Jednolity mechanizm nadzorczy (ang. Single Supervisory Mechanism, SSMRozwój systemu finansowego w Polsce w 2017 r., Narodowy Bank Polski, s. 343.) – oznacza system nadzoru finansowego, złożony z Europejskiego Banku Centralnego i właściwych organów krajowych uczestniczących państw członkowskich UERozporządzenie Rady (UE) nr 1024/2013 z dnia 15 października 2013 r. powierzające Europejskiemu Bankowi Centralnemu szczególne zadania w odniesieniu do polityki związanej z nadzorem ostrożnościowym nad instytucjami kredytowymi ()..
Historia Idea stworzenia nadzoru finansowego na poziomie unijnym pojawiała się już w trakcie prac nad Unią Gospodarczą i Walutową. W liście prezesów banków centralnych państw członkowskich WE skierowanym do komitetu Delorsa z dnia 7 grudnia 1988 wskazano, że o ile podział kompetencji zakładający tworzenie regulacji finansowych na poziomie europejskim i jej stosowanie przez państwa członkowskie jest dobrze działającym rozwiązaniem, to większa koordynacja polityk odnoszących się do nadzoru ostrożnościowego byłaby pożądana. Prezesi wskazywali na rosnące powiązania i współzależności między gospodarkami, które ich zdaniem będą się jedynie pogłębiały wraz z rozwojem UGW, tym samym proponowali utworzenia forum, które umożliwiłoby koordynację polityk nadzorczychNote for EC Governors on prudential supervison of banks in the European Community, dostęp: 2022-10-03 https://www.ecb.europa.eu/ecb/access_to_documents/archives/delors/documents/shared/data/ecb.dr.delors881207_NoteGovernorsSupervision.en.pdf?9d9c015bbc177e57e82d38b2743353c6.. Podczas odbywającej się tydzień później dyskusji nad treścią listu Wim Duisenberg i Alexandre Lamfalussy postulowali przekazanie planowanej w trakcie prac komitetu europejskiej władzy monetarnej kompetencji w zakresie nadzoru ostrożnościowegoTranscription of the fourth meeting of the Committee in Basle on 13 December 1988, dostęp: 2022-10-03 https://www.ecb.europa.eu/ecb/access_to_documents/archives/delors/documents/shared/data/ecb.dr.delors881215_TranscriptionFourthMeeting.pl.pdf?6362227d744690b67958a87b5013291d.. Raport podsumowujący prace komitetu Delorsa zawierał rekomendację by przyszły Europejski System Banków Centralnych odgrywał rolę w koordynacji polityk odnoszących się do nadzoruCommittee for the study of economic and monetary union, Report on the economic and monetary union in the European Community str. 22, dostęp: 2022-10-03 https://ec.europa.eu/economy_finance/publications/pages/publication6161_en.pdf..
Ostatecznie w Traktacie z Maastricht zawarto przepis przewidujący, że „ESBC przyczynia się do należytego wykonywania polityk prowadzonych przez właściwe władze w odniesieniu do nadzoru ostrożnościowego nad instytucjami kredytowymi i do stabilności systemu finansowego”. Ten sam przepis zawierał klauzulę uprawniającą Radę do przekazania na rzecz EBC dalszych, niesprecyzowanych zadań w dziedzinie nadzoru ostrożnościowegoArtykuł 127 ust. 6 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej..
Pomysł stworzenia silnego nadzoru na poziomie unijnym ponownie powrócił na polityczną agendę w związku z kryzysem w strefie euro. Kwestia banków znalazła się wówczas w centrum uwagi decydentów, ponieważ to właśnie ten sektor, jego nadmiernie ryzykowne praktyki biznesowe i zbyt głębokie związki z krajowymi rządami (w wielu krajach banki były właścicielami istotnej części obligacji skarbowych, co w momencie kryzysu spowodowało niekorzystną dynamikę jednoczesnego i wzajemnego osłabiania się banków i rządów tzw. doom loop.). Kryzys ujawnił również słabości nadzorów krajowych, które miały tendencję do łagodniejszego traktowania banków o kluczowym znaczeniu dla gospodarki, tak by wesprzeć ich konkurencyjność na rynku międzynarodowym. Problematyczne było również dostosowanie nadzorów krajowych do warunków bezprecedensowej liberalizacji w ramach Unii Gospodarczej i Walutowej. Stworzenie silnego nadzoru na poziomie unijnym, jeden z elementów unijnej odpowiedzi na kryzys wspólnej waluty, miało w założeniu przywrócić zaufanie w bezstronny, obiektywny i profesjonalny nadzórJ. Gren, D. Howarth, L. QUaglia, Supranational Banking Supervision in Europe: The Construction of a Credible Watchdog, Journal of Common Market Studies 2015 vol 53, 183; A. Kern, The European Central Bank and Banking Supervision: The Regulator Limits of the Single SUpervisory Mechanism, European Company and Financial Law Review (ECFR), 13(3), 477-478; FT, A Union to Bank on, dostęp: 2022-10-03 https://www.ft.com/content/2dca4dce-b936-11e1-b4d6-00144feabdc0..
Zamiar przekazania EBC kompetencji w zakresie nadzoru bankowego spotkało się z oporem części państw członkowskich. W szczególności tych znajdujących się poza strefą Euro, które obawiały się dominacji nowego unijnego nadzorcy, kosztów reputacyjnych związanych z pozostawaniem poza SSM i tego, że ich głos nie będzie należycie uwzględniony w razie dołączenie do mechanizmu, bez przyjmowania waluty euroFinancial Times, Eurozone ‘outs’ fear banking union plan, dostęp: 2022-10-03 https://www.ft.com/content/18afcedc-071f-11e2-92ef-00144feabdc0.. Niejednoznaczne stanowisko wobec SSM miała również największa gospodarka kontynentu – Niemcy. Minister Finansów RFN Wolfgang Schauble oraz prezes Bundesbanku Jens Weidman, sprzeciwiali się proponowanej Unii Bankowej, podczas gry projektowi w większym stopniu sprzyjała kanclerz Merkel. Ten podział osłabił pozycję Niemiec jako potencjalnego lidera koalicji „skąpych” państw północy sprzeciwiających się EBURachel A. Epstein, Martin Rhodes, The political dynamics behind Europe’s new banking union, West European Poltiics 39:3, 422-423..
Wiele państw członkowskich pragnęło ochronić specyfikę swojego systemu bankowego przed zagrażającą mu uniformizacją, konieczną w razie stworzenia unii bankowej i jednolitego nadzoruFinancial Times, long road to a single EU bank regulator, dostęp: 2022-10-06 https://www.ft.com/content/ff49e296-3e34-11e2-829d-00144feabdc0..
Ostatecznie, w wyniku negocjacji i istotnych poprawek do propozycji przedłożonej przez Komisję, rozporządzenie przyjęto w październiku 2013 roku. W listopadzie 2013 roku weszło ono w życieAlexander Kern, The European Central Bank…, 474..
Ustrój SSM składa się Europejskiego Banku Centralnego oraz właściwych organów państw członkowskichAlexander Kern, The European Central Bank…, 475, artykuł 2 ust. 9 Rozporządzenia Rady (UE) nr 1024/2013 z dnia 15 października 2013 r. powierzające Europejskiemu Bankowi Centralnemu szczególne zadania w odniesieniu do polityki związanej z nadzorem ostrożnościowym nad instytucjami kredytowymi (dalej jako: rozporządzenie SSM).. Nie stanowi on odrębnej instytucji, ani nie posiada osobowości prawnejJakub Gren, The Eurosystem and the Single Supervisory Mechanism: Instituional Continuity under constitutional constraints, European Central Bank Legal Working Paper Series no. 17, 2018, s. 19.. Podstawa prawna użyta dla jego utworzenia upoważnia Radę do przekazania szczególnych zadań w dziedzinie nadzoru ostrożnościowego na rzecz Europejskiego Banku Centralnego. W związku z takim sformułowaniem przepisu przekazanie kompetencji możliwe było jedynie na rzecz traktatowo ustanowionych organów Banku. Z tego powodu organy odpowiedzialne w ramach EBC za kompetencje nadzorcze nie mają formalnych uprawnień decyzyjnych.
Za planowanie i wykonywanie zadań nadzorczych odpowiada Rada ds. Nadzoru, która stanowi organ wewnętrzny EBCEddy Wymeersch, The Single Supervisory Mechanism for Banking Supervision: Institutional Aspects in European Banking Union, Oxford University Press, 2nd ed. (Danny Busch, Guido Ferrarini ed.), 158.. Rada składa się z: przewodniczącego i wiceprzewodniczącego, 4 przedstawicieli EBC oraz po jednym przedstawicielu każdego z właściwych organów. Jak wspomniano powyżej, Rada ds. Nadzoru nie ma formalnych kompetencji decyzyjnych. W ramach SSM organami podejmującymi decyzje będzie bądź EBC, bądź właściwe organy krajowe. Nie jest możliwa sytuacja, w której określone decyzje podejmowane są przez SSM jako całośćJ. Gren, The Eurosytem and the Single Supervisory Mechanism, 19.. W przypadku, gdy decyzje podejmuje EBC, uprawnionym organem decyzyjnym jest Rada Prezesów, która otrzymuje projekty decyzji od Rady ds. Nadzoru i ma prawo zgłosić wobec nich sprzeciw, w przeciwnym razie są one przyjmowaneJ. Gren, The Eurosytem and the Single Supervisory Mechanism, 20-21..
Przypisy
Kategoria:Bankowość Kategoria:Gospodarka Unii Europejskiej