Alois Mrštík (ur. 14 października 1861 w JimramovieZapis metrykalny z datami urodzenia i chrztu Aloisa Mrštíka z parafii w Jimramovie.., zm. 24 lutego 1925 w BrnieZapis metrykalny z datami śmierci i pogrzebu Aloisa Mrštíka z parafii w Brnie.) – czeski pisarz i dramaturg.
Życie Urodził się 14 października 1861 w mieście Jimramov na Wyżynie Czesko-Morawskiej. Jego rodzicami byli szewc Alois Mrštík (1834–1918Informacje na temat Aloisa Mrštíka na stronie Internetowej Encyklopedii Brna.) oraz krawcowa Františka (z domu ElisováInformacje na temat Františki Mrštíkovej na stronie Internetowej Encyklopedii Brna.). Był najstarszy z czwórki rodzeństwa. Jego młodszy brat Vilém (1863–1912) został wybitnym prozaikiem, autorem powieści realistycznych i impresjonistycznych oraz szkiców z podróżyČeští spisovatelé 19. a počátku 20. století, Československý spisovatel, Praha 1982, s.181-184.. Kolejny z braci, František (1865–1909Zapis metrykalny z datami urodzenia i chrztu Františka Mrštíka z parafii w Jimramovie.), był magistrem farmacji, natomiast Norbert (1867–1905Zapis metrykalny z datami urodzenia i chrztu Norberta Mrštíka z parafii w Jimramovie) – tłumaczem z języka rosyjskiego i polskiego oraz felietonistą.
W 1869 rodzina Mrštíków przeniosła się do miejscowości Ostrovačice w pobliżu Brna. Do kolejnej przeprowadzki, tym razem w celach edukacyjnych, doszło w 1874. Bracia przeprowadzili się do Brna, gdzie Alois skończył szkołę średnią, a następnie szkołę nauczycielską. Po ukończeniu studiów w roku 1881 otrzymał posadę młodszego nauczyciela w miejscowości Starý Lískovec w okolicy Brna (dziś dzielnica Brna – Brno-Starý Lískovec). Rok później pracował jako nauczyciel w miejscowościach Rakvice, Hrušovany u Brna i TěšanyInformacje na temat Aloisa Mrštíka na stronie Internetowej Encyklopedii Brna.. W 1889 został kierownikiem szkoły w miasteczku Diváky u Hustopeče, gdzie się osiedliłČeští spisovatelé 19. a počátku 20. století, Československý spisovatel, Praha 1982, s.180-181.. W 1901 ożenił się z Marią (nazwisko panieńskie Bezděková), z którą miał syna Karola, urodzonego w 1905. Oprócz tego Alois miał również nieślubnego syna Franciszka (urodzonego w 1882, matką była Magdaléna Smržová z miejscowości Starý Lískovec).
Oprócz dwudziestosiedmioletniej działalności literackiej redagował wraz z bratem Vilémem w latach 1907–1910 czasopismo „Moravsko-slezská revue”Dějiny české literatury 3. Literatura druhé poloviny devatenáctého století, Československá akademie věd, Praha 1961, s. 585. W 1920 przeszedł na emeryturę. W swojej gminie Diváky stał się znanym pszczelarzem. Zmarł w lutym 1925 po zarażeniu się tyfusem w szpitalu w Brnie.
Twórczość Alois Mrštík rozpoczął literacką karierę prozami publikowanymi w czasopismach „Vesna” i „Národní noviny”. Pisał również do gazet takich jak „Moravská orlice”, „Zlatá Praha”, „Světozor”, „Národní listy”, „Máj”. Jego literackim debiutem był zbiór szkiców z podróży i opowiadań Dobre dusze (Dobré duše). Jednym ze szczytowych osiągnięć jego twórczości jest dramat Maryša, napisany we współpracy z bratem Vilémem. Temat utworu Alois przywiózł z Těšan – postać tytułowej bohaterki została oparta na autentycznej osobie, Marii Horákovej, którą pisarz poznał podczas swojej pracy jako nauczycielArtykuł "Mrštíci a Maryša" na stronie Těšan.. Pierwotnie Alois planował wykorzystać ten motyw w powieści, ale Vilém namówił go do napisania dramatu.
Owocem braterskiej współpracy była również książka Żony Bavlnky i inne opowiadnia (Bavlnkovy ženy a jiné povídky). W swoim największym, dziewięciotomowym dziele Rok na wsi (Rok na vsi) Alois czerpał ze swojego długiego pobytu w miasteczku Diváky. Dziesięcioletnia praca była po raz kolejny uwieńczona braterską kooperacją – to Vilém wpłynął na ostateczny kształt Roku na wsi.
Kolejnymi dziełami Aloisa były: Opowiadania i obrazki (Povídky a obrázky), Hore Váhom, Srebrna nić (Nit stříbrná; zbiór opowiadań, wspomnień, szkiców z podróży i obrazków z podróży po południu). Zasługi Aloisa Mrštíka zostały nagrodzone członkostwem w Czeskiej Akademii Nauk i Sztuk, której członkiem został 17 czerwca 1924 rokuAlena Šlechtová, Josef Levora. Členové České akademie věd a umění 1890–1952, s. 206..
Dzieła beletrystyczne Dobré duše (Dobre dusze) – opowiadania, pierwsze wydanie w 1893. Bavlnkovy ženy a jiné povídky (Żony Bavlnky i inne opowiadnia) – we współpracy z bratem Vilémem, pierwsze wydanie w 1897. Rok na vsi (Rok na wsi) – powieściowa kronika, publikowana w czasopiśmie Květy w latach 1899–1902, a następnie wydana w latach 1903–1904. Povídky a obrázky (Opowiadania i obrazki) – pierwsze wydanie w 1911. Hore Váhom – obrazy z Tatr, pierwsze wydanie w 1919. Nit stříbrná (Srebrna nić) – zbiór 49 opowiadań, wspomnień, szkiców z podróży i obrazków z podróży po południu, pierwsze wydanie w 1926.
Rok na wsi Opus magnum twórczości Mrštíka jest kronika morawskiej wsi zatytułowana Rok na wsi. Jest to obraz życia na wsi na pograniczu Hany i Słowacka. Tym dziełem Alois Mrštík wniósł nowe, realistyczne elementy do wyobrażenia wsi. Pokazał osobliwe życie na Morawie w ciągu roku kościelnego, pełnego zwyczajów, radości i nieszczęśćHRABÁK, Josef, JEŘÁBEK, Dušan, TICHÁ, Zdeňka, Průvodce po dějinách české literatury, Panorama, Praha 1984, s. 373-374.. Jego książka wywiera wrażenie raczej swoimi przekonującymi szczegółami, plastycznym nakreśleniem postaci i żywymi, realistycznymi dialogami, niż całościową koncepcją. W drugim wydaniu Roku na wsi z roku 1921, już po tragicznej śmierci Viléma, Alois dopisał brata jako współautoraLehár, Jan, Stich, Alexandr, Janáčková, Jaroslava, Holý, Jiří, Česká literatura od počátků k dnešku, NLN, Praha 2000, s. 376.. Vilém, znany ze swoich impresjonistycznych opisów przyrody, był prawdopodobnie współautorem lirycznych opisów w powieści.
Przedstawienia teatralne Maryša Sztuka ta należy do szczytowych osiągnięć czeskiego realistycznego dramatu końca XIX wieku. Wywarła znaczący wpływ na rozwój czeskiej twórczości dramatycznej. Struktura sztuki jest prosta, a postacie bardzo umiejętnie stworzone. Maryša to surowy dramat dziewczyny wydanej za mąż za bogatego wdowca wbrew jej woli. Jej nieszczęście prowadzi do buntowniczego aktu – zabójstwa mężaČeští spisovatelé 19. a počátku 20. století, Československý spisovatel, Praha 1982, s.182-183.. Pierwotnie Alois planował opisać tę historię w formie powieści, ale Vilém namówił go do formy dramatu. Prawdopodobnie miał znaczny wpływ także na finalną wersję dramatu. W roku pierwszego książkowego wydania (1894) Maryša była odegrana w Teatrze Narodowym w Pradze. Do dziś jest częścią klasycznego repertuaru czeskich teatrów. Była odgrywana również za granicą.
Przypisy
Kategoria:Czescy dramaturdzy XIX wieku Kategoria:Czescy dramaturdzy XX wieku Kategoria:Czescy prozaicy XIX wieku Kategoria:Czescy prozaicy XX wieku Kategoria:Libreciści operowi Kategoria:Urodzeni w 1861 Kategoria:Zmarli w 1925