Węzławiec ogrodowy, węzławiec płaski (Polydesmus complanatus) – gatunek dwuparca z rzędu węzławców i rodziny rosochatkowatych. Jest najpospolitszym dwuparcem w Polsce. Ma ciało wydłużone, o spłaszczonej powierzchni grzbietowej. Znany jest również jako węzławiec płaski.
Opis Polydesmus complanatus ma ciało wydłużone, o spłaszczonej powierzchni grzbietowej z charakterystycznym urzeźbieniem. Należy do większych krajowych przedstawicieli rodzaju Polydesmus. Osiąga długość 15-23 mm i szerokość 2,3-3,2 mm. Wierzch ciała ma barwy od brunatnej do szarozielonkawej, od spodu szarożółtej.
U dorosłych za głową można wyróżnić 20 segmentów (pierścieni). Oprócz nich po stronie brzusznej znajduje się jeszcze jeden, ostatni segment (analny), w formie płytki odbytowej. Pierwsze 4 segmenty za głową tworzą tułów, pozostałe odwłok. Razem z głową i segmentem analnym jest ich 22.
Samica posiada 31 par odnóży krocznych, samiec 30, o jedną parę mniej, ponieważ jedna para przekształcona jest w nóżki kopulacyjne (gonopodia).
Bardziej szczegółowo budowa przedstawia się następująco: głowa Brak oczu – zwierzę jest ślepe. Czułki krótkie, składające się z 8 członów. tułów – 4 segmenty pierwszy za głową (szyjny, collum) pozbawiony odnóży, trzy kolejne (II–IV) - po jednej parze odnóży krocznych odwłok – pozostałe segmenty 14 diplosegmentów (segmentów podwójnych) - na każdym po 2 pary odnóży krocznychSamiec na segmencie 7. za głową ma tylko jedną, ponieważ przednia para przekształcona jest w nóżki kopulacyjne (gonopodia).W skład każdego diplosegmentu wchodzi przedpierścień (prosomit) i zapierścień (metasomit). Zapierścień jest spłaszczony i tworzy skrzydła boczne. Znajdują się na nich otwory gruczołów obronnych, chociaż nie na wszystkich segmentach. Sąsiadujące diplosegmenty mogą być wsuwane w siebie jak pierścienie składanego teleskopu.Diplosegmenty powstały poprzez zrośnięcie się dwóch sąsiednich metamerów. 1 segment bez odnóży. Jest to strefa wzrostu. przedostatni (20. za głową) segment (preanalny) tworzy płytkę ogonową zakończoną wyrostkiem, ostatni (analny) znajdującą się po stronie brzusznej płytkę odbytową.Według niektórych autorów segment analny dwuparców jest częścią preanalnego, stanowiącego wtedy ostatni pierścień (telson).
Liczba pierścieni wzrasta podczas rozwoju postembrionalnego. Normalne dorosłe osobniki znajdują się w stadium VIII. Mają wtedy głowę, 18 pierścieni z odnóżami, 1 pierścień pozbawiony odnóży oraz telson (w skrócie: 18+1+T). W warunkach laboratoryjnych niektóre osobniki przechodzą o jedno linienie więcej osiągając stadium IX (19+1+T), w którym mają o 1 pierścień z odnóżami więcej. Warto zwrócić uwagę, że przy tego rodzaju liczeniach segmenty szyjny (collum) oraz 2. są traktowane jako posiadające parę odnóży znajdującą się między nimi.
Przechodzenie dodatkowych linień lub zmienną liczbę pierścieni w niewoli lub na wolności zaobserwowano u paru innych gatunków dwuparców.
Gatunek ten identyfikuje się na podstawie rozmiarów ciała oraz budowy zewnętrznego ramienia nóżki kopulacyjnej. Nie ma ono garbka w dolnej części oraz jest długie i zgięte w połowie.
Występowanie Polydesmus complanatus jest gatunkiem wschodnioeuropejskim. Swoim zasięgiem obejmuje obszar od Niemiec do Rosji i północnej Azji (bez Chin) oraz od Włoch i Grecji do Skandynawii.
W Polsce występuje w całym kraju i jest najpospolitszym dwuparcem, często dominantem. W Tatrach dochodzi do 1900m n.p.m., w Bieszczadach do 1000 m n.p.m..
Został też introdukowany do Stanów Zjednoczonych.
Siedlisko Polydesmus complanatus jest gatunkiem eurytopowym, czyli zasiedlającym rozmaite środowiska, chociaż unika miejsc skrajnie wilgotnych. Żyje pod kamieniami, w spróchniałych pniach drzew i wśród leżących pni, w ściółce. Występuje w lasach liściastych i mieszanych, nad potokami, na torfowiskach na kępach, na wilgotnych łąkach, w uprawach, a nawet synantropijnie. W miastach jest spotykany tylko na obrzeżach.
Zobacz też Wije Polski Węzławiec walcowaty
Przypisy Sierwald, P.; Spelda, J. (2018). MilliBase. Polydesmus complanatus (Linnaeus, 1761). Accessed at: http://millibase.org/aphia.php?p=taxdetails&id=946481 on 2020-02-16 Polydesmus complanatus (Linnaeus, 1761) in GBIF Secretariat (2019). GBIF Backbone Taxonomy. Checklist dataset https://doi.org/10.15468/39omei accessed via GBIF.org on 2020-02-07.
www.researchgate.net
(PDF)
Kategoria:Rosochatkowate Kategoria:Dwuparce Europy Kategoria:Gatunki i podgatunki zwierząt nazwane w 1761 roku Kategoria:Taksony opisane przez Karola Linneusza