mały|Sala obrad Izby Panów w gmachu austriackiej Rady Państwa w Wiedniu (fotografia z ok. 1900) Galicyjscy członkowie Izby Panów w austriackiej Radzie Państwa (1861–1918)

Izba Panów (niem. Herrenhaus) w austriackiej Radzie Panów została powołana Patentem Lutowym jako wyższa izba dwuizbowej Rady PaństwaOswald Balzer, Historya ustroju Austryi w zarysie, Lwów 1899, s. 487-491.. W jej skład wchodzili pełnoletni członkowie rodziny cesarskiej, najwyżsi dostojnicy kościelni (arcybiskupi i biskupi z tytułem książęcym), najstarsi przedstawiciele rodzin arystokratycznych, a także zasłużeni dla monarchii politycy, duchowni, naukowcy i artyści. Poza osobami spokrewnionymi z monarchą, wszyscy pozostali zasiadali w Izbie z woli cesarza. Spośród wszystkich istniejących wówczas w Europie wyższych izb parlamentarnych austriacka była organem najbardziej związanym z monarchą i najbardziej z nim związanaKonstanty Grzybowski, Historia państwa i prawa Polski, t. IV Od uwłaszczenia do odrodzenia Państwa, Warszawa 1982, s. 284.. Z Galicji członkami austriackiej Izby Panów zasiadały trzy kategorie osób: wiryliści, członkowie dziedziczni i członkowie dożywotni.

Wiryliści Do tej kategorii należeli według paragrafu 4 ustawy z 1867 na mocy swej wysokiej kościelnej godności w królestwach i krajach reprezentowanych w Radzie państwa są wszyscy arcybiskupi i biskupi stolic mających stopień książęcyUstawa zasadnicza o reprezentacji państwa z 21. grudnia 1867 r. Dz. u. p. Nr. 41, tekst wg Nowe ustawy wyborcze o Reprezentacji Państwa, zestawił Józef Wierzejski, Stanisławów 1907, s. 4.. W odniesieniu do Galicji dotyczyło to arcybiskupów lwowskich trzech obrządków, biskupa krakowskiego oraz już u schyłku monarchii biskupa przemyskiego: arcybiskupi lwowscy obrządku rzymskokatolickiego: Franciszek Wierzchlejski (od 29 kwietnia 1861 – zmarł 17 kwietnia 1884), Seweryn Morawski (od 16 kwietnia 1885 – zmarł 2 maja 1900), Józef Bilczewski (od 17 października 1901 – do 28 października 1918); arcybiskupi lwowscy obrządku ormiańskiego: Grzegorz Szymonowicz (od 29 kwietnia 1861 – zmarł 14 czerwca 1875), Grzegorz Romaszkan (od 13 grudnia 1876 – zmarł 11 grudnia 1881), Izaak Mikołaj Isakowicz (od 14 grudnia 1882 – zmarł 29 kwietnia 1901), Józef Teodorowicz (od 25 października 1902 – do 28 października 1918); arcybiskupi lwowscy obrządku greckokatolickiego: Spirydion Litwinowicz (od 29 kwietnia 1861 - zmarł 4 czerwca 1869) Sylwestr Sembratowycz (od 16 kwietnia 1871 - zm. 4 sierpnia 1898) Julian Kuiłowski (od 18 października 1899 - zmarł 4 maja 1900), Andrzej Szeptycki (od 5 lutego 1901 do 28 października 1918); biskupi krakowscy obrządku rzymskokatolickiego: Albin Dunajewski (od 19 grudnia 1889 – zmarł 18 czerwca 1894), Jan Duklan Puzyna (od 22 października 1894 -zmarł 8 września 1911), bp Adam Stefan Sapieha (od 9 marca 1912 do 28 października 1918); biskup przemyski obrządku rzymskokatolickiego: Józef Pelczar (od 30 maja 1917 do 28 października 1918)Zestawienie na podstawie Józef Buszko, Polacy w parlamencie wiedeńskim – 1848-1918, Warszawa 1996, s. 353-354, 357, 363, 367-368, 372, 379-380, 389, 397-398, 406-407,414-415, 422-423, 431-432..

Członkowie dziedziczni Według postanowień paragrafu 3 ustawy z 1867 do tej kategorii członków Izby Panów należeli: pełnoletni naczelnicy tych krajowych rodów szlacheckich, które się odznaczają rozległymi posiadłościami ziemskimi w królestwach i krajach reprezentowanych w Radzie państwa i którym Cesarz nada godność dziedzicznych radców państwaUstawa zasadnicza o reprezentacji państwa z 21. grudnia 1867 r. ..., s. 4.. W przypadku Galicji godność tę otrzymały od cesarza następujące rodziny arystokratyczne: Badenich, Baworowskich, Czartoryskich, Dzieduszyckich, Gołuchowskich, Lanckorońskich, Lewickich, Lubomirskich, Potockich, Sanguszków, Sapiehów i Tarnowskich.

Badeni: - Stanisław Marcin Badeni (od 9 marca do 12 października 1912), Stanisław Henryk Badeni (od 13 listopada 1913 do 28 października 1918), Baworowscy: Józef Marian Baworowski (od 7 października 1879 – zmarł 21 lipca 1885), Emil Baworowski (od 19 grudnia 1889 – do 8 lipca 1908), Rudolf Baworowski (od 18 listopada 1908 do 28 października 1918), Czartoryscy: Konstanty Marian Czartoryski (od 20 maja 1867 – zmarł 31 października 1891), Jerzy Konstanty Czartoryski (od 24 kwietnia 1892 – zmarł 23 grudnia 1912), Witold Czartoryski (od 13 listopada 1913 do 28 października 1918), Dzieduszyccy: Tadeusz Dzieduszycki (od 22 lutego 1900 – zmarł 5 sierpnia 1917), Gołuchowscy: Agenor Gołuchowski (od 29 kwietnia 1861– zmarł 3 sierpnia 1875), Agenor Gołuchowski (od 14 stycznia 1875 – do 28 października 1918), Lanckorońscy: Kazimierz Lanckoroński (od 29 kwietnia 1861 – zmarł 6 sierpnia 1874), Karol Lanckoroński (od 26 listopada 1874 – do 28 października 1918), Lewiccy: Kajetan Lewicki (od 29 kwietnia 1861 – zmarł w 1869), Wilhelm Siemeński-Lewicki (od 19 grudnia 1872 – zmarł 17 sierpnia 1901), Stanisław Siemieński-Lewicki (od 26 października 1907 - zm. 6 kwietnia 1918), Lubomirscy: Jerzy Henryk Lubomirski (od 15 września 1870 – zmarł 24 maja 1872), Andrzej Lubomirski (od 16 marca 1888 – do 28 października 1918), Potoccy: Alfred Józef Potocki od 11 maja 1861 – zmarł 18 maja 1889), Roman Potocki (od 12 marca 1890 – zmarł 24 września 1915), Alfred Antoni Potocki (od 30 maja 1917 do 28 października 1918), Sanguszkowie: Władysław Hieronim Sanguszko (od 11 maja 1861 - zmarł 15 czerwca 1870), Paweł Roman Sanguszko (od 1 września 1870 – zmarł 15 lipca 1876), Eustachy Stanisław Sanguszko (od 27 października 1879 – zmarł 1 kwietnia 1903), Sapiehowie: Leon Sapieha (od 1 czerwca 1861 – zmarł 10 września 1878), Adam Stanisław Sapieha (od 6 grudnia 1879 – do 1907), Władysław Sapieha (od 23 lipca 1907 do 28 października 1918),), Tarnowscy: Zdzisław Tarnowski (od 20 czerwca 1907 do 28 października 1918).

Członkowie dożywotni Cesarzowi przysługiwało także prawo mianowania dożywotnich członków Izby Panów z królestw i krajów w Radzie państwa reprezentowanych, wybitnych mężów, zasłużonych około dobra państwa lub kościoła, umiejętności lub sztuki. Ich liczba w ogólnym składzie Izby Panów wynosiła od 150 do 170 członków. Z mieszkańców Galicji przez cały czas istnienia Izby Panów nominowano ogółem 68 osób. Byli to:

Dawid Abrahamowicz (od 9 marca 1912 do 28 października 1918), Stanisław Henryk Badeni (od 9 kwietnia 1891 – od 9 marca 1912 członek dziedziczny), Leon Biliński (od 6 marca 1900 – do 28 października 1918), Michał Bobrzyński (od 6 czerwca 1917 do 28 października 1918), Mieczysław Dunin Borkowski (od 22 marca 1897 – zmarł 11 listopada 1905), Jan Czajkowski (od 28 maja 1895 – zmarł 23 lutego 1897), Władysław Wiktor Czajkowski (od 2 lipca 1907 - zm. 3 października 1917), Konstanty Czechowicz (od 9 marca 1913 zm. 28 kwietnia 1915), Józef Dietl (od 29 stycznia 1869 – zmarł 18 stycznia 1878), Władysław Dulęba (od 30 maja 1917 do 18 października 1918), Julian Dunajewski (od 23 marca 1897 – do 28 grudnia 1910), Marian Dydyński (od 27 czerwca 1912 do 28 października 1918), Włodzimierz Dzieduszycki (od 26 listopada 1874 – zmarł 16 września 1899), Adam Gołuchowski (od 25 kwietnia 1910 do 28 października 1918), August Gorayski (od 20 grudnia 1892 – zmarł 21 marca 1915), Adolf Theodor Haase (od 29 kwietnia 1861 – zmarł 10 kwietnia 1870), Karol Jabłonowski (od 29 kwietnia 1861 – zmarł 19 kwietnia 1885), Adam Jędrzejowicz (od 17 czerwca 1907 do 28 października 1918), Adolf Jorkasch-Koch (od 21 maja 1892 – zmarł 27 sierpnia 1902), Witold Korytowski (od 28 grudnia 1909 do 28 października 1918), Justyn Koziebrodzki-Bolesta (od 20 lutego 1884 – zmarł 5 lutego 1885), Władysław Kraiński (od 15 grudnia 1902 do 28 października 1918), Jan Krasicki (od 15 października 1885 – zmarł 16 stycznia 1893), Kazimierz Krasicki (od 22 kwietnia 1869 – zmarł 28 lipca 1882), Hermann Loebl (od 21 marca 1898 – zmarł 12 marca 1907), Władysław Łoziński (od 22 stycznia 1907 – zmarł 20 maja 1913), Stanisław Madeyski (od 18 października 1899 – zmarł 19 czerwca 1910), Józef Majer (od 7 października 1879 – zmarł 3 sierpnia 1899), Antoni Małecki (od 12 grudnia 1881 – zmarł 7 października 1913), Zdzisław Marchwicki (od 30 grudnia 1895 – zmarł 23 lipca 1912), Józef Michałowski (od 30 stycznia 1903 – do 2 października 1908), Aleksander Mniszek-Tchorznicki (od 22 stycznia – zmarł 8 stycznia 1916), Kazimierz Morawski (od 20 czerwca 1907 do 28 października 1918), Franciszek Mycielski (od 28 maja 1895 – zmarł 2 marca 1901), Leon Piniński (od 12 grudnia 1903 – do 1 listopada 1918), Stanisław Polanowski (od 14 lutego 1883 – zmarł 16 stycznia 1898), Andrzej Potocki (od 18 października 1899 – od 1907 członek dziedziczny), Jerzy Mycielski (od 30 maja 1917 do 28 października 1918), Stanisław Niezabitowski (od 30 maja 1917 do 28 października 1918), Leonard Piętak (od 17 czerwca 1907 do 25 lutego 1909), Leon Piniński (od 14 marca 1903 do 28 października 1918), Andrzej Potocki (od 17 czerwca 1907 do 12 kwietnia 1908), Mikołaj Romaszkan (od 29 kwietnia 1861 – zmarł 6 kwietnia 1882), Zygmunt Romaszkan (od 14 grudnia 1892 – zmarł 7 sierpnia 1893), Tadeusz Rutowski (od 30 maja 1917, zm. 30 marca 1918), Jan Schindler von Schildenheim (od 20 maja 1867 – zmarł 4 kwietnia 1890), Franciszek Smolka (od 23 grudnia 1892 – zmarł 4 grudnia 1899), Stanisław Smolka (od 19 kwietnia 1902 – do 28 października 1918), Edward Stadnicki (od 19 lutego 1881 – zmarł 20 maja 1902), Jan Stadnicki (od 27 marca 1897 – do 28 października 1918), Stanisław Stadnicki (od 1 grudnia 1905 – zmarł 16 stycznia 1915), Stanisław Starowieyski-Biberstein (od 3 lutego 1894 – zmarł 18 marca 1895), Kazimierz Starzeński (od 8 maja 1861 – zmarł 22 listopada 1877), Jan Kanty Szeptycki (od 18 października 1899 – zmarł 13 listopada 1912), Józef Szujski (od 19 lutego 1881 – zmarł 3 lutego 1883), Jan Tarnowski (od 29 stycznia 1881 – zmarł 12 maja 1893), Stanisław Kostka Tarnowski (od 7 listopada 1888 – zmarł 31 grudnia 1917), Antoni Wodzicki (od 1 grudnia 1905 – zmarł 23 lutego 1918), Henryk Wodzicki (od 16 listopada 1881 – zmarł 29 październik 1884), Ludwik Wodzicki (od 3 kwietnia 1878 – zmarł 12 sierpnia 1894), Tadeusz Wojciechowski (od 28 grudnia 1909 do 28 października 1918), Filip Zaleski (od 13 V 1897 – zmarł. 20 września 1911), Stefan Zamoyski (od 23 marca 1893 – zmarł 22 stycznia 1899), Ignacy Zborowski (od 21 marca 1898 – do 22 czerwca 1911), Alfred Zgórski (od 9 marca 1912, zm. 13 marca 1916), Florian Ziemiałkowski (od 7 listopada 1888 – zmarł 27 marca 1900), Mikołaj Zyblikiewicz (od 1882 – zmarł 16 maja 1887), Fryderyk Zoll (od 13 kwietnia 1891 – zmarł 1 kwietnia 1917).

Przypisy

*