thumb|M10 Wolverine z francuskiego 8 Pułku Szaserów Afrykańskich uszkodzony 26 stycznia 1945 w pobliżu Illhaeusern (obecnie pomnik) Kocioł kolmarski (fr. Poche de Colmar, ang. Colmar Pocket, niem. Brückenkopf Elsass) – obszar znajdujący się w środkowej Alzacji we Francji, zajmowany przez niemiecką 19 Armię od listopada 1944 r. do lutego 1945 r., w czasie walk toczonych przeciwko amerykańskiej 6 Grupie Armii podczas II wojny światowej. Powstał w wyniku wyzwolenia południowej i północnej Alzacji oraz sąsiedniej wschodniej Lotaryngii przez wojska amerykańskie, które napotkały poważny opór przy próbie oczyszczenia środkowej Alzacji. Podczas operacji Nordwind w grudniu 1944 r. 19 Armia zaatakowała na północ z kotła kolmarskiego, wspierając inne siły niemieckie atakujące na południe od Saary do północnej Alzacji. Na przełomie stycznia i lutego 1945 r. 1 Armia Francuska „Ren i Dunaj”, wzmocniona przez amerykański XXI Korpus, oczyściła ten obszar z sił niemieckich.
Uformowanie kotła Niemiecki przyczółek na zachodnim brzegu Renu o długości 40 km i głębokości 50 km powstał w listopadzie 1944 r., kiedy niemiecka obrona w Wogezach upadła pod naporem ofensywy 6 Grupy Armii. Francuska 1 Armia gen. Jeana de Lattre de Tassigny’ego przełamała front w Belfort i zniszczyła niemiecki IV Korpus Luftwaffe w pobliżu miasta Burnhaupt w południowych Wogezach. Wkrótce potem siły francuskie dotarły do Renu w regionie na północ od granicy szwajcarskiej pomiędzy Miluzą a Bazyleą. Podobnie w północnych Wogezach francuska 2 Dywizja Pancerna prowadziła ofensywę amerykańskiej 7 Armii, przełamała front pod Col de Saverne i ruszyła w stronę Renu, wyzwalając Strasburg 23 listopada 1944 r. Efektem tych dwóch ofensyw było ograniczenie obecności niemieckiej w południowej Alzacji na zachód od Renu do półkolistego przyczółka z miastem Colmar pośrodku, znanego w historiografii jako kocioł kolmarski.
Niemieckie przygotowania Oprócz Normandii obszarami Francji najsilniej bronionymi przez Niemców były Alzacja i Lotaryngia. Stało się tak częściowo dlatego, że ofensywa aliantów w 1944 r. została spowolniona przez trudności zaopatrzeniowe, gdy wojska Sprzymierzonych dotarły do najbardziej wysuniętego na wschód obszaru Francji, ale głównym powodem silnej niemieckiej obrony tych regionów było przekonanie, że te dwie prowincje, Alzacja i Lotaryngia, są częścią Niemiec, więc będą bronione tak samo, jak każda inna ziemia niemiecka. To spostrzeżenie wpłynęło na decyzje Adolfa Hitlera z 24 i 27 listopada 1944 r., które zobowiązały 19 Armię gen. Sigfrieda Raspa do obrony regionu Colmaru. 26 listopada Niemcy utworzyli Grupę Armii Oberrhein pod dowództwem Heinricha Himmlera i powierzyli jej obronę frontu między Bienwaldem a granicą szwajcarską. Ogromne znaczenie dla niemieckiej obrony wokół Colmaru miały mosty nad Renem w Breisach i Chalampé, ponieważ to właśnie tymi mostami dostarczano zaopatrzenie.
Alianckie przygotowania Kryzys zaopatrzeniowy i ciężkie walki jesienią 1944 r. osłabiły przewagę sił alianckich w północno-zachodniej Europie, a 6 Armia nie była od tej reguły wyjątkiem. Ograniczone wsparcie logistyczne wymusiło nałożenie ograniczeń na użycie amunicji artyleryjskiej i liczbę dywizji, które alianci mogliby skutecznie użyć na linii frontu. Błędne prognozy dotyczące liczby potrzebnych uzupełnień żołnierzy piechoty uniemożliwiły amerykańskim kompaniom strzeleckim utrzymanie pełnych stanów.
Z kolei u Francuzów system uzupełnień był ograniczony ilością infrastruktury szkoleniowej, którą udało się przywrócić od czasu wyzwolenia kraju w sierpniu 1944 r., a ponadto był napięty z powodu kontrowersyjnej decyzji francuskiego rządu o „wybieleniu” sił francuskich w Alzacji, wskutek której wysłano doświadczonych żołnierzy z Senegalu i innych żołnierzy kolonialnych na południe i zastąpiono ich żołnierzami Francuskich Sił Wewnętrznych (FFI) o różnej jakości i doświadczeniu. Podczas gdy oddziały FFI były zdolne do operacji obronnych, musiały przejść ostre szkolenie, aby stać się skutecznymi w operacjach ofensywnych, szczególnie w przypadku złożonych działań, takich jak operacje połączone. W połączeniu ze strukturą wojsk wsparcia (artyleria, wojska inżynieryjne itp.), która była słabsza niż w przypadku innych armii alianckich, niska skuteczność bojowa francuskiej 1 Armii pozwoliła Niemcom utrzymać kocioł kolmarski w obliczu nieudanej ofensywy francuskiej w dniach 15–22 grudnia 1944 r.
Relokacje wojsk alianckich W Nowy Rok 1945 Niemcy rozpoczęli operację Nordwind (niem. Północny Wiatr), której jednym z celów było odzyskanie Strasburga. Oddziały 198 Dywizji Piechoty i 106 Brygady Pancernej zaatakowały na północ od kotła kolmarskiego w dniach 7–13 stycznia. Francuzi utrzymali front na południe od Strasburga i udaremnili niemieckie próby odzyskania miasta. Po upadku operacji Nordwind, 6 Grupie Armii nakazano likwidację kotła kolmarskiego w ramach planu gen. Dwighta Eisenhowera, zakładającego, aby wszystkie siły alianckie zbliżyły się do Renu przed ostateczną inwazją na Niemcy. Ponieważ większość wojsk alianckich otaczających kocioł kolmarski była francuska, misję tę przydzielono francuskiej 1 Armii.
Amerykańska 3 Dywizja Piechoty przesunęła się w Wogezy w połowie grudnia, aby zastąpić wyczerpaną walkami 36 Dywizję Piechoty, a więc była już na miejscu, aby wspierać likwidację kotła. Uświadomiwszy sobie, że Francuzi będą potrzebować pomocy dodatkowych żołnierzy amerykańskich w nadchodzącej bitwie, gen. Jacob Devers, dowódca 6 Grupy Armii, zorganizował przeniesienie jeszcze jednej dywizji amerykańskiej z innej części frontu. 28 Dywizja Piechoty przybyła z frontu w Ardenach i zajęła pozycje wzdłuż prawej flanki 3 Dywizji Piechoty. Z 28 Dywizją w Dolinie Kaysersberg 3 Dywizja byłaby w stanie skoncentrować się na ataku przeciwko dwóm niemieckim dywizjom, 708 Dywizji Grenadierów Ludowych i 189 Dywizji Piechoty. Dodatkowo, amerykańska 10 Dywizja Pancerna miała również wesprzeć ofensywę, ale wraz z rozwojem wydarzeń ostatecznie to 12 Dywizja Pancerna została zaangażowana w tę bitwę.
Pogoda i teren działań Zima 1944–1945 charakteryzowała się rekordowo niskimi temperaturami w północno-zachodniej Europie. W oficjalnej historii francuskiej 1 Armii gen. de Lattre opisał pogodę w Alzacji jako „syberyjską” z temperaturami sięgającymi –20 °C, silnymi wiatrami i ponad metrowym śniegiem..
Równina Alzacka jest płaska i nie zapewnia atakującemu praktycznie żadnej osłony poza rzadkim lasem. Jest również terenem zalewowym dla Renu, w związku z czym przecinana jest wieloma strumieniami i kanałami nawadniającymi z dnem pokrytym aluwium, co czyni z nich pułapki dla próbujących je przekroczyć pojazdów. Rozsiane po równinie są małe wioski złożone z solidnych murowanych domów, których wielopiętrowa konstrukcja zapewniała broniącym się w nich żołnierzom imponujący widok na okoliczne pola.
Bitwa Początkowy atak Francuzów na południową flankę kotła kolmarskiego thumb|Schemat bitwy Francuski I Korpus gen. Émile’a Béthouarta zaatakował 20 stycznia 1945 r. Pierwszym celem 1 i 2 Dywizji Marokańskiej był Ensisheim. 9 Dywizja Kolonialna przeprowadziła wtórne ataki na prawą flankę korpusu na północ od Miluzy.. Wsparły je czołgi francuskiej 1 Dywizji Pancernej. Atakując przez śnieżycę, francuski I Korpus początkowo osiągnął efekt zaskoczenia przeciwko swojemu przeciwnikowi, LXIII Korpusowi Armijnemu gen. Ericha Abrahama. Atak korpusu zwolnił w nocy, gdy rozpoczęły się niemieckie kontrataki. Trudna pogoda i teren w połączeniu z niemiecką obroną w głębi perymetru utrudniały postęp francuskiego I Korpusu i poważnie ograniczały jego sukces.. Atakującym Francuzom udało się jednak przyciągnąć niemieckie rezerwy mobilne (106 Brygadę Pancerną i 654. ciężki batalion przeciwpancerny) oraz niemiecką 2 Dywizję Strzelców Górskich na południe. Jednak nawet ten ograniczony sukces nie obył się bez znacznych kosztów: tylko 1 Brygada francuskiej 1 Dywizji Pancernej straciła 36 z ok. 50 czołgów średnich na minach. Straty w innych jednostkach pancernych były zbliżone.
W przeciwieństwie do większości terenów na Równinie Alzackiej, na terenie, w którym walczył francuski I Korpus, przeważały lasy i obszary miejskie, co jeszcze bardziej utrudniało działanie. 4 Marokańska Dywizja Górska była w stanie zepchnąć wroga tylko 3 km na północny wschód w kierunku Cernay. Na prawej flance 4 Dywizji i na południowym wschodzie 2 Marokańska Dywizja Piechoty odniosła większy sukces, przekraczając prawie 6 km na północny wschód w kierunku Wittelsheim.. Na prawej flance, poczynając od Miluzy, 9 Dywizja Kolonialna przeszła 5–6 km przez przedmieścia Miluzy i lasy na północ od miasta, z 1 Brygadą zdobywającą Richwiller i 6 Pułkiem Piechoty Kolonialnej wyzwalającym Wittenheim. 24 stycznia niemiecki kontratak pancerny w pobliżu Richwiller został odparty przez francuskie wojska kolonialne, a Niemcy stracili 15 czołgów i niszczycieli czołgów. W ogólnym zarysie, zdobycze francuskiego I Korpusu były większe w zachodniej części (prawej flance) jego sektora frontu, lecz Niemcom w dużej mierze udało się zahamować postępy atakujących.
Aliancki atak na północy Gen. Joseph de Goislard de Monsabert, dowódca francuskiego II Korpusu rozpoczął atak w dniach 22–23 stycznia. Jednostkami atakującymi były amerykańska 3 Dywizja Piechoty i 1 Dywizja Wolnych Francuzów. Na południe od 3 Dywizji, amerykańska 28 Dywizja Piechoty broniła swojego sektora frontu. W rezerwie pozostawała francuska 2 Dywizja Pancerna.
Uderzenie w stronę Kanału Kolmarskiego i walki o Jebsheim thumb|Szer. Jose F. Valdez, żołnierz 7 Dywizji Piechoty, pośmiertnie odznaczony Medalem Honoru za bohaterstwo okazane podczas walki 25 stycznia 1945 r. thumb|Por. Audie Murphy, wielokrotnie odznaczany oficer 3 Dywizji Piechoty, uhonorowany Medalem Honoru za heroizm podczas walk w Bois de Riedwihr Amerykańska 3 Dywizja Piechoty gen. Johna O’Daniela zaatakowała 22 stycznia na południowy wschód, mijając rzekę Ill, omijając miasto Colmar od północy i otwierając drogę czołgom francuskiej 5 Dywizji Pancernej na moście kolejowym zaopatrującym Niemców w kotle kolmarskim z Neuf-Brisach. 7 Pułk Piechoty uderzył na południe, oczyszczając region pomiędzy rzekami Fecht oraz Ill. Podczas działań bojowych 7 Dywizji Piechoty szer. Jose F. Valdez poświęcił się, pozostając na małym dworcu kolejowym w pobliżu Rosenkranz, aby osłaniać odwrót pozostałych członków jego drużyny. Została za to pośmiertnie odznaczony Medalem Honoru. 30 Pułk Piechoty ruszył na południowy wschód, przekroczył rzekę Ill na północ od drewnianego mostu na farmie Maison Rouge i ruszył na południe 23 stycznia, zdobywając ten most. 30 Pułk Piechoty przeniósł się następnie na południe do Lasu Riedwihr (fr. Bois de Riedwihr), w kierunku miast Riedwihr i Holtzwihr.
Most w Maison Rouge okazał się niezdolny do wsparcia przeprawy (zawalił się pod ciężarem pierwszego przejeżdżającego czołgu), dlatego 30 Pułk Piechoty miał niewielkie możliwości walki z bronią pancerną (bazooki i trzy działa przeciwpancerne 57 mm), kiedy został zaatakowany późnym popołudniem przez niemiecką piechotę i niszczyciele czołgów z 708 Dywizji Grenadierów Ludowych i 280. batalionu bojowego. Bez osłony i w obliczu niemożności wykopania okopów z powodu zamarzniętego gruntu, pułk został zmuszony do wycofania się, ponosząc ciężkie straty, gdy odwrót przybrał charakter bezładnej ucieczki. 30 Pułk Piechoty zreorganizował się na zachodnim brzegu rzeki Ill, ale na trzy dni został wyłączony z działań liniowych.