym. UK: , USA: ; ang. „wy wszyscy”) – w języku angielskim forma ściągnięta od you i all (niekiedy pisane łącznie jako you-all). Y’all funkcjonuje zasadniczo jako zaimek drugiej osoby liczby mnogiej, jednak kwestia jego stosowania wyłącznie jako formy liczby mnogiej stała się tematem wieloletnich sporów i dyskusji lingwistycznych. Forma ta jest silnie kojarzona z południowymi odmianami angielszczyzny amerykańskiej, jak również z innymi dialektami takimi jak angielszczyzna afroamerykańska oraz z formą angielszczyzny południowoafrykańskiej używaną przez osoby pochodzenia hinduskiego.
Etymologia Y’all powstało jako forma ściągnięta od you-all. Forma ta po raz pierwszy pojawiła się w XIX wieku na południu Stanów Zjednoczonych, a po raz pierwszy odnotowano ją w 1824 roku. Brakuje informacji na temat wielu aspektów pochodzenia tego wyrazu; nie istnieje m.in. żadne opracowanie, które wyjaśniałoby, czy słowo to zaczęło być używane przez Afroamerykanów na południu czy przez białych imigrantów. Jedna z teorii głosi, że termin ten wywodzi się od wyrażenia ye aw, funkcjonującgo we wczesnym dialekcie ulsterskim. Imigranci pochodzenia irlandzko-szkockiego, którzy podróżowali do południowych stanów bardzo często używali tego wyrażenia. Część zebranych danych wskazuje, że forma y’all mogła wyewoluować z ye aw dzięki afrykańskim niewolnikom, którzy najprawdopodobniej przyswoili sobie ten element językowy. Inna teoria głosi, że y’all jest kalką z kreolskich języków gullah oraz karaibskiej angielszczyzny, która potem pojawiła się we wczesnych odmianach angielszczyzny afroamerykańskiej. Forma y’all jest rodzimych tworem, to jest znajduje swoje źródło w rodzimych procesach gramatycznych i morfologicznych, a nie w naleciałościach innych dialektów angielszczyzny.
Występują również inne warianty pisowni tego wyrazu: ya'll oraz yall, przy czym forma y’all jest najbardziej rozpowszechniona, będąc dziesięć razy bardziej popularną niż ya'll. Rzadziej spotykane odmiany zapisu to yawl oraz yo-all.
Cechy językowe thumb|200px|Użycie y’all na tablicy informacyjnej w Huntsville w stanie Alabama. Napis głosi: „Jeśli śmiecicie, WSTYDŹCIE SIĘ! Grzywna do 250 dolarów” Źródła formy y’all doszukuje się na etapie złączenia się drugiej osoby liczby pojedynczej („thou”) i mnogiej („ye”) w języku wczesnonowoangielskim. Tym samym y’all miało wypełnić lukę powstałą w wyniku braku osobnego zaimka dla drugiej osoby liczby mnogiej w angielszczyźnie standardowej. Zaimek y’all uchodzi za nietypowy, ponieważ akcentowana forma you-all, od której się wywodzi, staje się nieakcentowana.
Y’all może pełnić kilka funkcji gramatycznych – funkcjonuje np. jako zaimek zbiorowy („do y’all have any money?”) lub zaimek nieokreślony („y’all are here”).
Językoznawca Raymond Hickey podaje również, że y’all służy w pewnych kontekstach do wyrażenia „zażyłości” oraz „solidarności” z rozmówcą. Jako forma liczby pojedynczej y’all może służyć okazaniu życzliwości wobec adresata. Tak użyte angielskie y’all odróżnia się zatem od praktyki panującej w językach takich jak francuski, niemiecki czy rosyjski, gdzie liczba mnoga nadaje wypowiedzi oficjalny i formalny ton.
Y’all w liczbie pojedynczej Od wielu lat, wśród użytkowników tej formy i profesjonalnych gramatyków, toczy się debata, czy zwrot y’all odnosi się wyłącznie do liczby mnogiej. Spór ten sięga do końca XIX wieku i problematykę tę od tego czasu bardzo często porusza się w literaturze lingwistycznej. Mimo że wielu mieszkańców południowych stanów preferuje używanie y’all wyłącznie w liczbie mnogiej, wiadomo, że zaimek ten używany jest również w funkcji liczby pojedynczej, w szczególności poza obszarami południowych stanów.
Henry Louis Mencken ustalił, że zaimki y’all i you-all odnoszą się przeważnie do liczby mnogiej, jednak również on przyznał, że wyrażenia te bywają również stosowane jako formy liczby pojedynczej. Stwierdził, że y’all w liczbie mnogiej jest:
Formy dzierżawcze Istnieje również dzierżawcza forma zaimka y’all pisana najczęściej jako y’all's, jednakże z powodu braku ustandaryzowanej pisowni można spotkać się z wieloma wariacjami tego wyrazu, w tym: y’alls, y’all's, y’alls's, you all's, your all's oraz all of y’all's.
Forma all y’all Niektórzy użytkownicy angielszczyzny używają form all y’all, all of y’all i alls y’all na określenie większej grupy osób niż sugerowałoby samo y’all, jednakże w niektórych południowych regionach Stanów Zjednoczonych warianty te są postrzegane jako niepoprawne i nadmiarowe. Forma all y’all bywa także używana w celu wzmocnienia wypowiedzi.
Wymowa
Słownik Cambridge podaje wymowę y’all jako , która jest zgodna z transkrypcją fonetyczną dla ustandaryzowanej angielszczyzny amerykańskiej (tzw. General American). Amerykański słownik Merriam-Webster podaje transkrypcję zgodną z bardziej południowym dialektem, czyli tam, gdzie y’all jest najczęściej stosowane, mianowicie Instrukcja do odczytu transkrypcji stosowanej przez Merriam-Webster dostępna jest pod tym adresem. W amerykańskiej angielszczyźnie długość samogłoski (reprezentowana znakiem ː) nie jest wartością fonemiczną, dlatego nie jest ona zaznaczona w transkrypcji Merriam-Webster. Niewielkie różnice w wymowie związane są ze zjawiskiem defonologizacji głosek i , które w amerykańskiej odmianie angielskiego, dla wielu rodzimych użytkowników języka, tracą swoją dystynktywność (tzw. cot–caught merger).
Użycie regionalne Stany Zjednoczone Y’all uważane jest za „jedną z najbardziej charakterystycznych cech gramatycznych” południowej odmiany języka angielskiego w Stanach Zjednoczonych, jak również jego jedną z najważniejszych cech. Osoby, które przeprowadziły się na Południe z innych rejonów kraju często przyswajają użycie y’all, nawet gdy nie przyswajają innych cech. Poza południowymi terenami Stanów Zjednoczonych, y’all jest ściśle powiązane z afroamerykańską odmianą języka angielskiego. Afroamerykanie przyjęli południową angielszczyznę i podczas masowej emigracji na północ w XIX wieku, część cech językowych powędrowała razem z nimi, w tym y’all, które w społecznościach afroamerykańskich poza południem jest szczególnie widocznie.
Użycie y’all jako głównego zaimka dla drugiej osoby liczby mnogiej nie jest upowszechnione na całym obszarze południa Stanów Zjednoczonych. Na przykład w dialektach z Ozark i Great Smoky Mountains dominuje forma you'uns – forma ściągnięta od you ones. Na południu funkcjonują również inne formy tego zaimka, jak na przykład you guys.
W 2003 roku wydział językoznawstwa na Uniwersytecie Harvarda przeprowadził ankietę dotyczącą dialektów używanych na terenie całych Stanów Zjednoczonych. Jednym z pytań było pytanie o to „jakiego słowa/jakich słów używasz, by zwrócić się do dwóch lub więcej osób?”. Y’all padło jako odpowiedź w każdym stanie, przy czym najwięcej osób (ponad 85%) udzieliło takiej odpowiedzi w Missisipi, a najmniej (poniżej jednego procenta) w Dakocie Północnej.
+ Procentowe użycie y’all jako zwrot do kilku osób w poszczególnych stanach.AlaskaAlabamaArkansasArizonaKaliforniaKoloradoConnecticutWaszyngtonDelawareFloryda8,89%72,81%69,17%7,18%6,80%6,78%3,04%18,52%20,93%41,49%GeorgiaHawajeIowaIdahoIllinoisIndianaKansasKentuckyLuizjanaMassachusetts71,15%12,28%5,22%5,34%6,05%8,81%9,80%39,00%79,30%3,55%MarylandMaineMichiganMinnesotaMissouriMissisipiMontanaKarolina PółnocnaDakota PółnocnaNebraska20,52%2,94%4,50%2,74%13,44%85,47%3,24%66,13%0,88%5,08%New HampshireNew JerseyNowy MeksykNevadaNowy JorkOhioOklahomaOregonPensylwaniaRhode Island4,42%5,35%19,30%10,94%5,24%6,46%46,35%6,43%4,08%2,00%Karolina PołudniowaDakota PołudniowaTennesseeTeksasUtahWirginiaVermontWaszyngtonWisconsinWirginia Zachodnia71,83%6,25%62,15%73,03%3,03%44,03%3,95%4,21%6,33%28,33%Wyoming5,88%
thumb|300px|Częstotliwość użycia y’all w odniesieniu do wielu ludzi. Opracowano na podstawie ankiety dotyczącej dialektów w Stanach Zjednoczonych
Zobacz też
zaimki w języku angielskim gramatyka języka angielskiego kontrakcja w fonetyce rozdzielny bezokolicznik they jako forma liczby pojedynczej
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Angielskie zaimki Kategoria:Wyrażenia angielskie