Dieta planetarna – dieta fleksitariańska opracowana przez Komisję EAT-Lancet w ramach raportu opublikowanego w The Lancet 16 stycznia 2019. Celem raportu i opisanej w nim diety jest promowanie zaleceń żywieniowych, które mają trzy następujące cele: wyżywienie globalnej populacji, która według prognoz w 2050 osiągnie 10 miliardów ludzi, znaczne zmniejszenie ogólnoświatowej liczby zgonów spowodowanych niewłaściwą dietą, osiągnięcie zrównoważonego wpływu na środowisko podczas produkcji żywności. thumb|upright=2|http://theguardian.com/environment/2025/oct/02/planetary-health-diet-could-save-40000-deaths-a-day-landmark-report-finds
Żywność w ocenie Komisji EAT-Lancet W ocenie Komisji EAT-Lancet produkcja żywności jest obecnie jednym z najbardziej istotnych czynników mających wpływ na równowagę środowiska przyrodniczego. Zarazem Komisja EAT-Lancet wskazuje, że żywność jest największym czynnikiem optymalizacji zdrowia ludzkiego i zachowania równowagi środowiska przyrodniczego na Ziemi. Obecny model produkcji żywności zagraża jednak zarówno ludziom, jak i planecie.
Na podstawie przeprowadzonych analiz Komisja EAT-Lancet doszła do wniosku, że pilnie potrzebna jest zasadnicza transformacja światowego systemu żywnościowego. Według Komisji bez podjęcia działań nie zostaną osiągnięte Cele Zrównoważonego Rozwoju 2030 i Porozumienia paryskiego, a postępująca degradacja środowiska sprawi, że znaczna część populacji będzie coraz bardziej cierpieć z powodu niedożywienia i chorób, którym można zapobiegać.
W ocenie Komisji EAT-Lancet transformacja na zdrowe modele żywieniowe do 2050 roku wymagać będzie znacznych zmian w sposobie odżywiania. Globalne spożycie owoców, warzyw, orzechów i roślin strączkowych będzie musiało ulec podwojeniu, a konsumpcja żywności takiej jak czerwone mięso i cukier będzie musiała zostać zmniejszona o ponad połowę. W ocenie Komisji EAT-Lancet dieta bogata w żywność pochodzenia roślinnego i mniejszą ilość produktów pochodzenia zwierzęcego zapewnia zarówno korzyści zdrowotne, jak i środowiskowe. Zrównoważony sposób żywienia mógłby wyeliminować problem nadwagi i otyłości ograniczając nadmierną konsumpcję w zamożnych krajach a jednocześnie głodu poprzez wzrost dostępu do niektórych grup produktów na obszarach, w których są one deficytowe. Komisja oszacowała, że zmiana niezdrowej diety na dietę planetarną może zapobiec nawet 11 milionom zgonów osób dorosłych rocznie.
Dieta planetarna w praktyce (2500 kcal na dzień) Grupa pokarmów Przykładowe pokarmy Szacunkowe zalecane dzienne spożycie (gramy) Spożycie kalorii na dzień (kcal) Produkty pełnoziarniste ryż, pszenica, kukurydza 232 811 Warzywa skrobiowe ziemniaki, groch, dynia 50 (0-100) 39 Warzywa nieskrobiowe pomidor, ogórek, papryka 300 (200-600) 78 warzywa ciemnozielone 100 23 czerwone i pomarańczowe warzywa 100 30 inne warzywa 100 25 Owoce jabłka, gruszki, śliwki 200 (100-300) 126 Nabiał mleko, kefir, biały ser 250 (0-500) 153 Tłuszcze nienasycone olej rzepakowy, olej słonecznikowy, oliwa z oliwek 40 (20-80) 354 Tłuszcze nasycone masło, smalec 11,8 (0-11,8) 96 Cukry dodane cukier, syrop glukozowo-fruktozowy 31 (0-31) 120 Białko wołowina, jagnięcina, wieprzowina (mięso czerwone) 14 (0-28) 30 kurczak i inne rodzaje drobiu 29 (0-58) 62 jaja 13 (0-25) 19 ryby i owoce morza 28 (0-100) 40 suche nasiona roślin strączkowych 75 (0-100) 284 orzechy 50 (0-75) 291
Zagrożenia Dieta planetarna może wiązać się z istotnymi zagrożeniami dla osób cierpiących na alergie pokarmowe. Dieta ta promuje wysokie spożycie roślin strączkowych, orzechów i zbóż, które zawierają białka alergizujące, mogące wywoływać reakcje alergiczne o różnym nasileniu - od łagodnych objawów po ciężką anafilaksję. Osoby z alergią na pyłki są również narażone z powodu reaktywności krzyżowej z podobnymi białkami roślinnymi (zespół alergii pyłkowo-pokarmowej). Rosnąca popularność produktów typu superfoods, które są nieznane w wielu dietach, może dodatkowo zwiększyć ryzyko reakcji alergicznych wśród osób nieświadomych podobieństw strukturalnych między znanymi alergenami a nowymi białkami roślinnymi, stwarzając nowe wyzwania diagnostyczne i dietetyczne. Przed przejściem na dietę roślinną u osób ze stwierdzoną alergią na pyłki lub pokarmy zaleca się przeprowadzenie badań diagnostycznych opartych na diagnostyce komponentowej (component-resolved diagnostics). Indywidualne planowanie diety, opracowane we współpracy z dietetykiem i alergologiem, ma kluczowe znaczenie przy wprowadzaniu nowych białek roślinnych lub zastępowaniu głównych źródeł pochodzenia zwierzęcego.
Przypisy
Kategoria:Diety żywieniowe