Cormogonida – hipotetyczny klad stawonogów, obejmujący wszystkie ich współczesne grupy tj. szczękoczułkowce (Euchelicerata) i żuwaczkowce (Madibulata), z wyjątkiem kikutnic.
W systematyce dominującym poglądem jest łączenie kikutnic (Pycnogonida) i właściwych szczękoczułkowców (Euchelicerata) w podtyp szczękoczułkopodobnych (Chelicerata, Arachnomorpha). Na przełomie XX i XXI wieku zauważalność zyskał jednak alternatywny pogląd, umieszczający kikutnice jako grupę siostrzaną dla kladu obejmującego wszystkie pozostałe współcześnie żyjące gromady stawonogów. Taki hipotetyczny klad w 1998 J. Zrzavý, V. Hypša i M. Vlásková nazwali Cormogonida od greckich słów: κορμός (pień, tu: korpus) i γόνος (genitalia). Nazwa ta odnosi się do proponowanej przez autorów autapomorfii kladu: umiejscowienia otworów płciowych (gonoporów) na segmentach tułowia lub odwłoka, a nie na ruchomych, nasadowych członach odnóży jak u kikutnic. Inne cechy charakterystyczne dla Cormogonida to obecność formującej się z dwupłatowej zawiązki () wargi górnej lub jej narządu homologicznego (u kikutnic wargi tej brak zupełnie), obecność ścięgien międzysegmentalnych czy występowanie nefrydiów. Poza tym jako potencjalne plezjomorfie zachowane u kikutnic, a nieobecne u Cormogonida wymienia się umiejscowienie otworu gębowego na końcu ryjka i Y-kształtny przekrój gardzieli. Monofiletyzm Cormogonida wsparły molekularno-morfologiczne analizy filogenetyczne Zrzavego i innych z 1998 oraz Giribeta i innych z 2001, a także morfologiczna część analizy Edgecombe’a i innych z 2000.
Kladogram współczesnych Panarthropoda z pracy Dunlopa (2005), bazujący na analizach molekularnych i morfologicznych kilku wcześniejszych autorów
Monofiletyzmowi Cormogonida przeczą liczne inne badania molekularne i molekularano-morfologiczne. Szczękoczułkopodobne (szczękoczułkowce+kikutnice) rozpoznane zostały jako klad m.in. w wynikach: analizy łączonej Edgecombe’a i innych z 2000, Regiera i innych z 2010 czy Lozano-Fernandeza i innych z 2019. Sugerowana autapomorfia grupy w postaci gonoporów na korpusie może również uznana zostać za cechę plezjomorficzną, jako że występuje u bazalnych Panarthropoda, tj. pazurnic i niesporczaków. Ryjek kikutnic jest powszechniej akceptowany jako ich cecha autapomorficzna i możliwe, że warga górna uległa w ich linii rozwojowej wtórnemu zanikowi wraz z ewolucją tego typu narządów gębowych.
Przypisy
Kategoria:Stawonogi