Prawa własności w ekonomii – teoretycznie i społecznie wprowadzone w życie konstrukcje określające w jaki sposób wykorzystywany i posiadany jest zasób lub dobro gospodarczeAlchian, Armen A. „Property Rights”. New Palgrave Dictionary of Economics, Second Edition (2008). A property right is a socially enforced right to select uses of an economic good.. Zasoby mogą być w posiadaniu (dlatego są własnością) jednostki, grupy (wspólnoty), stowarzyszenia albo rząduAlchian, Armen A. (2008). „Property Rights”. In (ed.). Concise Encyclopedia of Economics (2nd ed.). Indianapolis: Library of Economics and Liberty. . OCLC 237794267. Archived from the original on 2007-04-09.. Prawa własności można postrzegać jako atrybut dobra gospodarczego. Ten atrybut ma cztery obszerne elementy„Economics Glossary”. Retrieved 2007-01-28. • Thrainn Eggertsson (1990). Economic behavior and institutions. Cambridge, UK: Cambridge University Press. . • Dean Lueck (2008). „property law, economics and,” , 2nd Edition. Abstract. i jest często określany jako pakiet takich praw, jakKlein, Daniel B. and John Robinson. „Property: A Bundle of Rights? Prologue to the Symposium.” Econ Journal Watch 8(3): 193–204, September 2011.:

prawo do korzystania z dobra, prawo do zarabiania na dobru, prawo do przekazania dobra innym, zmiany go, porzucenia lub zniszczenia (prawo do zaprzestania własności), prawo do egzekwowania praw własności

W ekonomii własność jest zazwyczaj ceniona przez posiadacza (prawa do dochodów generowanych przez własność) i kontrolowana jako zasób lub dobro. Wielu ekonomistów twierdzi, że prawa własności muszą być stałe i przedstawiać relacje między stronami by być bardziej skuteczneAn, Zhiyong (1 November 2013). „Private Property Rights, Investment Patterns, and Asset Structure”. Econ Polit. 25 (3): 481–495. doi:10.1111/ecpo.12021..

Ustrój Prawa własności do dobra muszą być zdefiniowane, monitorowane i egzekwowaneMulale, K.; et al. (2013). „Community-Based Natural Resource Management in Southern Africa: An Introduction”. AuthorHouse.. Koszty definiowania, monitorowania i egzekwowania praw własności określane są jako koszty transakcyjneBarzel, Yoram (April 1982). „Measurement Costs and the Organization of Markets”. Journal of Law and Economics. 25 (1): 27–48. doi:10.1086/467005. . JSTOR 725223.Douglas Allen (1991). What are Transaction Costs? (Research in Law and Economics). Jai Pr. .. W zależności od poziomu kosztów transakcyjnych będą się rozwijać różne formy instytucji praw własności. Każda forma instytucjonalna może być opisana przez podział prawDaniel W. Bromley (1991). Environment and Economy: Property Rights and Public Policy. Cambridge, MA: Blackwell Pub. ..

Własność niczyja (z łac. rzecz niczyja, dobro bezpańskie) jest w posiadaniu „nikogo”. Jest niewykluczalne (nikt nie może wykluczyć nikogo z jego użytkowania), nie można go przenosić, ale można o niego rywalizować (użycie przez jedną osobę zmniejsza dostępność dla innych użytkowników). Dostępność własności nie jest zarządzana ani kontrolowana przez nikogo. Nie ma żadnych ograniczeń dla osoby korzystającej z tej właściwości(wykluczenie osób jest niemożliwe lub zbyt kosztowne). Przykładami obecnie otwartego dostępu do własności stanowić będą przestrzeń kosmiczna i łowiska oceaniczne (poza granicami terytorialnymi).

Mienie publiczne (znane również jako własność państwowa) jest własnością publiczną, ale jego dostęp i użytkowanie są zarządzane i kontrolowane przez agencję rządową lub organizację, której przyznano takie uprawnienia. Przykładem jest park narodowy lub przedsiębiorstwo państwoweGuerin, K. (2003). Property Rights and Environmental Policy: A New Zealand Perspective. Wellington, New Zealand: NZ Treasury..

Wspólna własność lub własność zbiorowa to własność należąca do grupy osób. Dostęp, wykorzystanie i wykluczenie są kontrolowane przez współwłaścicieli. W przeciwieństwie do nieruchomości o otwartym dostępie, zwykli właściciele nieruchomości mają większą zdolność do radzenia sobie z konfliktami poprzez wspólne korzyści i egzekwowanie.

Własność prywatna jest zarówno wykluczalna, jak i konkurencyjna. Dostęp do własności prywatnej, jej wykorzystanie, wyłączenie i zarządzanie są kontrolowane przez prywatnego właściciela lub grupę legalnych właścicieli.

Otoczenie Niejawne lub jawne prawa własności mogą być tworzone poprzez regulację środowiska, poprzez nakazowe podejście do kierowania i kontroli (na przykład limity ilości wejścia / wyjścia / rozładowania, określone procesy / urządzenia, audyty) lub instrumenty rynkowe (na przykład podatki, zezwolenia zbywalne lub kwoty), a od niedawna także poprzez podejście oparte na współpracy, samoregulacji, braku regulacji i odzwierciedlające podejście prawaZobacz literaturę na temat podejścia postregulacyjnego i prawa refleksyjnego, zwłaszcza publikacje Gunthera Teubnera.

Prawo własności do ochrony zostało zaproponowane przez Ronalda Coase’a jakoby jasne zdefiniowanie i przypisanie praw własności rozwiązałoby problemy środowiskowe poprzez internalizowanie efektów zewnętrznych i poleganie na motywowaniu prywatnych właścicieli do oszczędzania zasobów na przyszłość. W prawie zwyczajowym prawo dotyczące uciążliwości i czynów niedozwolonych pozwala sąsiednim posiadaczom nieruchomości ubiegać się o odszkodowanie, gdy indywidualne działania zmniejszają jakość powietrza i wody dla sąsiadujących właścicieli ziemskich. Krytycy tego poglądu twierdzą, że zakłada to, że możliwe jest internalizowanie wszystkich korzyści środowiskowych, że właściciele będą mieli doskonałe informacje, że korzyści skali są możliwe do zarządzania, koszty transakcyjne są znośne, a ramy prawne działają skutecznie.

Literatura W 2013 r. naukowcyMike Denison and Robyn Klingler-Vidra, October 2012, Annotated Bibliography for Rapid Review on Property Rights, Economics and Private Sector Professional Evidence and Applied Knowledge Services (EPS PEAKS)https://partnerplatform.org/?tcafmd80. opracowali przypisaną bibliografię dotyczącą literatury prawa własności, która koncentrowała się na dwóch głównych wynikach: (a) zmniejszenie ryzyka inwestorów i zwiększenie motywacji do inwestowania, i (b) poprawę dobrobytu gospodarstw domowych; badacze poznali drogi, którymi prawa własności wpływają na wzrost i dobrobyt gospodarstw domowych w krajach rozwijających się. Stwierdzili, że lepsza ochrona praw własności może oddziaływać na kilka czynników rozwoju, wliczając w to lepsze zarządzanie zasobami naturalnymi.

Pomimo przytłaczających dowodów na znaczenie gospodarcze praw własności dopiero w ostatnich czasach ekonomiści zaczęli badać wyznaczniki bazujące na obserwacji kompromisu pomiędzy rozproszoną mocą przymusu w stanie anarchii a drapieżnictwem władzy centralnej. By zilustrować, warto wskazać, iż niekompletne prawa własności pozwalają agentom (o niższej wartości niż pierwotni właściciele wartości ekonomicznej) na nieefektywne wywłaszczenie ich, zakłócając w ten sposób decyzje inwestycyjne i wysiłek. Gdy zamiast tego państwu powierza się władzę ochrony własności, może ona bezpośrednio wywłaszczyć strony prywatne, jeśli nie zostanie to wystarczająco ograniczone przez skuteczny proces politycznyBesley, Timothy, and Maitreesh Ghatak (2010). Handbook of Development Economics. Amsterdam: Elsevier. s. 4525–4595.. Konieczność silnej ochrony własności dla wydajności została jednak skrytykowana przez rozległą wiedzę prawniczą, wywodzącą się z przełomowego wkładu Guido Calabresi i Calabresi, Guido, and Melamed, A. Douglas (1972). „Property Rules, Liability Rules and Inalienability: One View of the Cathedral”. Harvard Law Review. 85 (6): 1089–1128. doi:10.2307/1340059. JSTOR 1340059.. Autorzy ci twierdzą, że w obliczu wystarczająco dużych kosztów transakcyjnych, by zapobiec konsensualnemu handlowi, zalegalizowane wywłaszczenie prywatne w postaci na przykład zasad odpowiedzialności może zwiększać dobrobyt. Carmine Guerriero scala te dwie różne dziedziny literatury, łącząc ochronę praw własności, koszty transakcyjne i niejednorodność preferencjiGuerriero, Carmine (2016). „Endogenous Property Rights”. Journal of Law and Economics. 59 (2): 313–358. doi:10.1086/686985.. Aby skutecznie wypracować, kiedy nieruchomość jest w pełni chroniona, niektórzy agenci z wyceną wyższą niż pierwotni właściciele nie będą mogli legalnie nabyć wartości z powodu znacznych kosztów transakcyjnych. Gdy ochrona własności jest słaba, potencjalni nabywcy o niskiej wartości nieefektywnie wywłaszczają pierwotnych właścicieli. Stąd wzrost heterogeniczności wycen potencjalnych nabywców sprawia, że nieefektywne wywłaszczenie przez potencjalnych nabywców o niskiej wycenie jest ważniejsze z punktu widzenia dobrobytu społecznego niż nieefektywne wykluczenie z handlu, a zatem wywołuje silniejsze prawa własności. Co istotne, prognozy te przetrwają nawet po rozważeniu działań produkcyjnych i inwestycyjnych i jest to zgodne z nowym zbiorem danych dotyczących zasad nabycia własności poprzez niekorzystne posiadanie i wykorzystania środków publicznych do przeniesienia nieruchomości z podmiotu prywatnego na inną stronę prywatną dominujące w 126 jurysdykcjach. Dane te mierzą „horyzontalne prawa własności”, a zatem zakres ochrony własności przed „bezpośrednimi i pośrednimi dobrami prywatnymi”, które są wszechobecnymi formami wywłaszczenia i występują codziennie w ramach rządów prawa, a zatem różnią się od drapieżnictwa ze strony państwa i elity, które są znacznie mniej powszechne, ale były przedmiotem literatury ekonomicznej. Aby uchwycić różnorodność preferencji, autor wykorzystuje współczesną różnorodność genetyczną, która jest prymitywną miarą odległości genealogicznej między populacjami ze wspólnym przodkiem, a więc różnicami w cechach przekazywanych między pokoleniami, takimi jak preferencjeCavalli-Sforza, Luca L., Paolo Menozzi, and Alberto Piazza (1994). The History and Geography of Human Genes. Princeton, NJ: Princeton University Press.. Analiza regresji ujawnia, że ochrona praw własności pierwotnych właścicieli jest najsilniejsza tam, gdzie współczesna różnorodność genetyczna jest największa. Dowody z kilku różnych strategii identyfikacji sugerują, że związek ten jest rzeczywiście przyczynowy.

Prawa własności w podejściu do teorii firm