Tadeusz Franciszek Dzierzgowski (ur. 17 września 1900 w Warszawie, zm. 31 grudnia 1940 w CharkowieNiebieska Eskadra [Dostęp 2019.12.20]) – major obserwator Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari, ofiara zbrodni katyńskiej.
Życiorys
Syn Ignacego i Heleny z Niklasów. W Poznaniu w 1919 ukończył kurs w Oficerskiej Szkole Obserwatorów Lotniczych oraz w Warszawie Francuską Szkołę Pilotów. Będąc obserwatorem podczas wojny polsko–bolszewickiej służył w 12 eskadrze wywiadowczej i 13 eskadrze myśliwskiej. Szczególnie odznaczył się wykonując długodystansowe loty wywiadowcze, które sięgały w głąb terytorium przeciwnika oraz podczas licznych lotów bojowych bombardując w lipcu i sierpniu 1919 dworzec kolejowy w Mińsku i Bobrujsku. Uczestniczył we wszystkich działaniach eskadry na froncie białoruskim.
10 maja 1920 podchorąży obserwator Tadeusz Dzierzgowski razem z kapitanem pilotem Władysławem Jurgensonem wystartował celem zbombardowania bolszewickich pozycji. Załoga zauważyła podczas lotu bolszewickie myśliwce (Nieuporty), które podchodziły do ataku na polską eskadrę. Załoga Dzierzgowski - Jurgenson lecąca obciążonym dwumiejscowym LVG C.VI, który był samolotem wywiadowczym i nie był przystosowany do walki powietrznej, zaatakowała bolszewickie samoloty. Wykonując atak odciągnęła bolszewików od pozostałych członków swojej eskadry i ocaliła tym samym pozostałych polskich lotników. Polski LVG podczas stoczonej walki powietrznej został poważnie uszkodzony pociskami sowieckiego lotnika Grigorija S. Sapożnikowa. Kapitan Jurgenson został zmuszony do awaryjnego lądowania na terytorium przeciwnika w okolicach Żłobina. Pilot oraz ciężko ranny obserwator dostali się do sowieckiej niewoli. Po zawarciu rozejmu z Sowietami Tadeusz Dzierzgowski odzyskał wolność, a Władysława Jurgensona uznano dezerterem z armii carskiej i po kilku dniach śledztwa oraz tortur został rozstrzelany.
Po zakończonych działaniach wojennych Dzierzgowski wyszedł na wolność. Powrócił do kraju i w 1921 pełnił służbę w 3 pułku lotniczym w Poznaniu, a następnie 1 czerwca 1921 został awansowany na stopień podporucznika z równoczesnym wcieleniem z dniem 1 grudnia do 1 pułku lotniczego w Warszawie. Rozkazem Ministra Spraw Wojskowych L. 3351 z 1922 otrzymał tytuł i odznakę obserwatora za czas służby w Wojskach Lotniczych. 1 października 1924 już jako porucznik przydzielono go do Szkoły Pilotów. W 1926 został przeniesiony do kadry oficerów lotnictwa ze starszeństwem z dniem 1 grudnia 1923. Od 1927 był pracownikiem Centrum Wyszkolenia Lotnictwa nr 2, a od 1929 jako adiutant. W 1932 awansowany do stopnia kapitana ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1932. Po utworzeniu Szkoły Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich w Bydgoszczy (od 1938 w Krośnie) został zastępcą dowódcy 2 eskadry szkolnej, a następnie 3 eskadry szkolnej. W późniejszym czasie otrzymał stanowisko zastępcy komendanta. W 1935 został przesunięty na stanowisko dyrektora nauk. Na stopień majora został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1938 i 13. lokatą w korpusie oficerów lotnictwa, grupa liniowa. W marcu 1939 był dowódcą II dywizjonu szkolnego.
We wrześniu 1939 w czasie ewakuacji szkoły w rejonie Łucka dostał się do niewoli sowieckiej. Przebywał w obozie jenieckim w Starobielsku. Wiosną 1940 został zamordowany przez funkcjonariuszy NKWD w Charkowie i pogrzebany potajemnie w bezimiennej mogile zbiorowej w Piatichatkach, gdzie od 17 czerwca 2000 mieści się oficjalnie Cmentarz Ofiar Totalitaryzmu w Charkowie. Figuruje na Liście Starobielskiej NKWD pod pozycją 952.
Upamiętnienie 5 października 2007 minister obrony narodowej Aleksander Szczygło mianował go pośmiertnie na stopień podpułkownikaDecyzja Nr 439/MON Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2007 w sprawie mianowania oficerów Wojska Polskiego zamordowanych w Katyniu, Charkowie i Twerze na kolejne stopnie oficerskie. Decyzja nie została ogłoszona w Dzienniku Urzędowym MON.. Awans został ogłoszony 9 listopada 2007 w Warszawie, w trakcie uroczystości „Katyń Pamiętamy – Uczcijmy Pamięć Bohaterów”.
Ordery i odznaczenia Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 8094 (27 lipca 1922) Srebrny Krzyż Zasługi (19 marca 1935) „za zasługi w służbie wojskowej”. Polowa Odznaka Obserwatora nr 56 (11 listopada 1928) Krzyż Kawalerski Orderu Korony Rumunii (Rumunia) rumuńska Odznaka Obserwatora (1929)
Zobacz też
jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (od 1939 roku) obozy NKWD dla jeńców polskich ofiary zbrodni katyńskiej – zamordowani w Charkowie
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Jeńcy polscy w niewoli radzieckiej (kampania wrześniowa) Kategoria:Ludzie urodzeni w Warszawie (Królestwo Kongresowe) Kategoria:Obserwatorzy 12 Eskadry Wywiadowczej Kategoria:Odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Srebrnym Krzyżem Zasługi (II Rzeczpospolita) Kategoria:Odznaczeni Polową Odznaką Obserwatora Kategoria:Oficerowie Wojska Polskiego zamordowani w Charkowie Kategoria:Polscy lotnicy w wojnie polsko-bolszewickiej Kategoria:Urodzeni w 1900 Kategoria:Zmarli w 1940 Kategoria:Pochowani na Cmentarzu Ofiar Totalitaryzmu na Piatichatkach w Charkowie