Spiżowa brama. Notatnik rzymski – opublikowana w 1960 książka Tadeusza Brezy w formie dziennika przedstawiająca stosunki w Watykanie za panowania papieża Piusa XII.

Dzieło jest wynikiem pobytu Tadeusza Brezy na placówce dyplomatycznej w Rzymie i jego fascynacji wielkim wpływem Watykanu na różne dziedziny życia społecznego Włoch i innych państw. Powstało początkowo jako zbiór notatek pod planowaną powieść, z której autor ostatecznie zrezygnował, zachowując chronologiczny układ dziennika obejmującego zapiski rozpoczęte 6 czerwca 1956, a zakończone 10 listopada 1958. Poszczególne z tych notatek różnią się stylistycznie, przyjmując postać esejów, reportaży, portretów literackich, rozprawek, rozmów, wywiadów, a nawet nowel. Wszystkie one łączy zachwyt nad sprawnością działania watykańskich urzędów wyrażany tak przez pisarza, jak i jego interlokutorów. Brezę interesuje też rodzajowość codziennego ceremoniału i obrzędowości. Zawiera ją w opisach kompetencji poszczególnych kongregacji, zakresu ich działań, czy obsady personalnej. Jak w innych swoich dziełach kładzie nacisk na mechanizmy ludzkich działań, a także współzależność psychologii i kulturyJan Bełkot, ''Rozpad i trwanie. O prozie Tadeusza Brezy'', Wydawnictwo Łódzkie, Łódź, 1980, s. 217-236, .

Breza ukazuje Watykan w newralgicznym momencie końca epoki Piusa XII, poprzedzającej przemiany wprowadzone przez papieża Jana XXIII, służące aggiornamento dostosowaniu Kościoła katolickiego do ery nowoczesnej. Książka została uhonorowana w 1962 (wspólnie z książką Listy hawańskie) nagrodą Ministra Kultury i Sztuki PRL. Jak podała w 1968 Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik” do tego czasu przetłumaczono ją na 12 języków, a w Polsce w wielu wydaniach ukazała się do tamtego momentu w nakładzie 210 000 egzemplarzy.

Autor stara się przyjmować pozycję bezstronną, mimo że informację miesza z osądami. Dystansuje się od źródeł wolnomyślicielskich i antyklerykalnych.

Przypisy

Kategoria:Literatura antyklerykalna Kategoria:Polskie utwory autobiograficzne Kategoria:Utwory literackie o Kościele katolickim Kategoria:Utwory literackie o Watykanie Kategoria:Utwory literackie z 1960