Tomasz Kapitaniak (ur. 27 kwietnia 1959) – polski profesor nauk technicznych. Specjalizuje się w zagadnieniach z zakresu mechaniki (w tym mechaniki teoretycznej i stosowanej) oraz dynamiki maszyn. Od 1992 roku kieruje Katedrą Dynamiki Maszyn Politechniki Łódzkiej. Jest członkiem Polskiej Akademii Nauk, Polskiej Akademii Umiejętności oraz członkiem Academia Europaea.
Wykształcenie W 1982 roku ukończył studia magisterskie na Wydziale Mechanicznym Politechniki Łódzkiej, uzyskując tytuł magistra w zakresie mechaniki. W 1985 roku ukończył również studia magisterskie z matematyki stosowanej na Uniwersytecie Łódzkim. W 1985 roku uzyskał stopień doktora nauk technicznych w zakresie mechaniki na Politechnice Łódzkiej. Stopień doktora habilitowanego uzyskał w 1988 roku na tej samej uczelni. Tytuł profesora nauk technicznych otrzymał w 1995 roku.
Działalność naukowa i dydaktyczna Od 1983 roku związany zawodowo z Wydziałem Mechanicznym Politechniki Łódzkiej. W latach 1983–1989 pracował jako wykładowca, w latach 1989–1992 jako profesor nadzwyczajny, a od 1992 roku jako profesor mechaniki. Od 1992 roku kieruje Katedrą Dynamiki Maszyn Politechniki Łódzkiej. W latach 1989–1991 był profesorem wizytującym na University of Leeds, a następnie odbywał pobyty naukowe m.in. w Royal Institute of Technology w Sztokholmie oraz University of Maryland. W latach 1996–1999 był sprawował funkcję prodziekana Wydziału Mechanicznego PŁ. W latach 1997–1998 był stypendystą Programu Fulbrighta na University of Maryland, College Park.
W 2013 roku został wybrany członkiem korespondentem Polskiej Akademii Nauk, a w 2020 roku członkiem rzeczywistym PAN. W 2021 roku został członkiem Academia Europaea. W 2026 roku został członkiem korespondentem Polskiej Akademii Umiejętności.
Zasiadał także w Komitecie Mechaniki PAN. Były członek Narodowego Centrum Nauki.
Członek rad redakcyjnych czasopism naukowych, w tym honorowy redaktor International Journal of Bifurcation and Chaos.
W działalności naukowej współpracuje z badaczami z zagranicznych ośrodków naukowych, m.in. z Universidade Federal do Paraná w Brazylii, Weierstrass Institute for Applied Analysis and Stochastics oraz Uniwersytetu Humboldta w Berlinie, a także Indian Statistical Institute (Kolkata) i z kilkoma chińskimi uczelniami.
Dorobek naukowy Tomasza Kapitaniaka obejmuje ponad 300 publikacji naukowych w czasopismach indeksowanych w bazie Clarivate Analytics. Według dostępnych danych publikacje te odnotowały ponad 8000 cytowań. Jest autorem lub współautorem kilkunastu monografii naukowych oraz redaktorem naukowym prac zbiorowych z zakresu dynamiki nieliniowej. Jego dorobek publikacyjny obejmuje również kilkadziesiąt rozdziałów opublikowanych w monografiach naukowych i tomach pokonferencyjnych wydawanych przez międzynarodowe oficyny naukowe, w tym Springer, Elsevier, World Scientific i CRC Press. Wygłosił ponad 100 wykładów plenarnych na konferencjach naukowych oraz ponad 250 seminariów i referatów prezentowanych w ośrodkach naukowych i na konferencjach w różnych krajach. Jego główne osiągnięcia to m.in. opracowanie metod sterowania i synchronizacji układów chaotycznych, identyfikacja i opis nowych typów bifurkacji, identyfikacja mechanizmu synchronizacji w sprzężonych oscylatorach mechanicznych oraz wyjaśnienie źródła losowości w układzie mechanicznym.
Uczestniczył w realizacji krajowych i międzynarodowych projektów badawczych finansowanych m.in. przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Deutscher Akademischer Austauschdienst (DAAD) oraz Narodowe Centrum Nauki. Projekty te dotyczyły dynamiki nieliniowej, sterowania układami dynamicznymi, tłumienia drgań oraz zjawisk synchronizacji i stanów chimerycznych w sieciach sprzężonych oscylatorów.
Zainteresowania badawcze Tomasza Kapitaniaka obejmują zagadnienia z zakresu dynamiki nieliniowej i mechaniki stosowanej. Prowadzi badania dotyczące drgań mechanicznych, układów nieliniowych oraz stabilności układów dynamicznych. Zajmuje się analizą bifurkacji i chaosu deterministycznego, a także dynamiką stochastyczną. W jego działalności naukowej istotne miejsce zajmują metody modelowania matematycznego oraz zastosowanie równań różniczkowych zwyczajnych do opisu zjawisk dynamicznych. Bada również właściwości układów wibro-udarowych oraz zastosowania dynamiki nieliniowej w inżynierii mechanicznej.
Nagrody i wyróżnienia Uhonorowany m.in.:
Nagrodą Ministerstwa Nauki, Szkolnictwa Wyższego i Techniki (1989), Nagrodą Ministerstwa Edukacji Narodowej (1995), Nagrodą Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (2006), Nagrodą Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (2026), Nagrodą księcia Khalida Ibn Fahada Ibn Khalida Al-Sauda, przyznaną mu przez Centrum Badań w Rijadzie za prace dotyczące kodowania przesyłanych informacji przy wykorzystaniu zjawiska chaosu (2003), Srebrnym. oraz Złotym. Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2011)., Tytułem doktora honoris causa Uniwersytetu w Saratowie (2001), Tytułem doktora honoris causa Politechniki Lublskiej (2014).
Przypisy
Kategoria:Polscy mechanicy Kategoria:Członkowie rzeczywiści PAN Kategoria:Nauczyciele akademiccy Politechniki Łódzkiej Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Złotym Krzyżem Zasługi (III Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita) Kategoria:Polscy stypendyści Fulbrighta Kategoria:Urodzeni w 1959