Ziemia prudnicka (, ) – region historyczny w Polsce, w południowo-zachodniej części Górnego Śląska. Obszar regionu pokrywa się z historycznymi jednostkami administracyjnymi z siedzibą w Prudniku. Obejmuje współczesny powiat prudnicki oraz części sąsiednich gmin.
Głównym ośrodkiem regionu jest miasto Prudnik. Pozostałe miasta na ziemi prudnickiej to Biała, Głogówek i Strzeleczki. W swojej historii prawa miejskie posiadały również miejscowości: Kazimierz, Ścinawa Mała, Trzebina. Region początkowo podzielony był między Morawy i księstwa śląskie. Od 1532 pod władzą Monarchii Habsburgów, a od 1742 w granicach Królestwa Prus, następnie Niemiec. Od 1945 w Polsce.
Nazwa Termin „ziemia prudnicka” został po raz pierwszy użyty w polskiej prasie w pierwszym numerze „Głosów z nad Odry” w 1918. W artykule Statystyka narodowościowa Górnego Śląska nazwano tak tereny w okolicy Prudnika, na których przeważała ludność niemieckojęzyczna, i które w 1337 zostały przyłączone do Śląska, przed czym leżały na Morawach. Określenie to przyjęło się jako nazwa dla całego obszaru ziemskiego powiatu prudnickiego i części miejscowości odłączonych od powiatu prudnickiego w 1818. W publikacjach stosowana również nazwa „Śląsk prudnicki”. Poprawna słownikowa pisownia nazwy to „ziemia prudnicka” od małej litery.
W języku niemieckim funkcjonuje nazwa Neustädter Land. Odpowiednikiem w etnolekcie śląskim jest Prudnicko Ziymia.
Położenie i granice mały|Ziemia prudnicka na tle województwa opolskiego Ziemia prudnicka położona jest w południowo-zachodniej części Górnego Śląska, w regionie zwanym Śląskiem Opolskim, przy współczesnej granicy polsko-czeskiej. Zachodnia krawędź ziemi prudnickiej wyznacza granicę między historycznym Górnym a Dolnym Śląskiem. Prudnik i jego najbliższe okolice, w tym m.in. Lubrza, Pokrzywna, Dytmarów, Dębowiec, do 1337 znajdowały się w granicach Moraw. Od zachodu ziemia prudnicka graniczy z ziemią nyską, na południu ze Śląskiem Opawskim (w rzeczywistości są to enklawy morawskie), na północy z ziemią niemodlińską i opolską, a od wschodu z ziemią kozielską.
Jako ziemia prudnicka określany jest głównie obszar, który w latach 1818–1954 należał do powiatu z siedzibą w Prudniku. Były to w tym czasie dwie jednostki administracyjne: pruski i niemiecki powiat Neustadt O.S. od 1816 do 1945, następnie polski powiat prudnicki z identycznymi granicami. Zaliczane są do niej również ziemie na południe od Głogówka, które zostały odłączone od powiatu prudnickiego w 1818 (Biernatów, Kazimierz, Klisino, Szonów, Tomice). Ponadto zalicza się do niej należący historycznie do dolnośląskiego księstwa nyskiego Jarnołtówek ze względu na jego związki z Prudnikiem i przynależność do powiatu prudnickiego w latach 1973–1975.. mały|Granice ziemi prudnickiej na tle współczesnych gmin Według współczesnego podziału administracyjnego, ziemia prudnicka położona jest w województwie opolskim. Współczesny powiat prudnicki nie pokrywa się z jej granicami. Prócz całego obszaru powiatu prudnickiego (gminy Prudnik, Lubrza, Głogówek i Biała), na ziemi prudnickiej położona jest również cała gmina Strzeleczki, gmina Walce z wyłączeniem sołectwa Stradunia, wsie Borek, Kórnica, Nowy Dwór Prudnicki, Pietna, Steblów i Ściborowice w gminie Krapkowice, wsie Jarnołtówek i Pokrzywna w gminie Głuchołazy, wsie Biernatów i Klisino, a także wsie Ścinawa Mała, Borek, Przechód i Rzymkowice w gminie Korfantów.
Historia Najstarsze osadnictwo na ziemi prudnickiej prowadziły gromady myśliwskie, eksploatujące złoża krzemienne w okolicy. Ich obecność w okresie epoki międzylodowcowej (450–240 tys. lat p.n.e.) stwierdzono w Śmiczu. Kolejne odkrycia archeologiczne na ziemi prudnickiej pochodzą z epoki paleolitu dolnego (450–180 tys. lat p.n.e.). W okresie neolitu (4500–1800 p.n.e.) nastąpił rozwój osadnictwa na ziemi prudnickiej. Ówczesna ludność przybyła z terenów naddunajskich i osiedliła się w miejscach nadających się pod uprawę roli i do zakładania pastwisk oraz łąk. Na terenie Biedrzychowic, Głogówka, Czartowic, Leśnika, Prudnika i Radostyni odkryto stanowiska osadnicze i sepulkralne z okresu wpływów rzymskich (I–IV wiek n.e.). Ziemia prudnicka weszła wówczas w orbitę kontaktów handlowych z Cesarstwem Rzymskim, co dokumentują rzymskie monety znalezione m.in. w Prudniku i Głogówku.
Teren ziemi prudnickiej kształtowany był od początku powstania pierwszych osad, założonych przez plemiona lechickie Słowian zachodnich. Na północnych krańcach przyszłej ziemi prudnickiej, m.in. w okolicy Chrzelic, osiedlało się plemię Opolan, natomiast tereny Śląska Opawskiego łącznie z okolicami Prudnika zamieszkiwali Golęszyce. mały|Mapa Śląska Czeskiego z zaznaczonym obszarem okolic Prudnika, przyłączonym w 1337 do Górnego Śląska Na ziemi prudnickiej założono jedne z pierwszych miast na Górnym Śląsku. Pierwsze miasta w regionie lokowali Piastowie opolscy w granicach księstwa opolskiego. Między 1213 i 1217 prawa miejskie otrzymał Kazimierz. Ścinawa Mała lokowana była około 1222 roku. Głogówek, wzmiankowany w 1076, otrzymał prawa miejskie w 1275. Początek istnienia Białej jako miasto wyznacza się na okres panowania księcia Władysława opolskiego (około 1270), jednak posiadanie przez nią praw miejskich potwierdzone zostało dopiero w 1327. Zamek w Białej był siedzibą kasztelanii. Status miasta Strzeleczek potwierdzają źródła z 1327. W 1255 na czeskich Morawach, tuż przy granicy z księstwem opolskim, Wok z Rożemberka założył Prudnik jako część enklawy biskupów morawskich. Wzniósł w tym miejscu zamek Wogendrossel, będący najdalej wysuniętym na północ bastionem Królestwa Czech. Prawa miejskie Prudnik otrzymał w 1279Dominiak, Wojciech: Slezsko-moravské pomezí v polovině XIII století a vznik Prudníku..
W 1337 król czeski Jan Luksemburski przekazał Prudnik wraz z okolicami księciu niemodlińskiemu Bolesławowi Pierworodnemu. W ten sposób Prudnik znalazł się w granicach księstwa niemodlińskiego, a jednocześnie Górnego Śląska. Odtąd Prudnik, Biała, Głogówek, Strzeleczki, Ścinawa Mała i Kazimierz tworzyły obszar traktowany jako całość. W marcu 1428 ziemia prudnicka została spustoszona przez przemarsz wojsk husyckich. Kazimierz został zniszczony, w związku z czym utracił prawa miejskie. Rycerstwo i mieszczanie z Białej, Prudnika i Strzeleczek zostali wzięci do niewoli. W XV wieku wyodrębnione zostało samodzielne księstwo głogówecko-prudnickie, którego władcą był książę Bolko V Wołoszek. W myśl zawartych z Janem II Dobrym umów ziemia prudnicka wraz z całym księstwem opolsko-raciborskim przypadła królom czeskim z dynastii Habsburgów. Udzielali oni opolskiego lenna m.in. Wazom w latach 1645–1666. Gdy sejmik księstwa opolsko-raciborskiego przyjął uchwałę zobowiązującą Żydów do opuszczenia granic księstwa, poprzez interwencję rodziny Prószkowskich, Biała stała się jedynym miastem na Górnym Śląsku, w którym mogli osiedlać się Żydzi. mały|Ziemia prudnicka na mapie z 1736, podzielona na trzy powiaty Na ziemi prudnickiej uformowały się trzy okręgi, określane jako powiaty sądowe: powiat bialski, głogówecki i prudnicki. W latach 1542–1631 prawa miejskie posiadała TrzebinaRobert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 78–79.. Po wojnach śląskich teren Śląska został podzielony (ostatecznie w 1763) pomiędzy Królestwo Prus i Monarchię Habsburgów. Do państwa Hohenzollernów włączono większą część Śląska, w tym ziemię prudnicką. Powiaty prudnicki, bialski, głogówecki oraz gmina Ścinawa Mała zostały połączone w jeden wspólny powiat prudnicki (Großkreis Neustadt). W tym samym czasie Strzeleczkom i Ścinawie Miałej został odebrany status miasta. Stały się wówczas osadami targowymi. W XIX wieku przez ziemię prudnicką przeprowadzono linie kolejowe Katowice–Legnica i Prudnik–Gogolin. W 1818 powstał nowy powiat prudnicki (Landkreis Neustadt O.S.), którego granice uległy okrojeniu. W identycznych granicach istniał po II wojnie światowej powiat prudnicki, który wszedł w skład państwa polskiego. W latach 1954 i 1956 utracił on znaczną część swojego terytorium na rzecz powiatów nyskiego i krapkowickiego.
Główne miejscowości mały|Prudnik mały|Głogówek mały|Biała mały|Strzeleczki Na ziemi prudnickiej znajdują się cztery miasta. Największym miastem, a także stolicą regionu, jest Prudnik.
Lp. Herb Miasto Ludność(2011) Powierzchnia(km²) Gęstość zaludnienia(os./km²) 1. 24px|link=Herb Prudnika Prudnik 2. 24px|link=Herb Głogówka Głogówek 3. 24px|link=Herb Białej Biała 4. 24px|link=Herb Strzeleczek Strzeleczki
Trzy wsie posiadały prawa miejskie w przeszłości: Lp. Herb Wieś Ludność(2011) Prawa miejskie 1. 24px Trzebina 1542–1631 2. 24px Ścinawa Mała 1222–1742 3. 24px Kazimierz 1217–1430
Inne większe wsie (powyżej 1000 mieszkańców) to: Walce (1892), Racławice Śląskie (1458), Łąka Prudnicka (1269), Łącznik (1174), Moszczanka (1114), Szybowice (1041).
W latach 1945–1954 siedzibami zbiorowych gmin wiejskich były: Biedrzychowice, Gostomia, Kórnica, Lubrza, Łącznik, Moszczanka, Racławice Śląskie, Rudziczka, Strzeleczki, Śmicz, Walce.
(Liczba mieszkańców GUS, stan na 2011)
Wsie Na ziemi prudnickiej położone są 104 wsie, a także 77 integralnych części wsi, w tym przysiółki, osady, kolonie. W granicach ziemi prudnickiej znajdują się następujące miejscowości zdefiniowane w państwowym rejestrze nazw geograficznych (wsie wytłuszczono):
Geografia Ukształtowanie powierzchni mały|Krajobraz Prudnika – Nizina Śląska przechodząca w Sudety Na zróżnicowanie powierzchni ziemi prudnickiej miały wpływ bliskość pasma górskiego Sudetów oraz długotrwała ewolucja geomorfologiczna. Występują znaczące różnice wysokości względnych. Tereny na północ od Białej charakteryzują się średnią wysokością od 20 do 40 m. Na południe od Białej występuje wysokość względna od 40 do 60 m. Wysokość względna w pasie powierzchni na linii Prudnika wynosi od 60 do 80 m. Południowe krańce regionu, które obejmują Góry Opawskie, posiadają wysokość względną powyżej 180 m. mały|lewo|Krajobraz okolic Ogiernicza i Łącznika Obszar w pobliżu wsi Łącznik jest płaski. Wysokość zwiększa się w miarę przesuwania się na południe, pojawiają się kopulaste wzniesienia oraz doliny. Okolice Głogówka i Strzeleczek w większości stanowią tereny równinne. Obszar w pobliżu Białej charakteryzuje się licznymi wzniesieniami. mały|Biskupia Kopa – najwyższa góra ziemi prudnickiej Na południowych krańcach ziemi prudnickiej wzniesienia przechodzą w obszar większych gór o łagodnych zboczach, które są charakterystyczne dla całych Gór Opawskich. Pasmo to osiąga największe wysokości w swojej zachodniej części. Najwyższym szczytem ziemi prudnickiej jest Biskupia Kopa, która osiąga 890 m n.p.m. i znajduje się na południe od Jarnołtówka. Wschodnia część pasma jest niższa. Drugim co do wysokości szczytem ziemi prudnickiej jest Srebrna Kopa (785 m n.p.m.), a trzecim Zamkowa Góra (571 m n.p.m.) – oba położone w pobliżu Pokrzywnej. Odgałęzieniem Zamkowej Góry jest Młyńska Góra (363 m n.p.m.) koło Moszczanki. Pomiędzy Moszczanką i Trzebiną rozciąga się pas wzgórz o szerokości około 2,5 km i długości 5 km. Najwyższym wzniesieniem z nich jest Długota (457 m n.p.m.) między Dębowcem i Wieszczyną. Dalej na wschód wzgórza stają się coraz niższe, w końcu przechodzą w równinę. Jedynym wzniesieniem o przebiegu równoleżnikowym jest pasmo Olszaka (453 m n.p.m.), ciągnące się od Jarnołtówka po Pokrzywną i Moszczankę. mały|Krajobraz okolic Dobieszowic