thumb|Greta Garbo (1929) Greta Garbo (1905–1990) w trwającej 21 lat karierze występowała w filmach i na scenie. Zagrała w 29 produkcjach fabularnych. Była trzykrotnie nominowana do nagrody Akademii Filmowej; ; ; .. Uznawana jest przez biografów i historyków za jedną z najwybitniejszych gwiazd filmowych w historii kinematografii; ; ., a także jedną z legend „Złotej Ery Hollywood” i ikonę popkultury.

Karierę rozpoczęła od statystowania w niemych filmach En lyckoriddare (1921) i Kärlekens ögon (1922, oba w reż. Johna W. Bruniusa). Po udziale w krótkometrażowej komedii Petter włóczęga (1922, reż. Erik A. Petschler); ; ; ; ., doświadczenie zdobywała jako studentka szkoły aktorskiej przy Królewskim Teatrze Dramatycznym, występując na jego deskach w kreacjach dalszego planu; ; ; ; .. Pierwszą ważną rolę na srebrnym ekranie zagrała w melodramacie Gdy zmysły grają (1924, reż. Mauritz Stiller), partnerując Larsowi Hansonowi; ; ; ; .. Kreacja włoskiej hrabiny Elizabeth Dohny uczyniła z niej wschodzącą gwiazdę i stanowiła przełom w jej karierze.

W czerwcu 1925 przeniosła się do Stanów Zjednoczonych; ; ; ; ., gdzie podpisała umowę z Metro-Goldwyn-Mayer; ; ; ; .. Jej występy w dramacie Słowik hiszpański (1926, reż. Monta Bell), w którym partnerowała Ricardo Cortezowi; ; ; ; ., i melodramacie Kusicielka (1926, reż. Fred Niblo) z Antonio Moreno; ; ; ; ., uzyskały entuzjastyczne oceny amerykańskich krytyków; ; ., a role w obydwu produkcjach przyczyniły się, wbrew woli Garbo, do utrwalenia jej ekranowego wizerunku femme fatale; ; .. Rolą Felicitas von Rhaden w melodramacie Symfonia zmysłów (1926, reż. Clarence Brown), w którym po raz pierwszy wystąpiła w duecie z Johnem Gilbertem; ; ; ; ., a sam film był krytycznym i kasowym przebojem: ; ., zyskała status międzynarodowej gwiazdy; .. Ugruntowaniem jej pozycji była tytułowa rola w Annie Kareninie (1927, reż. Edmund Goulding), gdzie ponownie partnerowała Gilbertowi. Adaptacja klasycznej powieści pióra Lwa Tołstoja odniosła sukces komercyjny, stając się czwartym najbardziej dochodowym niemym filmem w historii wytwórni MGM; ; ; .. Po występie we Władczyni miłości (1928, reż. Clarence Brown), ponownie z Gilbertem; ; ; ; ., była najbardziej kasową aktorką MGM sezonu 1928–1929 w amerykańskim box offisie.

W 1930 zagrała w swoim pierwszym filmie dźwiękowym, przebojowym dramacie Anna Christie, w którym w głównej roli męskiej partnerował jej Charles Bickford; ; ; ; .. Za występ w nim i w Romansie (1930, oba w reżyserii Clarence’a Browna) z Gavinem Gordonem; ; ; ; ., uzyskała pierwszą nominację do nagrody Akademii Filmowej w kategorii dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej; ; .. W następnych latach wystąpiła w kilku kasowych produkcjach – w tytułowej roli w melodramacie szpiegowskim Mata Hari (1931, reż. George Fitzmaurice) z Ramónem Novarro; ; ; ; ., melodramacie Ludzie w hotelu (1932, reż. Edmund Goulding), którego gwiazdorską obsadę stanowili John Barrymore i jego brat Lionel, Jean Hersholt, Lewis Stone, Wallace Beery oraz Joan Crawford; ; ; ; ., w biograficznym dramacie historycznym Królowa Krystyna (1933, reż. Rouben Mamoulian), portretując tytułową władczynię; ; ; ; . – po występie w nim określano ją mianem „bezdyskusyjnej królowej Hollywood” i „świętej ikony”; . – remake’u Anny Kareniny (1935, reż. Clarence Brown), w którym partnerował jej Fredric March jako hrabia Wroński; ; ; ; ., a także w Damie kameliowej (1936, reż. George Cukor) z Robertem Taylorem; ; ; ; .. Za występ w niej otrzymała drugą nominację do nagrody Akademii Filmowej dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej; ; .. Pod koniec lat 30. XX wieku zrezygnowała z portretowania postaci historycznych i skupiła się na gatunku komediowym; ., grając z Melvynem Douglasem w Ninoczce (1939, reż. Ernst Lubitsch); ; ; ; .. Za główną rolę otrzymała trzecią, ostatnią nominację do nagrody Akademii Filmowej dla najlepszej aktorki pierwszoplanowej; ; ..

W 1932 była notowana w pierwszej dziesiątce najbardziej dochodowych amerykańskich aktorek. Jedenaście produkcji z jej udziałem zestawiano w pierwszej dziesiątce podsumowań roku w box offisie. Sześć filmów, w których wzięła udział, nominowano przynajmniej do jednego Oscara w każdej kategorii. Również sześć produkcji z udziałem Garbo, po uwzględnieniu inflacji, przekroczyło sumę 100 milionów dolarów dochodu z biletów na rynku krajowym.

Filmografia thumb|Gerda Lundequist i Garbo w kadrze z filmu Gdy zmysły grają (1924) thumb|Garbo i Marie Dressler w filmie Anna Christie (1930) thumb|Basil Rathbone, Garbo i Freddie Bartholomew w Annie Kareninie (1935) thumb|Charles Boyer, Marija Uspienska i Garbo w filmie Pani Walewska (1937) Rok Tytuł Rola Tytuł oryg. / uwagi Źr 1920 Herr och fru Stockholm manekin tytuł alt.: How Not to Dress, film krótkometrażowy (reklama) 1921 En lyckoriddare dziewica film zaginiony Konsum Stockholm Promo dziewczyna zajadająca się ciastkami tytuł alt.: Our Daily Bread, film krótkometrażowy (reklama) 1922 Kärlekens ögon statystka film zaginiony Petter włóczęga Greta Nordberg Luffar-Petter, film krótkometrażowy ; ; ; ; . 1924 Gdy zmysły grają hrabina Elizabeth Dohna Gösta Berlings saga, tytuł alt.: The Saga of Gösta Berling 1925 Zatracona ulica Greta Rumfort Die Freudlose Gasse, tytuły alt.: Joyless Street, The Street of Sorrow 1926 Słowik hiszpański Leonora Moreno (aka La Brunna) Torrent ; ; ; ; . Kusicielka Elena de Torre Bianca The Temptress Symfonia zmysłów Felicitas von Rhaden Flesh and the Devil, nowojorska premiera miała miejsce 9 stycznia 1927 1927 Anna Karenina Anna Karenina Love ; ; ; ; . 1928 Boska kobieta Marianne The Divine Woman, film zaginiony Żar miłości Tania Fiedorova The Mysterious Lady Władczyni miłości Diana Merrick A Woman of Affairs 1929 Dzikie orchidee Lillie Sterling Wild Orchids A Man’s Man ona sama (cameo) Pokusa Arden Stuart The Single Standard ; ; ; ; . Pocałunek Irene Guarry The Kiss 1930 Anna Christie Anna „Christie” Christopherson pierwszy film dźwiękowy Garbo; ; . Romans Rita Cavallini Romance Anna Christie Anna „Christie” Christopherson niemieckojęzyczna wersja filmu z 1930; ; ; ; ; . ; ; ; ; . 1931 Natchnienie Yvonne Valbret Inspiration Zuzanna Lenox Helga / Zuzanna Lenox Susan Lenox: Her Fall and Rise, tytuł alt.: The Rise of Helga Mata Hari Mata Hari 1932 Ludzie w hotelu balerina Jelizawieta Gruzińska Grand Hotel ; ; ; ; . Jaką mnie pragniesz Zara / hrabina Maria Varelli As You Desire Me 1933 Królowa Krystyna Krystyna Wazówna Queen Christina 1934 Malowana zasłona Katrin Koerber The Painted Veil 1935 Anna Karenina Anna Karenina remake filmu z 1927 ; ; ; ; . 1936 Dama kameliowa Marguerite Gautier Camille 1937 Pani Walewska Maria Walewska Marie Walewska, tytuł alt.: Conquest 1939 Ninoczka Nina Iwanowa „Ninoczka” Jakuszowa Ninotchka 1941 Dwulicowa kobieta Karin Borg Blake / Katherine Borg Two-Faced Woman ; ; ; ; .

Scena Erik A. Petschler – reżyser komedii Petter włóczęga (1922) – zachęcił ją do podjęcia nauki w szkole aktorskiej przy Królewskim Teatrze Dramatycznym; ; ; .. Pierwsze zajęcia, przygotowujące do egzaminu, odbywała z Fransem Enwallem, wykazując się determinacją oraz zaangażowaniem. Kiedy się rozchorował, rolę tę przejęła jego córka Signe. Pod jej kierunkiem, w ciągu miesiąca opanowała fragmenty trzech sztuk – monolog z trzeciego aktu Piskląt Selmy Lagerlöf, scenę z pierwszego aktu Madame Sans-Gêne Victoriena Sardou i Émile’a Moreau oraz monolog Elidy z Oblubienicy morza Henrika Ibsena; .. Wygłosiwszy wszystkie trzy fragmenty wspomnianych sztuk, została przyjęta; ., chociaż w opinii części biografów zdołała zaprezentować jeden lub dwa fragmenty, po czym komisja przerwała jej występ.

thumb|Królewski Teatr Dramatyczny, w którym Garbo występowała w latach 1922–1924 thumb|Rocznik 1922–1924, od lewej: Lena Cederqvist, Karl-Magnus Thulstrup, Mona Mårtenson, Mimi Pollak, Vera Schmiterlöw, Garbo, Alf Sjöberg i Håkan Westergren Szkoła aktorska była dwuletnim programem, z dodatkowym rokiem przeznaczonym dla uzdolnionych uczniów. Po kilkugodzinnych zajęciach studenci brali udział w spektaklach Królewskiego Teatru Dramatycznego, występując na mniejszych scenach w małych rolach lub jako statyści, za co płacono im 3 korony (sezon teatralny trwał zwykle od końca września do połowy maja). Naukę rozpoczęła 18 września. W ciągu pierwszych miesięcy stała się prekursorką systemu Stanisławskiego. Lubiła zajęcia z deklamacji i te aspekty ruchu scenicznego, które wymagały odzwierciedlenia emocji. Podstawę dla niej stanowił system Delsarte/Dalcroze’a; zakładał on, że gestykulacja rodzi się z wewnętrznych instynktów, dzięki czemu można je analitycznie i naukowo rozpisać na poszczególne części ciała oraz ich pozycje; .. Jak wspominała w notatkach, „gra bez słów to sztuka ekspresyjnego odzwierciedlania różnych stanów umysłu, myśli i pragnień poprzez mimikę i gesty”. Unikała porannych ćwiczeń oraz z nieśmiałością uczestniczyła w zajęciach tanecznych.

Debiutowała 4 listopada 1922 jako Madam de Ligneray w trzyaktowej komedii The Beautiful Adventure Gastona Armana de Caillaveta i Roberta de Flersa, wypowiadając kwestię liczącą od trzech do sześciu słów (na afiszu była podpisana jako Greta Gustafson). 23 kwietnia 1923 premierę miała niemiecka komedia Szylkretowy grzebień Richarda Kesslera. Występowała w niej w roli panny von Brandt – odbyły się 43 przedstawienia, nim spektakl przeniósł się do sztokholmskiego Mindre teatern.

W październiku, w przerwie w zdjęciach do melodramatu Gdy zmysły grają (1924, reż. Mauritz Stiller), występowała jako Fisher w sztuce pióra J.M. Barriego Nieporównany Crichton. Wiosną 1924 zagrała wiejską dziewczynę w dramacie Źle kochana autorstwa Jacinto Benavente. Drugoplanową kreację Madam de Vintermille stworzyła w komedii Madame Sans-Gêne Sardou i Moreau, a w głównej obsadzie znaleźli się jej nauczyciele – Nils Personne, Gustaf Molander i Ellen Hartman. W tym samym roku otrzymała rolę Mathildy – największą kreację w jej dotychczasowym dorobku studenckim – w komedii Min vän Teddy, napisanej przez André Rivoire’a i Luciena Besnarda. Od 25 września występowała gościnnie w rosyjskim dramacie Jesienne skrzypce autorstwa I. Surgutsjeva, a na przełomie października i listopada wcielała się w prostytutkę w Niewidzialnym człowieku pióra Pära Lagerkvista. Jej ostatnią rolą na scenie Królewskiego Teatru Dramatycznego było podłożenie głosu Mariette, recepcjonistce lekarza, we francuskiej farsie Knock, czyli triumf medycyny Jules’a Romainsa z 1913, której premiera miała miejsce 13 listopada.

Dorobek jej występów scenicznych poszerzył się o kreację Hermiony w Zimowej opowieści Williama Shakespeare’a oraz o niewielką rolę w inscenizacji Abschiedssouper Arthura Schnitzlera, choć zachowane księgi Królewskiego Teatru Dramatycznego nie potwierdzają udziału Garbo w wymienionych sztukach.

Najbardziej lubiła role męskie w rosyjskich dziełach klasycznych: „Choć nie lubię mężczyzn przebierających się za kobiety, jest coś szczególnie ekscytującego w oglądaniu kobiety przebranej za mężczyznę” – argumentowała. Rok (sezon) Tytuł Rola Teatr Źr 1922 The Beautiful Adventure Madam de Ligneray Królewski Teatr Dramatyczny 1923 Szylkretowy grzebień pani von Brandt Nieporównany Crichton Fisher, służąca damy 1924 Źle kochana wiejska dziewczyna Madame Sans-Gêne Madam de Vintermille Min vän Teddy Mathilde Jesienne skrzypce występ gościnny Niewidzialny człowiek prostytutka Knock, czyli triumf medycyny głos Mariette, recepcjonistki lekarza b.d. Zmartwychwstanie Amman Daniel Hjort Katri

Uwagi

Przypisy

Bibliografia

Linki zewnętrzne Oficjalna strona aktorki

Garbo Kategoria:Hasła rozbudowane w ramach Miesiąca Wyróżnionego Artykułu 2019