Likaon (także Lykaon; gr. Lykáōn, ) – w mitologii greckiej król Arkadii.

Ojciec 50 synów Likaon był synem Pelazgosa i Okeanidy Meliboi albo nimfy Kyllene. Wstąpił na tron Arkadii po śmierci swego ojca. Z licznymi żonami miał pięćdziesięciu synów i jedną córkę Kallisto, choć wedle innych wersji, Kallisto była jego wnuczką. Synowie Likaona są najczęściej herosami, eponimami miast Peloponezu. Tradycja mitograficzna jest jednak w tym względzie bardzo niejednolita i wygląda na to, że zmieniała się zależnie od potrzeby i lokalnych uwarunkowań. Mitografowie nie zgadzają się nie tylko co do imion i kolejności starszeństwa, ale nawet co do liczby. W jednych przekazach mówi się o 50 synach w innych o 22. Apollodor wymienia ich czterdziestu ośmiu, Pauzaniasz – dwudziestu sześciu, przy czym tylko siedmiu pojawia się w obydwu zestawieniach. Wedle Pauzaniasza najstarszy jest Niktimos, u Apollodora jest on najmłodszy, najstarszy zaś jest Majnalos. Dionizjusz z Halikarnasu uważa Peuketiosa, za brata Ojnotrosa i podaje, że razem przybyli do Italii, gdzie każdy z braci dał początek innemu plemieniu – Peuketiów i Ojnotrów. Dionizjusz odróżnia zresztą od Likaona syna Pelazgosa jego przodka, syna Ajzejosa i ojca Dejaniry, która poślubiła Pelazgosa i miała z nim syna Likaona.

Synowie Likaona u Apollodora Synowie Likaona u Pauzaniasza Majnalos, Tesprotos, Heliks, Niktimos, Peuketios, Kaukon, Meksiteus, Hopleus, Makareus, Makedonos, Horos, Polichos, Akontes, Euajmon, Ankyor, Archebates, Karteron, Ajgajon, Pallas, Kanetos, Protoos, Linos, Koreton, Teleboas, Fysjos, Fassos, Ftios, Lykios, Haliferos, Genetor, Bukolion, Sokleus, Fineus, Eumetes, Harpaleus, Porteus, Platon, Hajmon, Kynajtos, Leon, Harpalykos, Herajeus, Titanas, Mantinoos, Klitor, Stymfalos, Orchomenos Majnalos, Hellisson, Niktimos, Makareus, Pallas, Lykios, Aliferos, Herajeus, Mantineus, Orchomenos, Oresteus, Figalos, Trapezus, Daseatas, Akakos, Toknos, Hypsas, Tegeates, Kromos, Charisjos, Trikolonos, Perajtos, Aseatas, Sumateus, Ojnotros

Przemieniony w wilka Likaon, według części podań, był człowiekiem równie pobożnym jak jego ojciec Pelazgos. Wprowadził cywilizację w Arkadii i kult Zeusa Likajosa. Chętnie odwiedzali go bogowie. Synowie Likaona, pragnąc sprawdzić, czy goście ojca rzeczywiście są bogami, zabili dziecko i pomieszali jego ciało z mięsem zwierząt ofiarnych. Czyn ten oburzył bogów, którzy zesłali burzę i piorunem porazili fałszywych ofiarników.

Najczęściej jednak uważa się Likaona i jego synów za bezbożników. Zeus, chcąc się osobiście przekonać o ich nieprawościach, pod postacią żebraka zjawił się na dworze Likaona. Król rozpoznawszy boga, poddał go próbie: podczas posiłku podał mu mięso ludzkie, zakładnika trzymanego na dworze albo kogoś z członków swojej rodziny, syna Niktimosa lub wnuka Arkasa, syna Kallisto i Zeusa. Rozgniewany Zeus wywrócił stół, za którym siedział i uderzeniem pioruna zabił zarówno Likaona, jak i jego synów; w niektórych wersjach mitu z wyjątkiem najmłodszego, Niktimosa, którego ocaliły błagania bogini Gai, a który po śmierci ojca został królem Arkadii. W tych wersjach, w których ofiarą był Arkas, został on przez Zeusa przywrócony do życia i osadzony na tronie królów Arkadii w miejsce swojego dziadka. Według innej wersji mitu Likaon bądź on i jego synowie zostali zamienieni w wilki. Miejsce obrzydliwej uczty znane było później pod nazwą Trapezuntu. Uczta u Likaona jest też wstępem do mitu o potopie Deukalionowym.

Opowieść o Zeusie i ofierze z chłopca jest wyrazem obrzydzenia, jakie budziły w bardziej cywilizowanych częściach Grecji barbarzyńskie i przeciwne naturze (Plutarch: Żywot Pelopidasa) kanibalskie rytuały praktykowane w Arkadii ku czci Zeusa. Składano tam istotnie ludzi w ofierze Zeusowi, a uczestnicy ofiary zjadali ich wnętrzności. Według podania zamieniali się wówczas na osiem lat w wilki, po czym odzyskiwali swą pierwotną postać, jeśli przez ten czas nie tknęli mięsa ludzkiego. Obrzędy polegające na składaniu ofiar z ludzi bóstwu mogły mieć na celu zapewnienie bezpieczeństwa osiedlom ludzkim od wilków. Postać króla-wilka i skomplikowane układy liczbowe, zawarte w micie, mogące odnosić się do czasu sprawowania przez niego władzy, są przedmiotem spekulacji uczonych.

Zobacz też likantropia

Uwagi

Przypisy ; polskie wydanie: Bogowie i herosi mitologii greckiej i rzymskiej (Encyklopedia mitologii antycznej, Słownik mitologii greckiej i rzymskiej).

Bibliografia

Kategoria:Królowie w mitologii greckiej Kategoria:Metamorfozy w mitologii greckiej Kategoria:Postaci mitologiczne związane z Arkadią Kategoria:Wilki w kulturze