Faszyzm lewicowy – określenie używane przez niektórych autorów do opisywania ruchów, ideologii lub praktyk związanych z lewicą, którym przypisywano cechy uznawane za charakterystyczne dla faszyzmu. Pojęcie to było używane w różnych znaczeniach i nie stanowi jednolitej ani powszechnie przyjętej kategorii w badaniach nad faszyzmem. Historycznie faszyzm jest w zdecydowanej większości klasyfikowany w historiografii i naukach politycznych jako ideologia skrajnej prawicy.
Użycie Najbardziej znanym początkowym użytkownikiem terminu „faszyzm lewicowy” (niem. linker Faschismus) był Jürgen Habermas, socjolog i filozof pozostający pod wpływem szkoły frankfurckiej. Habermas używał tego terminu w latach 60. XX wieku, Habermas używał tego terminu w latach 60. XX wieku w kontekście krytyki radykalnych form działania zachodnioniemieckiej lewicy studenckiej, w tym środowiska Sozialistischer Deutscher Studentenbund (SDS). Określenie to odnosiło się do dostrzeganych przez niego podobieństw między niektórymi formami radykalizmu lewicowego a praktykami politycznymi kojarzonymi z faszyzmem. Habermas później uznał swoje określenie za nadmierną reakcję i wycofał się z tego oskarżenia
W użyciu Habermasa określenie „faszyzm lewicowy” nie oznaczało zaklasyfikowania historycznego faszyzmu jako ruchu lewicowego. Miało ono charakter polemiczny i odnosiło się przede wszystkim do określonych metod działania oraz stosunku do przemocy i demokratycznych form prowadzenia sporu politycznego. W historiografii faszyzm jest zasadniczo klasyfikowany jako zjawisko skrajnej prawicy.
Seymour Martin Lipset w 1960 roku posługiwał się kategorią „faszyzmu lewicowego” w ramach własnej typologii ekstremizmów politycznych. Do tej kategorii zaliczał niektóre nacjonalistyczne i autorytarne ruchy oraz reżimy w krajach rozwijających się, wskazując jako przykłady m.in. peronizm w Argentynie i rządy Getúlio Vargasa w Brazyliihttps://ia600503.us.archive.org/25/items/politicalmansoci00inlips/politicalmansoci00inlips.pdf#page=135.
Określeniem „faszyzm lewicowy” posługiwał się również socjolog Irving Louis Horowitz. W artykule Left-wing fascism: An infantile disorder z 1981 analizował możliwość występowania tendencji faszystowskich w obrębie radykalnej lewicy. Horowitz zwracał uwagę na możliwość łączenia przez ruchy radykalnie lewicowe elementów socjalistycznych z nacjonalizmem, antyliberalizmem i odrzuceniem demokratycznego parlamentaryzmu.
W literaturze dotyczącej historii faszyzmu pojawia się również inne zastosowanie pojęcia „faszyzm lewicowy”. Historyk Philip M. Coupland używał go w analizie Brytyjskiej Unii Faszystów, wskazując na obecność w tym ruchu elementów retoryki i programu, które można było interpretować jako związane z lewicą. W tym znaczeniu termin nie oznacza „faszyzmu po lewej stronie sceny politycznej”, lecz zwraca uwagę na obecność elementów lewicowych w konkretnym ruchu faszystowskim.
Na przełomie XX i XXI wieku termin „faszyzm lewicowy” był używany do opisania niezwykłych hybrydowych sojuszy politycznychTelos (jesień 2008). nr 144.. Historyk Richard Wolin użył terminu „faszyzm lewicowy”, argumentując, że niektórzy europejscy intelektualiści byli zauroczeni teoriami postmodernistycznymi lub antyoświeceniowymi, co otwierało okazję do zajmowania irracjonalnych, antydemokratycznych stanowisk, które łączyły cechy lewicy z cechami faszyzmu.
W 2013 ukazała się książki Jonaha Goldberga Lewicowy faszyzm (). Goldberg, amerykański publicysta związany z konserwatyzmem, przedstawiał w niej współczesny amerykański liberalizm jako nurt wykazujący jego zdaniem istotne podobieństwa do historycznego faszyzmu. Tezy Goldberga nie powinny być przedstawiane jako ustalenie historiografii dotyczące faszystowskiego charakteru liberalizmu. Jego książka stanowi przykład polemicznego zastosowania pojęcia „lewicowego faszyzmu” w ramach amerykańskiego konserwatyzmu.
W Polsce Określenie „lewicowy faszyzm” pojawiało się również w polskich sporach politycznych. W październiku 2020 TVP Info użyło na pasku informacyjnym sformułowania „Lewicowy faszyzm niszczy Polskę” w odniesieniu do protestów przeciwko wyrokowi Trybunału Konstytucyjnego w sprawie przepisów dotyczących aborcji.
Przypisy
Kategoria:Faszyzm