Operacja Martlet (znana również jako operacja Dauntless) – jedna z serii brytyjskich operacji wojskowych mających na celu zdobycie francuskiego miasta Caen i okolic podczas kampanii normandzkiej w czasie II wojny światowej. Była to operacja wstępna i wspierająca podjęta w dniu 25 czerwca 1944 r. przez XXX Korpus brytyjskiej 2 Armii, mająca na celu ochronę prawej flanki VIII Korpusu przed rozpoczęciem zaplanowanej na dzień później operacji Epsom, dużej ofensywa w dolinie rzeki Odon na zachód od Caen. Taktycznym celem operacji było zdobycie Rauray i okolic Noyers. Atak 50 Dywizji Piechoty Northumbrian i 49 Dywizja Piechoty West Riding miał doprowadzić do przejęcia Juvigny-sur-Seulles, Vendes i Rauray, aby zapobiec niemieckim kontratakom przeciwko VIII Korpusowi z obszaru podkowy Rauray (od kształtu linii niemieckich umocnień), a następnie przedłużyć atak w kierunku Noyers i Aunay-sur-Odon. Po raz pierwszy w Normandii 49 Dywizja Piechoty West Riding działała samodzielnie jako zwarta jednostka.

Szpica ataku uderzyła na prawą flankę niemieckiej Dywizji Panzer Lehr i lewą flankę 12 Dywizji Pancernej SS „Hitlerjugend”, wspieranej przez 60–80 dział kalibru 88 mm III Flakkorpsu. Atak nie osiągnął swoich celów do końca dnia 25 czerwca, a 49 Dywizja West Riding kontynuowała operację aż do 1 lipca, kiedy to odparła kontratak Kampfgruppe Weidinger ze składu 2 Dywizji Pancernej SS „Das Reich” i 9 Dywizji Pancernej SS „Hohenstaufen”, które straciły ok. 35 czołgów i innych pojazdów opancerzonych. II Korpus Pancerny SS był przeznaczony do kontrofensywy na zachód od Caen w kierunku Bayeux, ale z uwagi na jego ciężkie straty poniesione przy zwalczaniu operacji Martlet i Epsom oraz niebezpieczeństwo kolejnej brytyjskiej ofensywy w pobliżu Caen, został oddelegowany jedynie do statycznej obrony doliny Odon.

Tło sytuacyjne Inwazja na Normandię Normandzkie miasto Caen było celem do zdobycia w dniu inwazji dla brytyjskiej 3 Dywizji Piechoty, która nacierała z Caumont-l’Éventé na zachodzie do południowo-wschodnich obszarów Caen, by ubezpieczać flankę amerykańskiej 1 Armii podczas jej skoku w stronę Falaise. 3 Dywizja Piechoty wylądowała na plaży Sword 6 czerwca 1944 r., ale została zatrzymana przez niemiecką 21 Dywizję Pancerną. Operacja Perch, atak okrążający w wykonaniu I i XXX Korpusu został przeprowadzony następnego dnia. I Korpus, uderzający na południe z przyczółka nad rzeką Orne, został zatrzymany przez 21 Dywizję Pancerną, zaś atak XXX Korpusu na zachód od Caen stanął przed Tilly-sur-Seulles powstrzymany przez Dywizję Panzer Lehr. Aby zmusić Niemców do wycofania się lub poddania i utrzymać płynność operacji, część brytyjskiej 7 Dywizji Pancernej przecisnęła się przez lukę w niemieckiej linii frontu w pobliżu Caumont i zdobyła Villers-Bocage. Bitwa o Villers-Bocage doprowadziła do wzięcia czołówki brytyjskich wojsk w zasadzkę i wycofania się awangardy 7 Dywizji Pancernej z miasta, ale do 17 czerwca Dywizja Panzer Lehr również musiała się cofnąć, a XXX Korpus zajął Tilly-sur-Seulles.

Bitwa o Caen

thumb|Postęp sił alianckich, 9–13 czerwca Wszelkie alianckie operacje ofensywne zostały odroczone, gdy 19 czerwca nad kanałem La Manche rozszalała silna burza, która opóźniła gromadzenie sił o trzy dni i opóźniła zejście a ląd trzech dywizji. Operacja Dreadnought, atak z przyczółka nad rzeką Orne w wykonaniu VIII Korpusu, mający na celu oskrzydlenie Caen ze wschodu, został odwołany. Zła pogoda uziemiła większość alianckich samolotów do 23 czerwca, co pozwoliło Niemcom bez przeszkód pracować nad swoimi umocnieniami, a odpowiednik dwóch niemieckich dywizji, jednostki artylerii i moździerzy dotarły w tym czasie do Normandii. Pozycje obronne zostały wzmocnione polami minowymi, a około siedemdziesięciu dział 88 mm ustawiono w żywopłotach i lasach przy podejściu do Caen. 23 czerwca 51 Dywizja Piechoty Highland zaatakowała Sainte Honorine la Chardonnerette przed świtem, zdobyła wioskę, a następnie odparła kontratak, niszcząc trzynaście niemieckich czołgów. Dalej na zachód VIII Korpus, który niedawno przybył z Wielkiej Brytanii, został przeniesiony do linii między XXX Korpusem a I Korpusem, na zachód od Caen. Rozpoczęto planowanie ataku VIII Korpusu w dniu 26 czerwca, a na 25 czerwca został zaplanowany wstępny atak XXX Korpusu w celu zdobycia wzniesienia położonego w obszarze na zachód od VIII Korpusu.

Preludium Plan

thumb|Fontenay-le-Pesnel w obszarze działania 49 Dywizji Piechoty West Riding Operacja Epsom, atak VIII Korpusu, który miał się rozpocząć 26 czerwca, był podatny na niemieckie kontrataki z podkowy Rauray, obszaru zalesionych wzniesień na zachodzie, który górował nad linią natarcia 15 Szkockiej Dywizji Piechoty wokół wioski Cheux. 25 czerwca XXX Korpus miał przeprowadzić operację Martlet, zajmując obszar Noyers, aby pozbawić Niemców zasięgu obserwacji na wschód i możliwości kontratakowania na flankę VIII Korpusu z wyżej położonego terenu. Po zabezpieczeniu flanki VIII Korpusu XXX Korpus miał zaatakować na południe w kierunku Noyers i Aunay-sur-Odon. 49 Dywizji rozkazano dotrzeć do pierwszego celu („Barracuda”) na drodze między Juvigny-sur-Seulles i Fontenay-le-Pesnel siłą trzech batalionów, a następnie przejść 910 m na południe do drugiego celu („Walrus”) w lesie nieopodal Tessel i farmie w St. Nicholas z dwoma świeżymi batalionami. Dywizja miała następnie przejść do swego ostatecznego celu („Albacore”) w samej wiosce Rauray i obszarze podkowy Rauray, aby ustalić linię frontu od Rauray do Vendes i Juvigny-sur-Seulles, zabezpieczając w ten sposób prawą flankę 15 Szkockiej Dywizji Piechoty..

49 Dywizja planowała natarcie z dwoma brygadami w linii, ze 146 Brygadą Piechoty po prawej i 147 Brygadą Piechoty po lewej, do celu w fazie pierwszej w Fontenay, a następnie do Rauray. 8 Brygada Pancerna i 70 Brygada Piechoty zostały pozostawione z tyłu jako wsparcie; do pułku artylerii dywizjonu dodano dodatkowy pułk artylerii polowej i pułk niszczycieli czołgów M10, a pierwszego dnia operacji pięć pułków artylerii polowej VIII Korpusu i elementy dwóch brygad przeciwlotniczych działających jako artyleria naziemna zostały udostępnione „na wezwanie”. Na froncie 50 Dywizji miała zostać utrzymana solidna baza gotowa do podjęcia działań po wycofaniu się Niemców.

Niemiecka obrona Naprzeciw XXX Korpusu znajdował się odcinek niemieckiego frontu obsadzony przez Dywizję Panzer Lehr i lewą flankę 12 Dywizji Pancernej SS „Hitlerjugend”, która utrzymywała 12-kilometrowy front od Epron na północ od Caen do Fontenay. Dywizje były wspierane przez 60–80 armat 88 mm z III Flakkorpsu, rozstawionych od Saint-André-sur-Orne do Aunay-sur-Odon, które otrzymały instrukcje dotyczące walki z czołgami alianckimi na dystansie większym niż 2000 m.. Na południe od 49 Dywizji niemiecka obrona była oparta na 3. batalionie 26 Pułku Grenadierów Pancernych SS i czołgi 12 Pułku Pancernego SS z 12 Dywizji Pancernej SS „Hitlerjugend”. Oba pułki zostały okopane za rozległymi polami minowymi w dobrze zakamuflowanych pozycjach, ale znajdowały się w akcji nieprzerwanie od dnia inwazji i były już wyczerpane walkami. Do 24 czerwca 12 Dywizja SS poniosła ok. 2550 ofiar (z czego połowa to żołnierze piechoty), miała już tylko ok. 58 działających czołgów Panzer IV, ok. 44 panter i nieznaną liczbę spośród dziesięciu niszczycieli czołgów Jagdpanzer IV, które jednostka posiadała 6 czerwca. Dywizja Panzer Lehr miała ok. 33 Panzer IV, ok. 30 Panter i kilka z czterdziestu dział szturmowych Jagdpanzer IV i Sturmgeschütz III obecnych w dywizji 1 czerwca. Od dnia inwazji do rozpoczęcia brytyjskiej operacji Martlet dywizja straciła ok. 2300 ofiar śmiertelnych, głównie z piechoty i była przeznaczona do zluzowania, gdy tylko 276 Dywizja Piechoty przyjedzie z Belgii.

Bitwa 25 czerwca thumb|Topografia obszaru na zachód od Caen O 4:15 rano 25 czerwca operacja Martlet rozpoczęła się masowym ostrzałem artyleryjskim, który spadł tuż przed linią wyjściową 49 Dywizji. O 5:00 ostrzał zaczął się przesuwać w głąb linii nieprzyjaciela, a piechota ruszyła w dół przez pola kukurydzy. Tego poranka osiadła gęsta mgła gruntowa, zmniejszając widoczność do 5,6 metra w niektórych miejscach. W obszarze 146 Brygady Piechoty na prawej flance 4. batalion Pułku Royal Lincolnshire i czołgi 24 Pułku Ułanów ruszyły naprzód. Po godzinie ich radiostacje polowe stały się nieskuteczne, a piechota z trudem starała się utrzymać właściwy kierunek natarcia, krzycząc, by zidentyfikować się nawzajem, gdy zbliżali się do celów przez mgłę i dym unoszący się z lejów po bombach. Grupa niemieckich pojazdów półgąsienicowych została zniszczona przez granaty ręczne, a niemiecki oficer zastrzelony podczas próby ostrzeżenia swoich oddziałów za pomocą trąbki, gdy batalion osiągnął cel „Barracuda”. Wraz ze wschodem słońca widoczność wzrosła do 55 m i rozpoczął się gorący i słoneczny dzień. Po lewej stronie 146 Brygady batalion Pułku Hallamshire co kilka metrów sprawdzał swoją pozycję na kompasie i zbliżał się do „Barracudy” na drodze Fontenay–Tessel–Bretteville, gdzie trafił na czołgi 8. kompanii 2. batalionu 12 Pułku Pancernego SS oraz dwie kompanie z 3. batalionu 26 Pułku Pancernego SS..

Hallamshires obezwładnili dwa niemieckie czołgi za pomocą 6-funtowych dział przeciwpancernych, a następnie ruszyli w bok w obu kierunkach wzdłuż drogi, na zachód do le Pont de Juvigny-sur-Seulles i na wschód do Fontenay, pod ogniem artylerii i moździerzy. W południe Pułk Tyneside Scottish przeniósł się do Le Hautd’Audreu, aby skonsolidować obszar, a 1/4. batalion Lekkiej Piechoty King’s Own Yorkshire nacierał wraz z 24 Pułkiem Ułanów przez pozycje 4. batalionu Pułku Royal Lincolnshire, od przysiółka Bas de Fontenay, na zachód od wioski Fontenay wzdłuż drogi do Juvigny-sur-Seulles, w stronę celu o kryptonimie „Mors” w lesie Tessel na podkowie na północ od Vendes. Piechota przeszła pod górę i pokonała 90 metrów ciągu czterech minut za gęstym ostrzałem nękającym, kiedy rozpoczęło się niemieckie bombardowanie z wyrzutni Nebelwerfer, spowalniające postęp i powodujące wiele ofiar. Batalion ostatecznie zbliżył się do krawędzi lasu na 1,6 km. Odparto kontratak, a 24 Pułk Ułanów obezwładnił dwa niemieckie czołgi.

Na lewej flance, w obszarze 147 Brygady Piechoty, 11. batalion Royal Scots Fusiliers zbliżający się do „Barracudy” na północnym krańcu Fontenay, zniknął we mgle i natychmiast poniósł wiele ofiar. Żołnierze lokalizowali się nawzajem, aby utrzymać kierunek marszu, lecz gdy wstało słońce, snajperzy na ich drodze zaczęli zadawać coraz większe straty. Ci, którzy przeżyli, dotarli do Fontenay i zaczęli walczyć o każdy budynek w wiosce; następnie znaleźli się pod ostrzałem z parku Boislonde na północnym wschodzie i nie byli w stanie przedostać się poza drogę do Tilly-sur-Seulles. O 20:20 1/7. batalion Pułku Duke of Wellington’s przeszła przez resztki 11. batalionu Lekkiej Piechoty Durham i kontynuowała atak na wioskę. 3. batalion 26 Pułku Grenadierów Pancernych SS, który został wzmocniony przez wojska wysłane z Caen przez 21 Dywizję Pancerną SS i z Vendes przez Dywizję Panzer Lehr, trzymał się lasów i wschodniego krańca wioski. Przez całą noc w wiosce trwały walki wręcz.

Do zmroku 49 Dywizja ustanowiła linię mniej więcej na południowy zachód od Fontenay, około 1,6 km od Rauray i wzgórz, które wznosiły się nad obszarem natarcia VIII Korpusu. Zachmurzenie zaczęło rosnąć, kiedy zrodził się plan, aby Tyneside Scottish zaatakowali Rauray o świcie. Na zachodniej flance XXX Korpusu 50 Dywizji udało się przejść tylko niewielką odległość na południe od Tilly-sur-Seulles. Rezerwy niemieckie za odcinkiem frontu naprzeciwko VIII Korpusu zostały przesunięte na zachód, aby wzmocnić obrońców zaatakowanych przez XXX Korpus, który zdaniem Niemców był główną osią ofensywy brytyjskiej.. W cotygodniowym raporcie sytuacyjnym Grupy Armii B za dni 19–26 czerwca odnotowano, że na styku obrony Dywizji Panzer Lehr i 12 Dywizji Pancernej SS została wybita szczelina o szerokości 5 km i głębokości 2 km.

26 czerwca