U-256

U-256 – niemiecki okręt podwodny typu VIIC z okresu II wojny światowej. Okręt wypierał 769 ton w położeniu nawodnym i 871 ton pod wodą, a jego główną bronią było 14 torped kalibru 533 mm wystrzeliwanych z pięciu wewnętrznych wyrzutni. Jednostka rozwijała na powierzchni prędkość ponad 17 węzłów, osiągając zasięg 8500 Mm przy prędkości 10 węzłów.

Zwodowany 28 października 1941 roku w stoczni w Vegesack, został przyjęty do służby w Kriegsmarine 18 grudnia 1941 roku. W czasie służby operacyjnej w składzie okręt odbył pięć misji bojowych, podczas których zatopił jeden okręt o wyporności  ton i zestrzelił dwa samoloty. W 1943 roku jednostkę przebudowano na U-flak, jednak wobec niepowodzenia koncepcji okręt przywrócono do stanu pierwotnego. W trakcie działań wojennych U-256 był trzykrotnie wycofany ze służby, a ostatecznie stało się to 23 października 1944 roku w Bergen, gdzie przeznaczono go na rezerwuar części zamiennych. Po zakończeniu wojny okręt został przejęty przez Brytyjczyków i następnie złomowany.

Projekt i budowa

Jednostki typu VIIC były kolejnym ewolucyjnym ulepszeniem najliczniej budowanych w Niemczech okrętów typu VII. Poprzednik – typ VIIB – miał zbyt mały zasięg i za mało miejsca pod pokładem, by móc zainstalować sonar. Opracowany w 1938 roku projekt nowego okrętu różnił się od poprzedniej wersji m.in. zwiększoną grubością blach kadłuba sztywnego (z 16 do 18,5 mm, co zwiększyło maksymalną głębokość zanurzenia z 200 metrów do 250–280 metrów), przedłużeniem kadłuba o 60 cm i kiosku o 30 cm oraz powiększeniem zbiorników paliwa o 5,4 m³, co poprawiło zasięg. Powiększone rozmiary pozwoliły na instalację aktywnego sonaru , uzupełniając pasywny Gruppenhorchgerät. Do zakończenia wojny do służby weszło 568 okrętów typu VIIC.

U-256 zamówiony został 23 grudnia 1939 roku. Został zbudowany w stoczni w Vegesack jako jeden z 52 okrętów typu VIIC zamówionych w tej wytwórni. U-256 otrzymał numer stoczniowy 21 (Werk 21). Stępkę okrętu położono 15 lutego 1941 roku, a zwodowany został 28 października 1941 roku.

Dane taktyczno-techniczne U-256 był średniej wielkości okrętem podwodnym o konstrukcji dwukadłubowej. Długość całkowita wynosiła 67,1 metra, szerokość 6,2 metra i zanurzenie 4,74 metra. Wysokość (od stępki do szczytu kiosku) wynosiła 9,6 metra. Wykonany ze stali pancernej CM 351 o grubości 18,5 mm kadłub sztywny miał 50,5 metra długości i 4,7 metra szerokości. Podzielony był grodziami na sześć przedziałów wodoszczelnych: (od dziobu): I – przedział torpedowy ze sterami głębokości oraz GHG, II – przedział akumulatorów wraz z pomieszczeniami załogi, magazynem amunicji i toaletą, III – centrala z pomieszczeniem wielofunkcyjnym (mieszczącym drugą baterię akumulatorów, pomieszczenia załogi i kambuz), IV – przedział silników spalinowych, V – przedział silników elektrycznych, VI – rufowy przedział torpedowy ze sterami kierunku i głębokości. Kadłub ciśnieniowy otoczony był kadłubem lekkim wykonanym z blach o grubości 4–8 mm. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 769 ton, a w zanurzeniu 871 ton.

Okręt napędzany był na powierzchni przez dwa 6-cylindrowe, czterosuwowe silniki wysokoprężne Krupp-Germaniawerft F46 z doładowaniem o łącznej mocy 3200 KM przy 470-490 obr./min, a pod wodą poruszał się dzięki dwóm silnikom elektrycznym prądu stałego AEG GU 460/8-276 o łącznej mocy 750 KM przy 295 obr./min. Dwa wały napędowe obracały dwie śruby, zapewniając maksymalną prędkość 17-17,6 węzła na powierzchni i 7,6 węzła w zanurzeniu. Zasięg wynosił 8500 Mm przy prędkości 10 węzłów w położeniu nawodnym (3250 Mm przy prędkości maksymalnej) oraz 80 Mm przy prędkości 4 węzłów pod wodą (130 Mm przy 2 węzłach). Zbiorniki mieściły 113,47 tony paliwa, a energia elektryczna magazynowana była w dwóch bateriach akumulatorów AFA 33 MAL 800 E po 62 ogniwa o łącznej pojemności 9160 Ah, masie 62 tony i czasie rozładowania 20 godzin. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 100 metrów, a głębokość zgniecenia 250-280 metrów.

Okręt wyposażony był w pięć wyrzutni torped kalibru 533 mm (cztery na dziobie i jedna rufowa), z łącznym zapasem 14 torped (wymiennie okręt mógł przenosić 26 min typu TMA lub 39 min typu TMB). Uzbrojenie artyleryjskie początkowo stanowiło umieszczone przed kioskiem działo pokładowe kal. 88 mm SK C/35 L/45, z zapasem amunicji wynoszącym 220-250 naboi oraz pojedyncze działko przeciwlotnicze kal. 20 mm C/38 L/65. Jednostka wyposażona też była w pasywny sonar GHG i aktywny , a do obserwacji służyły dwa peryskopy Zeissa: bojowy i nocny.

Załoga okrętu składała się z 4 oficerów oraz 40 podoficerów i marynarzy.

Służba 18 grudnia 1941 roku U-256 został przyjęty do służby w Kriegsmarine. Dowództwo okrętu objął por. mar. (niem. Oberleutnant zur See) . U-Boot otrzymał numer poczty polowej M 47 855. 1 kwietnia 1942 roku Odo Loewe został awansowany na stopień kpt. mar. (niem. Kapitänleutnant). Do lipca 1942 roku załoga jednostki przechodziła szkolenie w składzie , operując z Gdańska i Królewca.

Pierwszy rejs bojowy 28 lipca okręt wyszedł z Kilonii na swój pierwszy patrol bojowy. 1 sierpnia 1942 roku jednostka została przyporządkowana do w Breście. Po opłynięciu Wysp Brytyjskich U-Boot w dniach 7–11 sierpnia wchodził w skład wilczego stada „Steinbrinck”, które powstało w celu zaatakowania konwoju . 9 sierpnia okręt wystrzelił trzy torpedy w kierunku dużego niszczyciela – prawdopodobnie ORP „Błyskawica”, jednak nie uzyskał trafień. Między 11 a 25 sierpnia U-256 operował w składzie stada „Lohs”, także nie odnosząc żadnych sukcesów – okręt wykonał niecelny atak torpedowy na płynący w konwoju SC-95 frachtowiec, uchodząc bez uszkodzeń eskorcie. 25 sierpnia o godzinie 2:42 na południe od Grenlandii na przybliżonej pozycji płynący na powierzchni U-256 został wykryty za pomocą radaru przez płynącą w eskorcie konwoju norweską korwetę . Okręt zdołał się zanurzyć, schodząc na głębokość 200 metrów, stając się celem około 20 zrzuconych przez eskortowiec bomb głębinowych. Jednostka odniosła uszkodzenia, które spowodowały konieczność przerwania patrolu. 2 września w Zatoce Biskajskiej na przybliżonej pozycji około 8:30 U-Boot został zaatakowany przez brytyjski bombowiec Whitley z 77. Dywizjonu RAF numer Z9515. Zrzucone przez samolot dwie lub trzy bomby eksplodowały około 50 metrów za rufą, a celny ogień przeciwlotniczy spowodował zestrzelenie wrogiej maszyny (zaginęła cała, pięcioosobowa załoga). W wyniku ataku okręt podwodny doznał dodatkowych uszkodzeń, dopływając jednak 3 września do Lorient po 38 dniach spędzonych w morzu. Uszkodzenia jednostki były tak poważne, że 30 listopada 1942 roku została ona wycofana ze służby, a jej dowódca wraz z większością załogi zostali przeniesieni na bliźniaczy U-254.

Przebudowa na U-flak W 1943 roku U-256 został wytypowany do przebudowy na okręt do aktywnego zwalczania alianckich samolotów (U-flak), stanowiących coraz większe zagrożenie dla niemieckich U-Bootów wychodzących na patrole z baz w Zatoce Biskajskiej (wraz z U-441, U-621 i U-953). Modyfikacji uległo uzbrojenie artyleryjskie jednostki: zdemontowano działo pokładowe kal. 88 mm, a w zamian zostały zamontowane dwa poczwórne zestawy działek kal. 20 mm C/38 L/65 z tarczami ochronnymi oraz pojedyncze działko automatyczne kal. 37 mm FlaK M42 L/69. Okręt zabierał tylko pięć torped umieszczonych w wyrzutniach, a miejsce zajmowane do tej pory przez torpedy zapasowe zostało wykorzystane na zwiększony zapas amunicji przeciwlotniczej i rozmieszczenie dodatkowego personelu (załoga jednostki została powiększona do 67 osób, wliczając w to lekarza okrętowego). Ograniczono też ilość zabieranego paliwa, z uwagi na krótsze misje na pobliskich wodach Zatoki Biskajskiej.

Remont i przebudowa U-256 zakończyła się w maju 1943 roku, a okręt otrzymał oznaczenie „U-flak 2”. 16 sierpnia 1943 roku jednostka została powtórnie przyjęta do służby, a jej dowództwo objął por. mar. .

Drugi rejs bojowy 4 października 1943 roku „U-flak 2” wyszedł z Brestu na swoją drugą misję bojową. 8 października o godzinie 3:34 na wodach Zatoki Biskajskiej na przybliżonej pozycji płynący na powierzchni okręt został wykryty i oświetlony za pomocą reflektora Leigha przez załogę bombowca Wellington numer HF190 z 612. Dywizjonu RAF. U-Boot ostrzelał samolot, uzyskując kilkanaście trafień, po czym wykonał manewr szybkiego zanurzenia; Wellington zrzucił w miejscu zanurzenia okrętu sześć bomb głębinowych, po czym mimo uszkodzeń doleciał do bazy. 28 października jednostka została zaskoczona na powierzchni wraz z ochranianym przez nią podwodnym zbiornikowcem U-220 przez dwa samoloty z lotniskowca eskortowego USS „Block Island” (CVE-21). Podczas walki „U-flak 2” doznał poważnych uszkodzeń, w wyniku których zmuszony był do przerwania misji i skierowania się do bazy. 16 listopada o godzinie 2:08 na przybliżonej pozycji jednostka została wykryta przez bombowiec Halifax Mk II z 502. Dywizjonu RAF. Samolot przeleciał około 200 metrów za rufą U-Boota, który otworzył ogień trafiając samolot w końcówkę prawego skrzydła. W czasie kiedy Halifax wykonywał zwrot, okręt podwodny wykonał manewr alarmowego zanurzenia. „U-flak 2” powrócił do bazy w Breście 17 listopada, po rejsie trwającym 45 dni.

Negatywne doświadczenia związane z użyciem U-Bootów przeznaczonych do zwalczania samolotów spowodowały podjęcie decyzji o ponownej przebudowie okrętu na konwencjonalną jednostkę torpedową. Zdemontowano dwa poczwórne zestawy Flakvierling kal. 20 mm, instalując w zamian dwa zdwojone stanowiska działek tego samego kalibru i typu.

Trzeci rejs bojowy W swoją trzecią misję bojową U-256 wyszedł z Brestu 25 stycznia 1944 roku. U-Boot w dniach 3–17 lutego wchodził w skład wilczego stada „Igel 2”. Między 17 a 22 lutego okręt operował w składzie stada „Hai 1”. 20 lutego o godzinie 20:11 na pozycji jednostka wystrzeliła dwie torpedy akustyczne T V (po jednej z wyrzutni dziobowej i rufowej) w kierunku okrętów 2. Grupy Eskortowej, która ochraniała konwój ON-224. Załoga po usłyszeniu dwóch eksplozji była pewna zatopienia dwóch jednostek przeciwnika, jednak w rzeczywistości jedna torpeda trafiła w rufę brytyjskiego slupa o wyporności 1300 ton, a druga wybuchła w pobliżu bliźniaczego HMS „Starling” (U66). W wyniku ataku HMS „Woodpecker” stracił część rufową, a drugi slup wziął go na hol i obrał kurs na Devonport. 27 lutego podczas sztormowej pogody „Woodpecker” przewrócił się i zatonął na pozycji , a jego załoga została uratowana przez korwety i , wraz z uratowanymi niemieckimi marynarzami z zatopionego .

W dniach 22 lutego – 13 marca U-256 wchodził w skład wilczego stada „Preussen”. 11 marca o godzinie 21:48 na przybliżonej pozycji okręt został zaatakowany przez Wellingtona nr HF311 z 407. Dywizjonu RCAF. Załoga nie zdążyła otworzyć ognia, gdy samolot lecąc na niskim pułapie prawdopodobnie z powodu błędu pilota wpadł do morza, grzebiąc całą sześcioosobową załogę. 19 marca o godzinie 23:12 na przybliżonej pozycji U-Boot został wykryty i oświetlony za pomocą reflektora Leigha przez załogę bombowca Liberator z 224. Dywizjonu RAF. Niemcy otworzyli skuteczny ogień w kierunku przeciwnika, obserwując trafienia z działek kal. 20 mm w prawe skrzydło i pocisków kal. 37 mm w kadłub. Płonący samolot przeleciał 50 metrów za rufą okrętu, zrzucając sześć bomb głębinowych, po czy rozbił się w morzu w odległości 500 metrów – zginęła jego cała, licząca 10 osób załoga. W wyniku ataku U-256 nie odniósł żadnych uszkodzeń. Okręt powrócił do bazy w Breście 22 marca, przebywając w morzu 58 dni.

Czwarty rejs bojowy