Transport kolejowy w Białymstoku – system transportu kolejowego na terenie miasta Białystok.
Sieć linii kolejowych w mieście obsługuje ruch pociągów o zasięgu regionalnym, krajowym i międzynarodowym. W granicach miasta krzyżują się m.in. linie kolejowe nr 6, 32, 37, 38 w tym międzynarodowa E 75.
Kolej dotarła do miasta w 1862 roku. W 1873 roku stacja Białystok została rozbudowana do roli węzła kolejowego. Stacja Białystok do września 2023 roku była największą stacją w Polsce posiadającą czynną sygnalizację kształtową. mały|Rozkład jazdy pociągów z roku 1919
Historia Układ węzła kolejowego w Białymstoku wynika z przebiegu trzech dawnych dróg żelaznych: Kolei Warszawsko-Petersburskiej, Kolei Brzesko-Grajewskiej i Kolei Poleskich. Linie Warszawsko-Petersburska i Poleska mają przebieg równoleżnikowy, przecinając miasto. Linia Brzesko-Grajewska ma przebieg południkowy i biegnie po zachodniej stronie miasta. Węzeł kształtował się na dwóch dużych stacjach: Białystok, Białystok Starosielce. Przy czym druga z nich funkcjonowała w ówczesnym odrębnym mieście – Starosielcach, nazywana w mowie potocznej jako Starosielce – miasto kolejarzy. Obecny kształt węzła wynika z budowy oraz późniejszych rozbiórek poszczególnych odcinków linii z lat 1942, 1960 oraz ponownej odbudowy w 2022 i 2023 roku.
Kalendarium XIX wiek 18 września 1862 – Uruchomienie Kolei Warszawsko-Petersburskiej na odcinku Warszawa Petersburska – Białystok.
15 grudnia 1862 – Uruchomienie Kolei Warszawsko-Petersburskiej na całej długości.
1873 – Uruchomienie Kolei Brzesko-Grajewskiej.
5 grudnia 1886 – Uruchomienie Kolei Poleskich.mały|Dworzec stacji Białystok podczas drugiej wojny światowej. XX wiek 1902 – Uruchomienie łącznicy Białystok Południowy – Słobodka umożliwiającej bezpośredni ruch pociągów w kierunku Czeremchy.
1915 – Zniszczenie w wyniku działań wojennych infrastruktury kolejowej, m.in. dworców, zarząd nad koleją w Białymstoku przejmują Niemcy.
2 grudnia 1939 – W wyniku agresji ZSRR na Polskę i aneksji części ziem polskich do Białoruskiej SRR, utworzone zostają Koleje Białostockie (ros. Белостокская железная дорога).
1941 – W wyniku agresji III Rzeszy na ZSRR zarząd nad koleją w Białymstoku przejmuje Dyrekcja Kolei w Królewcu.
1942 – Uruchomienie łącznic Białystok Towarowy – Białystok Starosielce i Turczyn–Białystok Starosielce.
lipiec 1944 – Cofające się wojska niemieckie dokonują zniszczeń na stacji Białystok.
1945 – Utworzenie DOKP Olsztyn z tymczasową siedzibą w Białymstoku.
1951 – Uruchomienie przystanku Starosielce Wiadukt (współcześnie Białystok Wiadukt).
1957 – Uruchomienie mijanki Bacieczki (współcześnie Białystok Bacieczki).
1960 – Rozbiórka odcinka Białystok Południowy – Białystok Starosielce, przerwanie bezpośredniej ciągłości dawnej kolei brzesko-grajewskiej.
18 marca 1967 – Wybuch kotła w parowozie na terenie lokomotywowni Białystok.
1973 – Uruchomienie przystanku Białystok Stadion.
19 grudnia 1983 – Uroczystość oddania do eksploatacji zelektryfikowanego odcinka Małkinia – Białystok (linia kolejowa nr 6), przyjazd pierwszego rozkładowego pociągu elektrycznego.
10 września 1986 – Uroczystość oddania do eksploatacji zelektryfikowanego odcinka Białystok – Kuźnica Białostocka (linia kolejowa nr 6).
9 marca 1989 – Katastrofa pociągu towarowego na szlaku Białystok – Białystok Fabryczny.
1989 – Rozpoczęcie remontu dworca kolejowego stacji Białystok.
6 grudnia 1990 – Uroczystość oddania do eksploatacji zelektryfikowanego odcinka Białystok – Ełk (linia nr 38).
2 kwietnia 2000 – Zawieszenie przewozów pasażerskich na odcinku Białystok–Zubki Białostockie.
XXI wiek 28 listopada 2003 – Oddanie do użytku remontowanego 14 lat budynku dworca stacji Białystok.
8 listopada 2010 – Katastrofa kolejowa na stacji Białystok, długotrwałe utrudnienia w ruchu pociągów.
10 grudnia 2012 – Zakończenie przewozów towarowych na odcinku Białystok Fabryczny – Waliły.
30 maja 2014 – zamknięcie dla czynności techniczno-ruchowych stacji Białystok Fabryczny, przekształcenie w bocznicę szlakową.
22 września 2014 – Europejski Dzień bez Samochodu, bezpłatna kolej miejska na odcinku Białystok Bacieczki – Białystok Fabryczny.
2 lipca 2016 – Uruchomienie przewozów pasażerskich na odcinku Białystok – Waliły.
18 grudnia 2015 – Prezentacja pociągu ED161 PesaDART.
listopad 2018 – Rozpoczęcie remontu dworca kolejowego Białystok.
4 stycznia 2019 – Zamknięcie dla obsługi podróżnych dworca kolejowego Białystok, uruchomienie dworca tymczasowego.
15 grudnia 2019 – Uruchomienie przystanku osobowego Białystok Nowe Miasto.
wrzesień 2020 – Rozpoczęcie remontu linii kolejowej nr 6 na odcinku Czyżew-Białystok.
1 października 2020 – Oddanie do użytku dworca kolejowego Białystok po remoncie.
28 sierpnia 2021 – Ustanowienie patrona – dworzec kolejowy Białystok imienia Danuty Siedzikówny ps. „Inka”
4 maja 2022 – Uruchomienie linii kolejowej nr 519.
2 stycznia 2023 – Ponowne uruchomienie przewozów pasażerskich na odcinku Białystok–Małkinia.
29 stycznia 2023 – Zamknięcie przystanku osobowego Białystok Wiadukt.
3 września 2023 – Uruchomienie przystanku osobowego Białystok Zielone Wzgórza, oddanie do użytku przebudowanych peronów nr 1, 2 i 4 na stacji Białystok, uruchomienie Lokalnego Centrum Sterowania „Białystok”.
14 marca 2024 – Ponowne uruchomienie dla czynności techniczno-ruchowych stacji Białystok Fabryczny. Punkt zdalnie sterowany z LCS Białystok.
18 marca 2024 – Ponowne uruchomienie przewozów pasażerskich na odcinku Białystok – Ostrołękahttps://www.moja-ostroleka.pl/art/1710509005/wracaja-pociagi-na-trase-ostroleka-bialystok-my-juz-jechalismy-zdjecia-wideo..
Linie kolejowe
Istniejące Punkty eksploatacyjne (posterunki ruchu i przystanki) na terenie Białegostoku zaznaczono czcionką pogrubioną, a kursywą punkty zlikwidowane/nieistniejące.
Linia kolejowa nr 6 – (dawna kolej warszawsko-petersburska) Zielonka – Tłuszcz – Łapy – Białystok R1 – Białystok Wiadukt – Słobodka – Białystok Zielone Wzgórza – Białystok Towarowy – Białystok – Sokółka – Kuźnica Białostocka – granica Państwa, długość: 220,2 km; otwarcie linii: maj-grudzień 1862 (otwarta jako jednotorowa linia szerokotorowa o prześwicie 1524 mm), zmiana prześwitu na normalnotorowy: 1915. Zelektryfikowana na całej długości linii. Przewozy pasażerskie i towarowe odbywają się na całej długości linii. Linia kolejowa nr 32 – (dawna kolej brzesko-grajewska) Czeremcha – Bielsk Podlaski – Lewickie – Białystok Stadion-Białystok JW 157 – Białystok Nowe Miasto – Białystok Południowy – Słobodka – Białystok Zielone Wzgórza – Białystok Towarowy – Białystok, długość: 77 km; otwarcie linii: styczeń 1873 (otwarta jako jednotorowa linia szerokotorowa, dwutorowa do roku 1945), zmiana prześwitu na normalnotorowy: 1915. Zelektryfikowana na długości czterech kilometrów. Przewozy pasażerskie i towarowe odbywają się na całej długości linii. Linia kolejowa nr 37 – (dawna kolej poleska) Białystok – Białystok (Sitarska) – Białystok Fabryczny – Dojlidy – Białystok Fabryczny IKAJ – Kuriany – Żednia – Waliły – Zubki Białostockie – granica Państwa, długość: 47,1 km; otwarcie linii: 5 grudnia 1886 (otwarta jako jednotorowa linia szerokotorowa, dwutorowa na odc. Białystok – Białystok Fabryczny, równoległy przebieg tzw. towarowej obwodnicy Białegostoku, dalej jako jednotorowa), nie zelektryfikowana, sezonowy ruch pasażerski na odcinku Białystok – Waliły reaktywowany 2 lipca 2016 roku, ruch towarowy wyłącznie na odcinku Białystok – Białystok Fabryczny. Linia kolejowa nr 38 – (dawna kolej brzesko-grajewska) Białystok – Białystok Towarowy – Białystok Zielone Wzgórza – Białystok Starosielce – Białystok Bacieczki – Mońki – Grajewo – Ełk – Giżycko – Korsze – Głomno – granica Państwa, długość: 235,1 km; budowa: 1866–1872; otwarcie linii: styczeń 1873; (otwarta jako jednotorowa linia szerokotorowa, później jako dwutorowa na 103 km odcinku Białystok – Grajewo/granica rosyjsko-pruska, do roku 1945), zmiana prześwitu na normalnotorowy: 1915. Zelektryfikowana na odc. Białystok – Ełk. Przewozy pasażerskie odbywają się na odc. Białystok – Korsze. Linia kolejowa nr 515 – (dawna kolej brzesko-grajewska) Białystok-Białystok Towarowy – Białystok R601 – Białystok R603 – Białystok Starosielce, długość: 1,915 km. Zelektryfikowana. Przewozy pasażerskie i towarowe odbywają się na całej długości linii. Linia kolejowa nr 516 – Turczyn – Białystok R7 – Białystok Starosielce, długość: 1,916 km. Zelektryfikowana. Czynna w ruchu towarowym. Linia kolejowa nr 519 – (dawna kolej brzesko-grajewska) Białystok Południowy – Białystok R606 – Białystok R603, długość: 1,098 km. Zelektryfikowana. Czynna w ruchu towarowym. Linia kolejowa nr 556 – Białystok R602 – Białystok R41. Zelektryfikowana. Czynna w ruchu towarowym. Linia kolejowa nr 836 – Białystok R23 – Białystok R197. Zelektryfikowana. Czynna w ruchu towarowym. Linia kolejowa nr 837 – Białystok R32 – Białystok R126. Zelektryfikowana. Czynna w ruchu towarowym.
Nieistniejące odcinek Białystok Południowy – Słobodka, (dawna kolej brzesko-grajewska), otwarty: 1902, rozebrany: 1942. odcinek Białystok Towarowy – Białystok Wschód – Białystok Fabryczny, stanowiący tzw. towarową obwodnicę Białegostoku, (dawna kolej poleska).
Planowane lub projektowane Linia kolejowa nr 508 – Białystok R4 – Białystok R604, projektowana jako linia zelektryfikowana, ma połączyć linię kolejową nr 6 z linią kolejową nr 519, dalej w kierunku linii kolejowej nr 32https://www.plk-sa.pl/files/public/user_upload/pdf/Akty_prawne_i_przepisy/Instrukcje/Wydruk/Id/Id-12__D-29__Wykaz_Linii_11.25.pdf..
Stacje i przystanki Stacje +Nazwa stacjiUruchomienie/ZamknięcieNumer linii/kilometrażZdjęcieStatusWłaściwościUwagiBiałystok1862 177,305 77,003
0,000
0,000
0,001
0,000
0,000
175,723
174,941
177,183małyczynnaDworzec: czynny Kasy: tak
Biletomaty: tak
Perony: 4
Krawędzie peronowe: 7
Sygnalizacja: świetlnaBiałystok Bacieczki1957 8,013małyczynnaDworzec: czynny Kasy: zlikwidowana
Biletomaty: nie ma
Perony: 2
Krawędzie peronowe: 2
Sygnalizacja: świetlnaBiałystok Fabryczny1886 3,675małyczynnaDworzec: nieczynny, zmienione przeznaczenie Kasy: zlikwidowana
Biletomaty: nie ma
Perony: 2
Krawędzie peronowe: 3 (czynna 1)
Sygnalizacja: świetlnaBiałystok Starosielce1873 4,555 1,914
1,916małyczynnaDworzec: nie istnieje Kasy: zlikwidowana
Biletomaty: nie ma
Perony: 1
Krawędzie peronowe: 1
Sygnalizacja: świetlnaBiałystok GT1862 176,300 175,723 175,990 176,421mały|Budynek dawnego dworca towarowego, obecnie używany przez PKP Cargo.czynnaDworzec: zmienione przeznaczenie Kasy: nie ma
Biletomaty: nie ma
Perony: brak
Krawędzie peronowe: brak
Sygnalizacja: świetlnaObecnie jako część
stacji Białystok
Przystanki osobowe +Nazwa przystankuUruchomienie/ZamknięcieNumer linii/kilometrażZdjęcieStatusWłaściwościUwagiBiałystok Nowe Miasto2019 72,585małyczynnyDworzec: nie ma
Kasy: nie ma
Biletomaty: nie ma
Perony: 1
Krawędzie peronowe: 1Białystok Stadion1972 71,110małyczynnyDworzec: nie istnieje
Kasy: zlikwidowana
Biletomaty: nie ma
Perony: 1
Krawędzie peronowe: 1Białystok Wiadukt1953/2023 173,570małyzlikwidowanoDworzec: nie istnieje Kasy: nie było
Biletomaty: nie było
Perony: 2
Krawędzie peronowe: 2Białystok Zielone Wzgórza2023 174,288 73,986
3,017małyczynnyDworzec: nie istnieje Kasy: nie ma
Biletomaty: nie ma
Perony: 2
Krawędzie peronowe: 4
Posterunki odgałęźne, bocznicowe +Nazwa posterunkuUruchomienieNumer linii/kilometrażRodzajZdjęcieWłaściwościStatusBiałystok R1-71942 jako Turczyn, 2023 jako Białystok R1 172,823 0,000posterunek zdalnie sterowanySygnalizacja: świetlnaczynnyBiałystok R6011942, 2023 jako Białystok R601 73,697 0,000posterunek zdalnie sterowanySygnalizacja: świetlnaczynnyBiałystok R6032022, 2023 jako Białystok R603 0,805 1,098posterunek zdalnie sterowanySygnalizacja: świetlnaczynnyBiałystok R6061902 jako Białystok Południowy, 2022 jako Białystok R606 72,833