Frankfurt nad Odrą

Frankfurt nad Odrą (, dawniej Frankfurt an der Oder oraz Frankfurt/Oder) – miasto na prawach powiatu, leżące na zachodnim brzegu Odry, we wschodniej części Niemiec w kraju związkowym Brandenburgia, tuż przy granicy z Polską. Leży na wysokości od 19 do 135 m n.p.m. i wraz z polskimi Słubicami (które do 1945 roku stanowiły jego prawobrzeżną część) tworzy aglomerację transgraniczną liczącą ok. 80 tys. mieszkańców. Miasto jest siedzibą Uniwersytetu Europejskiego Viadrina.

Nazwa Nazwa miasta wzmiankowana była po raz pierwszy w formie Vrankenvorde w 1253 roku. Miasto otrzymało nazwę od Frankfurtu nad Menem. Nazwa została przeniesiona znad Menu na nowo założone miasto na lewym brzegu Odry i oznaczała pierwotnie ‘bród w kraju Franków’. Osada leżąca po drugiej stronie Odry, czyli dzisiejsze Słubice, notowana była w średniowiecznych źródłach w formach Zbiwitz, Zbirwitz, Zliwiz. Ze względu na zniekształcenie zapisów pierwotna forma jest trudna do ustalenia, a jej znaczenie jest niejasne. W roku 1613 śląski regionalista i historyk Mikołaj Henel z Prudnika wymienił miejscowość w swoim dziele o geografii Śląska pt. Silesiographia podając jej łacińską nazwę: Francofurtum.

Dawniej, w niektórych polskich źródłach nazwa Słubice przenoszona była na całe miasto FrankfurtKs. Stanisław Kozierowski, Atlas nazw geograficznych słowiańszczyzny zachodniej, Poznań 1934.Mapa Polski 1:500 000 Wojskowy Instytut Geograficzny Sztabu Generalnego W.P., Warszawa 1947 .[Koleje Pomorza 1:1100 000, marzec 1946 https://web.archive.org/web/20131023055353/http://www.kolej.one.pl/mapy/1/1099510834.jpg]..

Historia Kalendarium: 1225 – Henryk I Brodaty nadał prawo składu słowiańskiej osadzie handlowej po obu stronach Odry zwanej prawdopodobnie ZliwitzMärkische Oderzeitung/Frankfurter Stadtbote, 7. Juli 2006, S. 15. 1226 – budowa kościoła katolickiego pw. Świętego Mikołaja (niem. St. Nicolai-Kirche) (obecnie Kościół Pokoju), który jest najstarszym kościołem i zarazem budynkiem murowanym Frankfurtu i Słubic 1249 – utrata ziemi lubuskiej przez Polskę na rzecz Marchii Brandenburskiej 1253 – w wyniku rozwoju wywołanego napływem kupców z terenów obecnej Holandii i północno-zachodnich Niemiec osada uzyskała prawa miejskie (w tym także prawobrzeżna część, czyli dzisiejsze Słubice). W dokumencie nadania praw miejskich występowała nazwa Vrankenvorde 1319 – początek walk o miasto i region, miasto obejmuje książę wołogoski Warcisław IV, po czym w Choszcznie w obecności wysłanników miejskich nadaje miastu szerokie przywilejeEdward Rymar, Rywalizacja o ziemię lubuską i kasztelanię międzyrzecką, w: Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, nr 4/1979, s. 481. 1320 – w mieście spotkali się i zawarli sojusz książęta Warcisław IV i Henryk I jaworskiEdward Rymar, Rywalizacja o ziemię lubuską i kasztelanię międzyrzecką, w: Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, nr 4/1979, s. 484. 1324 – ponowne włączenie miasta do Marchii Brandenburskiej 1326 – w okolice miasta dociera najazd króla Polski Władysława I ŁokietkaEdward Rymar, Rywalizacja o ziemię lubuską i kasztelanię międzyrzecką, w: Śląski Kwartalnik Historyczny Sobótka, nr 4/1979, s. 494. XIV–XV w. – przynależność miasta do Hanzy 1373-1415 – miasto wraz z Marchią Brandenburską pod panowaniem Korony Czeskiej 1477 lub 1478 – pod Frankfurt dotarł najazd piastowskiego księcia głogowskiego Jana II Szalonego 1479 – ślub królewny polskiej Zofii Jagiellonki z księciem Fryderykiem Starszym Hohenzollernem 1506 – powstanie Alma Mater Viadrina, działającego do 1811; tu studiowali m.in. Krzysztof Szlichtyng, Teodor Konstanty Orzechowski, Jan Gotfryd Rösner, 1574 – w drodze na koronację królewską Odrę w mieście przekroczył pierwszy elekcyjny król Polski Henryk Walezy alt=|mały|Oblężenie Frankfurtu przez Szwedów w 1631 1631 – zwycięska bitwa Szwedów przeciw siłom Świętego Cesarstwa Rzymskiego 1662 – pierwsze wzmianki o Frankfurcie – stolicy i centrum handlu ok. 1672 – studia we Frankfurcie podjął ostatni Piast Jerzy Wilhelm legnicki 1701 – miasto częścią Królestwa Prus 1777 – we Frankfurcie na świat przyszedł pisarz Heinrich von Kleist 1811 – przeniesienie uniwersytetu z Frankfurtu do Wrocławia 1815 – miasto stało się siedzibą rządu nowo utworzonego okręgu administracyjnego Nowa Marchia oraz Naczelnego Sądu Krajowego (Oberlandesgericht) 1826 – miasto weszło w skład rejencji frankfurckiej w prowincji Brandenburgia 1842 – początki uprzemysłowienia – linia kolejowa Berlin – Frankfurt (Oder), przemysł metalowy, oddanie do eksploatacji gazowni 1871 – miasto częścią Cesarstwa Niemieckiego 1898 – pierwsze tramwaje elektryczne we Frankfurcie

1923 – nowe ukierunkowanie po I wojnie światowej; Dyrekcja Kolejowa Wschód (Reichsbahndirektion Osten) przeniosła się do Frankfurtu; nowy teren przemysłowy na wschodzie miasta 1933 – przejęcie władzy przez narodowych socjalistów; budowa nowych koszar oraz przemieszczenie wojsk do Frankfurtu 1939 – utworzenie Einsatzgruppe VI 1945 przez miasto przeszły marsze śmierci więźniów z zamkniętych obozów w Żabikowie i Świecku w kierunku Sachsenhausen zniszczenia wojenne; śródmieście zostało całkowicie zrujnowane (w dobrym stanie zachowała się jedynie zabudowa dzielnic południowych, a spośród zabytków najstarszej części miasta odbudowano tylko nieliczne); po podpisaniu układu poczdamskiego Frankfurt stał się miastem granicznym; dotychczasowa dzielnica Dammvorstadt przeobraziła się w sąsiedzkie miasto polskie – Słubice 1946–1950 – Frankfurt jest centralnym punktem migracji przesiedlanej oraz powracającej ludności 1949–1990 – miasto częścią NRD 1952–1990 – Frankfurt stał się miastem okręgowym okręgu Frankfurt nad Odrą 1959 – powstanie największego producenta mikroelektroniki w NRD – Halbleiterwerk Frankfurt (Oder) zatrudniającego ok. 8 tys. pracowników 1973 – założono Polsko-Niemiecką Orkiestrę Młodzieżową 1989 – początek przemian ustrojowych w mieście 1990 – po zjednoczeniu Niemiec Frankfurt stał się „nadcentrum”, upadek największych zakładów w mieście i tego typu w NRD – Halbleiterwerk Frankfurt (Oder) 1991 – otwarcie Uniwersytetu Europejskiego Viadrina 1998 – otwarcie Collegium Polonicum w Słubicach

Demografia

Liczba ludności miasta przed zjednoczeniem Niemiec – w 1988 roku – wynosiła 87 863, w roku 2000 miasto zamieszkiwało 72 131 osób, w 2008 roku 60 588, natomiast w 2020 r. już tylko 57 015.

Według danych z września 2013 roku w mieście było zameldowanych 1 285 Polaków. W roku akademickim dodatkowo ponad 6 tys. studentów.

Dzielnice miasta 300px I Stadtmitte (Śródmieście) II Beresinchen (Barszynka) III Nord (Północ) IV West (Zachód) V Süd (Południe) Język niemiecki Język polski 1 Stadtmitte dosł. Śródmieście 2 Gubener Vorstadt dosł. Przedmieście Gubińskie 3 Obere Stadt dosł. Górne Miasto 4 Altberesinchen dosł. Stara Barszynka 5 Neuberesinchen dosł. Nowa Barszynka 6 Güldendorf pol. hist. Cieszonowo 7 Lossow pol. hist. Łosowo 8 Lebuser Vorstadt dosł. Przedmieście Lubuskie 9 Hansaviertel dosł. Dzielnica Hansy 10 Klingetal dosł. Ostra Dolina 11 Kliestow pol. hist. Kleszczów 12 Booßen pol. hist. Bożeń 13 Nuhnenvorstadt dosł. Przedmieście Nutnicowskie 14 Rosengarten dosł. Ogród Różany 14 Pagram pol. hist. Pielgrzym 15 Lichtenberg pol. hist. Orlica 16 Süd dosł. Południe 17 Markendorf pol. hist. Słubia 18 Markendorf-Siedlung dosł. Słubia-Osiedle 19 Hohenwalde dosł. Wysoki Las

Sąsiadujące z Frankfurtem nad Odrą polskie miasto Słubice do 1945 r. było częścią Frankfurtu i nazywało się Dammvorstadt (dosł. przedmieście za wałem).

mały|Kościół Pokoju – najstarszy kościół i zarazem murowany budynek Frankfurtu i Słubic mały|Ratusz mały|Kościół Mariacki mały|Budynek poczty głównej mały|Kościół Świętego Krzyża mały|Uniwersytet Viadrina mały|Kościół Św. Gertrudy mały|Dworzec kolejowy

thumb|Kamienie Pamięci (Stolperstein) mały|Pomnik Armii Czerwonej mały|Pomnik Mikołaja Kopernika

Zabytki Kościoły Głównymi kościołami w mieście są: Kościół Mariacki (St. Marien Kirche) Kościół Nowoapostolski (Neoapostolische Kirche) Kościół Pokoju (Friedenskirche) Kościół św. Gertrudy (St. Gertrauden-Kirche) Kościół św. Jerzego (St. Georg Kirche) Kościół Świętego Krzyża (Heilig-Kreuz-Kirche) Kościół w Rosengarten (Kirche im Ortsteil Rosengarten)

Pomniki W mieście znajduje się wiele pomników m.in.: pomnik Ewalda Christiana von Kleista pomnik Heinricha von Kleista pomnik Mikołaja Kopernika pomnik Friedricha Loefflera pomnik Karola Marksa pomnik matki i dziecka pomnik poległych żołnierzy radzieckich pomnik rodzeństwa pomnik Wilhelma Spiekera pomnik Ericha Weinerta

Parki park Kleista park LennéPoznaj zieloną stronę Brandenburgii. Frankfurt nad Odrą.

Edukacja We Frankfurcie nad Odrą znajduje się założony 15 lipca 1991 Uniwersytet Viadrina, który od 1998 jest obok UAM w Poznaniu drugą uczelnią macierzystą dla Collegium Polonicum w Słubicach.

Transport Transport kolejowy

Stacje i przystanki Frankfurt (Oder) Frankfurt (Oder)-Güldendorf (Nieczynne) Frankfurt (Oder)-Rosengarten Frankfurt (Oder)-Neuberesinchen Frankfurt (Oder) Helenesee

Połączenia kolejowe Linia kolejowa nr 3: Frankfurt nad Odrą – Rzepin – Poznań – Warszawa Zachodnia RE 1: Eisenhüttenstadt – Frankfurt nad Odrą – Berlin – Poczdam – Brandenburg an der Havel – Magdeburg RB 43: Falkenberg – Chociebuż – Frankfurt nad Odrą (w części po trasie historycznej Kolei Dolnośląsko-Marchijskiej – Niederschlesisch-Märkische Eisenbahn (NME)Die östlichen preußischen Bahnen.) RB 91: Frankfurt nad Odrą – Rzepin – Zielona Góra RB 36: Frankfurt nad Odrą – Beeskow – Storkow – Königs Wusterhausen RB 60: Frankfurt nad Odrą – Werbig – Bad Freienwalde – Eberswalde – Berlin-Lichtenberg

Byłe przejścia graniczne Drogowe przejście graniczne Słubice-Frankfurt nad Odrą: Na przejściu tym łączą się polska droga krajowa nr 29 oraz droga krajowa nr 31 i niemiecka droga krajowa B5. Drogowe przejście graniczne Świecko-Frankfurt nad Odrą: Na przejściu tym łączą się polska autostrada A2 i niemiecka autostrada A12 należące do trasy europejskiej E30. Kolejowe przejście graniczne Kunowice-Frankfurt nad Odrą

Wojsko 12 Pułk Grenadierów im. Księcia Karola Pruskiego (2 Brandenburski) 18 Pułk Artylerii Polowej (2 Brandenburski) 5 Dywizja Cesarstwa Niemieckiego 8 Przyboczny Pułk Grenadierów im. Króla Fryderyka Wilhelma III (1 Brandenburski) Dywizja Forteczna Frankfurt nad Odrą Dywizja Grenadierów Pancernych Kurmark

Sport W mieście swoją siedzibę ma powstały w 1951 roku FC „Vorwärts” Frankfurt, który obecnie występuje pod nazwą 1. FC Frankfurt. Sukcesami klubu są m.in. sześciokrotne mistrzostwo NRD oraz dwukrotnie zdobyty Puchar NRD. W sezonie 2016/2017 zespół występuje w Oberlidze Nordost (V poziom rozgrywek). Domowym obiektem drużyny jest Stadion der Freundschaft o pojemności 12 tys. miejsc.

Miasto jest siedzibą niemiecko-polskiej drużyny koszykówki męskiej 1. ASC Red Cocks Frankfurt nad Odrą. Frankfurt jest też siedzibą niemiecko-polskiego klubu piłki ręcznej kobiet – BSV Iskra Frankfurt Oder/Kowalów.

We Frankfurcie nad Odrą swoją siedzibę ma Muzeum Sportu.

Osoby Urodzeni we Frankfurcie nad Odrą Heinrich von Kleist – niemiecki pisarz, poeta i dramaturg; Victor von Podbielski – polskiego pochodzenia królewsko-pruski generał-lejtnant, sekretarz stanu, szef Reichspostamtu, pruski minister rolnictwa; Martin Patzelt – wieloletni nadburmistrz miasta

Związani z miastem Carl Philipp Emanuel Bach – niemiecki kompozytor Alojzy Prosper Biernacki – minister skarbu Rządu Narodowego w 1831 Karl Georg von Hoym – minister Śląska i Prus Południowych Alexander von Humboldt – niemiecki przyrodnik i podróżnik Wilhelm von Humboldt – niemiecki filozof i językoznawca Ulrich von Hutten – niemiecki rycerz, pisarz i humanista Paul Lütkemann – niemiecki kompozytor epoki wczesnego baroku Henry Maske – niemiecki bokser Teodor Konstanty Orzechowski – działacz kalwiński, prawnik i urzędnik Michael Praetorius – niemiecki kompozytor przełomu renesansu i baroku