50 złotych 1924 Klęczący rycerz – moneta próbna okresu złotowego II Rzeczypospolitej, wybita według projektu Tadeusza Breyera, z rewersem zatwierdzonym przez Ministra Skarbu rozporządzeniem dotyczącym między innymi wzorów złotych polskich monet obiegowych planowanych jako element reformy walutowej Władysława Grabskiego.
Zarówno na awersie jak i na rewersie 50-złotówki nie umieszczono ani nominału, ani nazwy jednostki monetarnej.
Na monecie nie ma znaku mennicy ani napisu „PRÓBA”.
Rys historyczny W jednym z aktów prawnych poprzedzających reformę Władysława Grabskiego, tj. w dekrecie Prezydenta RP z 20 stycznia 1924 r., przewidywano bicie 3100 złotych z jednego kilograma stopu złota próby 900 (9/31 grama czystego kruszcu na 1 złoty), w nominałach: 10, 20, 50 i 100 złotych. 26 maja 1924 r. Minister Skarbu wydał rozporządzenie ustalające wzory 13 monet o nominałach od 1 grosza do 100 złotych, w tym planowanych wówczas do wprowadzenia czterech nominałów ze złota, dla których wybrano wspólny typ awersu autorstwa Antoniego Madeyskiego (określający również nominał) oraz wspólny rewers z klęczącym rycerzem autorstwa Tadeusza Beyera.
Do emisji złotych monet według zatwierdzonego wzoru jednak nie doszło, a na początku 1925 r. rozpisano nowy konkurs na projekt złotych polskich monet obiegowych. Zwyciężczynią została Zofia Trzcińska-Kamińska, według projektu której bito później (od 1926 r.) złote bulionowe 10- i 20-złotówki z Bolesławem Chrobrym.
Rewers Tadeusza Breyera doczekał się jedynie bicia w postaci monety próbnej o średnicy identycznej jak planowana złota moneta 50-złotowa, jednak w połączeniu z innym niż w rozporządzeniu awersem – niezawierającym żadnych oznaczeń nominału. Wybito w ten sposób hybrydową monetę próbną, której ze względu na średnicę na podstawie rozporządzenia z 1924 r. przypisywany jest nominał 50 złotych.
Awers
Na tej stronie znajduje się godło – orzeł w koronie, po obu stronach łap – „19 24”, dookoła w otoku napis: „RZECZPOSPOLITA POLSKA”.
Awers jest identyczny jak awers jednej z monet próbnych 2-złotowych z 1924 r.
Rewers Na tej stronie monety umieszczono pośrodku z profilu postać klęczącego na lewym kolanie rycerza z mieczem w dłoni i z wzniesioną do przysięgi prawą ręką, poniżej rok – 1924, dookoła w otoku napis: „RZECZPOSPOLITA POLSKA”.
Opis Moneta została wybita z rantem gładkim w miedzi, na krążku o średnicy 28 mm, w nakładzie 105 sztuk.
Pod koniec drugiego dziesięciolecia XXI w. ze znanych monet II Rzeczypospolitej moneta próbna z klęczącym rycerzem jest:
jedyną monetą o wartości 50 złotych, jedną z dwóch monet bez nominału, obok 5 złotych 1930 Wizyta w Brukseli, jedną z czterech próbnych monet bez nazwy jednostki monetarnej, obok: 50 marek polskich 1923, 100 marek polskich 1922 Józef Piłsudski 5 złotych 1930 Wizyta w Brukseli,
jedną z siedmiu monet będącymi efektem przygotowań Mennicy Państwowej do wprowadzenia złotych monet obiegowych przewidywanych przez reformę walutową Władysława Grabskiego, obok: 10 złotych 1925 Profile kobiety i mężczyzny projektu Antoniego Madeyskiego, 10 złotych 1925 Bolesław Chrobry projektu Zofii Trzcińskiej-Kamińskiej, 20 złotych 1924 Monogram RP projektu T. Załuskiego, 20 złotych 1925 Polonia projektu Antoniego Madeyskiego, 20 złotych 1925 Bolesław Chrobry projektu Zofii Trzcińskiej-Kamińskiej, 100 złotych 1925 Mikołaj Kopernik projektu Stanisława Szukalskiego.
Odmiany W drugim dziesięcioleciu XXI w. znane są również bicia tej monety w:
brązie (nakład nieznany, masa 10,2–10,3 grama), ołowiu (nakład nieznany, masa nieznana), aluminium (nakład nieznany, masa nieznana), srebrze (nakład nieznany, masa nieznana), złocie (nakład nieznany, masa 17,23 grama).
W początku XXI w. Mennica Polska w ramach serii: „240 lat Mennicy Polskiej – Repliki monet polskich według projektów z okresu międzywojennego” wydała blister „Klęczący Rycerz” zawierający cztery pozłacane repliki/wyobrażenia złotych monet II Rzeczypospolitej zgodnych z rozporządzeniem Ministra Skarbu z 1924 r., a więc planowane, ale nigdy w dwudziestoleciu międzywojennym niewybite, monety z klęczącym rycerzem Tadeusza Breyera.
Zobacz też monety próbne II Rzeczypospolitej klęczący rycerz 10 złotych 1925 Profile kobiety i mężczyzny 10 złotych 1925 Bolesław Chrobry 20 złotych 1924 Monogram RP 20 złotych 1925 Polonia 20 złotych 1925 Bolesław Chrobry 100 złotych 1925 Mikołaj Kopernik 50 złotych
Przypisy
Bibliografia J. Parchimowicz Monety Rzeczypospolitej Polskiej 1919–1939, Nefryt, Szczecin, wydanie I,
5000