Katechizm Martynasa Mažvydasa – pierwszy druk litewski wydany w 1547 roku w Królewcu w drukarni Jana Weinreicha.
Historia Książka została wydana przez litewskich luteran, którzy schronili się w Prusach KsiążęcychNiemojowski N. Katechizm Martynasa Mažvydasa – o narodzinach litewskiego słowa drukowanego Przegląd Środkowo-Wschodni 2018 nr 3 s. 71-100.
Na stronie tytułowej znalazł się tytuł: Catechismvsa prasty Szadei, Makslas skaitima raschta yr giesmes del kriksczianistes bei del berneliu iaunu nauiey sugulditas Karaliavczvi VIII. dena Meneses Sausia, Metu vßgimima Diewa. M.D.XLVII. Kalendarz ma 79 stron i rozmiar 18x11 cm. Według szacunków badaczy został wydany w nakładzie 300 egzemplarzyMikkelsen D. B. 450 året for den første tryktelitauiske bog[Dostęp 2019-07-07].
Treść Książka zaczyna się od dedykacji w języku łacińskim Ad Magnum Ducatum Lituanie. Po niej znajdują się dwie przedmowy: pierwsza w języku łacińskim, która tłumaczy naczelną zasadę luteranizmu – udostępnienia Słowa Bożego wierzącym, a druga wierszowana, w języku litewskim zaczyna się od słów:Brolei seseris imkiet mani ir skaiskaitikiet Ir tatai skaitidami permanikiet. Maksla schito tewai iusu trakszdawa tureti Ale to negaleia ne venu budu gauti. (Bracia i siostry, weźcie mnie do rąk i czytajcie, A czytając rozważajcie. Wasi ojcowie pragnęli mieć tę naukę, Ale nie mogli jej w żaden sposób otrzymać.)Martinus Mosvidius W:Widziałem świat. Skrypt do kursu historii literatury litewskiej 2014 s. 19-20Przedmowa ta zawiera akrostych, który zaczyna się w 3 wierszu i kryje napisane po łacinie nazwisko autora książki Martinusa Masvidiusa. Fakt ten odkrył w 1938 roku polski językoznawca Jan Safarewicz. Po przedmowach umieszczono elementarz zatytułowany: Pygus ir trumpas mokslas skaititi ir raschity (Tania i krótka nauka czytania i pisania) z litewskim alfabetem. Kolejna część zawiera katechizm: Dekalog, Wierzę w Boga Ojca i Ojcze Nasz, opis chrztu świętego i sakramentów, a także obszerny wykład nauk społecznych i moralnych. Ostatnią częścią jest śpiewnik zawierający jedenaście pieśni z zapisem nutowym.
Zachowane egzemplarze Przed II wojną światową jedyny znany egzemplarz był przechowywany w Królewcu. Na jego podstawie zostało przez Jurgisa Gerulisa wydane faksymile. W wyniku działań wojennych znalazł się on w Polsce wśród księgozbiorów zabezpieczonych. Stamtąd trafił i jest do dziś przechowywany w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu.
Drugi egzemplarz pochodzący z kolekcji hrabiego Woroncowa i znajdujący się w Bibliotece im. Gorkiego w Odessie w styczniu 1957 drogą wymiany pozyskała Biblioteka Uniwersytetu Wileńskiego.
Egzemplarz toruński jest bardzo rzadko udostępniany. Przechowuje się go w sejfie razem z najcenniejszymi zbiorami. Egzemplarz przechowywany w Bibliotece Uniwersytetu Wileńskiego można zobaczyć na początku kwietnia każdego roku, gdy jest pokazywany z okazji rocznicy założenia Uniwersytetu Wileńskiego przez króla Stefana Batorego. Egzemplarz ten został ubezpieczony, a jego wartość wyceniono na 5 mln euro.
Przypisy
Linki zewnętrzne
Cyfrowa kopia egzemplarza katechizmu przechowywanego w Bibliotece Uniwersyteckiej w Wilnie
Kategoria:Literatura litewska Kategoria:Hasła utworzone w ramach Tygodni Tematycznych 2019 Kategoria:Utwory literackie z 1547