thumb|Ceanothus greggii Prusznik (Ceanothus L.) – rodzaj roślin z rodziny szakłakowatych (Rhamnaceae). Obejmuje 58, 59 do 62 gatunków (różne liczby zaliczanych tu gatunków wynikają głównie z różnej liczby włączanych taksonów pochodzenia mieszańcowego powstających bardzo łatwo w obrębie tego rodzaju zarówno w naturze, jak i w uprawie). Zasięg rodzaju obejmuje niemal całą Amerykę Północną od Panamy do Kanady, brak tych roślin na Antylach, na Alasce, w północnych terytoriach i niektórych prowincjach Kanady (w tym m.in. na Nowej Fundlandii i Labradorze oraz w Nowej Szkocji). Centrum zróżnicowania stanowią Stany Zjednoczone, gdzie rośnie ich 51 gatunków, przy czym 42 to endemity kalifornijskiej prowincji florystycznej, a tylko trzy występują wyłącznie na wschód od Gór Skalistych.
Wiele gatunków uprawianych jest jako mało wymagające w stosunku do gleby rośliny ozdobne. Cenione są z powodu swych efektownych, niebieskich kwiatostanów. Wyselekcjonowano ponad 200 odmian uprawnych w obrębie tego rodzaju, w tym uznawane za najpiękniejsze rośliny kwitnące na niebiesko w ogrodach. Popularne są w uprawie w Europie Zachodniej, zwłaszcza w Wielkiej Brytanii. W Polsce uprawiane są bardzo rzadko, głównie gatunki najbardziej mrozoodporne: prusznik amerykański, jajolistny i blady Ceanothus × pallidus. Liście prusznika amerykańskiego stosowane były przez Indian do sporządzania naparów, podobnie jako zamiennik herbaty stosowane były przez wojska walczące w czasie wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych. Wykorzystywano je także w ziołolecznictwie.
Naukowa nazwa rodzajowa pochodzi od greckiej nazwy keanothus, użytej przez Dioskurydesa dla niezidentyfikowanej, kolczastej rośliny.
Morfologia thumb|Ceanothus griseus thumb|Ceanothus herbaceus Pokrój Krzewy osiągające różną wysokość, od płożących po prosto wzniesione, rzadko także niewielkie drzewa do 7 m wysokości. Często cierniste. Pąki okryte łuskami.
Liście Zimozielone lub opadające zimą, skrętoległe, rzadziej naprzeciwległe, czasem na krótkopędach skupione w pęczki. Przylistki obecne. Blaszka osiąga zwykle od 2 do 8 cm, rzadziej bywa dłuższa, jest płytko ząbkowana. Użyłkowanie pierzaste lub z nasady blaszki odchodzą trzy główne wiązki.
Kwiaty Obupłciowe, drobne, skupione po kilka w wierzchotkowate baldaszki tworzące złożone grona i baldachy. Hypancjum płytkie, miseczkowate do półkulistego o średnicy do 5 mm. Działek kielicha jest 5, są one barwne (białe, niebieskie, fioletowe do różowych), i zwykle zaostrzone, zagięte do wewnątrz lub rzadziej rozpostarte. Płatki korony w liczbie pięciu (u C. jepsonii zwykle 6) są kapturkowate, białe, różowe do niebieskich (ten ostatni to kolor wyjątkowy wśród szakłakowatych). Pręcików jest pięć lub 6, wyrastają naprzeciw płatków, a ich nitki są spłaszczone. Zalążnia wpół dolna, trój- lub czterokomorowa, otoczona pierścieniem dysku miodnikowego. Szyjki słupka trzy (u C. jepsonii cztery) zrośnięte u nasady.
Owoce Drobne torebki okryte skórzastą owocnią, otwierające się gwałtownie trzema klapami i zawierające 3–4 nasiona. Nasiona u niektórych gatunków z okazałym elajosomem.
Biologia i ekologia Rośliny drzewiaste o kwiatach miododajnych zapylanych przez pszczoły i muchówki. Kwitnienie następuje w ciągu lata, ale u niektórych gatunków trwa długo, nawet do października. Owoce gwałtownie otwierając klapy rozrzucają nasiona wykorzystując mechanizm balistyczny. Nasiona zaopatrzone w elajosom rozprzestrzeniane są także przez mrówki. Gatunki z podrodzaju Cerastes rozprzestrzeniają się tylko z nasion, ale te z podrodzaju Ceanothus często tworzą odrosty korzeniowe.
Pruszniki stanowią częsty i nierzadko dominujący składnik chaparralu oraz podszytu w lasach. Rosną na różnych siedliskach, w tym zasiedlają nagie gleby na stokach, a ułatwia im to obecność na korzeniach brodawek korzeniowych, w których żyją promieniowce z rodzaju Frankia, mające zdolność asymilowania wolnego (atmosferycznego) azotu. Niektóre gatunki przywiązane są do siedlisk powstających na serpentynitach lub gabro.
Systematyka thumb|Ceanothus maritimus thumb|Ceanothus prostratus Jeden z rodzajów z rodziny szakłakowatych (Rhamnaceae). Ma niejasną pozycję systematyczną w obrębie podrodziny Ziziphoideae Luersson. Największe różnicowanie w obrębie rodzaju nastąpiło w ciągu ostatnich 6 milionów lat, przy czym następowało, zanim Kalifornia znalazła się pod wpływem klimatu śródziemnomorskiego kształtującego siedliska współcześnie preferowane przez wiele gatunków z tego rodzaju.
W obrębie rodzaju wyróżnia się dwa podrodzaje: Ceanothus subg. Ceanothus – przylistki cienkie i opadające, liście skrętoległe o blaszkach zwykle cienkich, rzadziej skórzastych, kwiatostany zwykle groniaste, wiechowate, rzadko baldachokształtne. Ceanothus subg. Cerastes – przylistki grube i trwałe, liście zwykle naprzeciwległe (skrętoległe tylko u C. verrucosus i C. megacarpus), kwiatostany zwykle baldachokształtne.
Wykaz gatunków według Plants of the World
Przypisy
Kategoria:Szakłakowate Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza