Awdotja (Jewdokija) Jakowlewna Panajewa z domu Brianska, po drugim małżeństwie Gołowaczowa, ps. „N.N. Stanicki” (Н.Н. Стани́цкий) (ros. Авдотья (Евдокия) Яковлевна Панаева, ur. w Petersburgu, zm. tamże) – rosyjska pisarka i pamiętnikarka.
Życiorys thumb|Portret Awdotji Panajewej, XIX w. thumb|Iwan Panajew, ok. 1850 thumb|Portret Nikołaja Niekrasowa autorstwa Nikołaja Gaya, 1872 Awdotja Brianska urodziła się w rodzinie artysty Teatru Aleksandryjskiego, Jakowa Grigorjewicza Brianskiego i aktorki A.M. Stiepanowej. Została ochrzczona 2 sierpnia 1820 r., jej rodzicami chrzestnymi zostali Aleksandr Aleksandrowicz Szachowskoj i aktorka Jelizawieta Siemionowna Sandunowa. Uczyła się tańca pod okiem tancerza baletowego i choreografa Charles’a Louisa Didelota i ukończyła szkołę teatralną w Petersburgu. Nie spełniła jednak oczekiwań rodziców i nie rozpoczęła kariery scenicznej.
W 1837 r., w wieku 17 lat, poślubiła Iwana Iwanowicza Panajewa, wówczas początkującego dopiero literata i dziennikarza. Razem prowadzili salon literacki w którym gromadziła się elita Petersburga, m.in. Nikołaj Czernyszewski, Iwan Turgieniew, Wissarion Bielinski. Panajewa uważana była za jedną z najpiękniejszych kobiet Rosji a jej talent literacki dodatkowo przyciągał młodych artystów. W Panajewej zakochany był Fiodor Dostojewski, który bywał w jej salonie w latach 1845–1846. Zakochał się w niej też 26-letni wówczas Nikołaj Niekrasow, ale początkowo odrzuciła jego uczucie, przez co prawie popełnił samobójstwo. Podczas podróży Panajewów i Niekrasowa do guberni kazańskiej Awdotja i Nikołaj Aleksiejewicz nawiązali romans i po powrocie zaczęli żyć w nieformalnym związku w mieszkaniu Panajewów i wraz z jej mężem, Iwanem Panajewem. Związek trojga ludzi trwał prawie 16 lat, aż do śmierci Panajewa w 1862 r. Spotkało się to z potępieniem i wielu przyjaciół odwróciło się od nich.
W 1848 r. Panajewa opublikowała swoją pierwszą pracę literacką, opowiadanie Rodzina Talnikowów, które padło ofiarą cenzury, wg ówczesnych władz podważała moralność i autorytet rodzicielski. Oparta na autobiograficznych wątkach historia opisywała tytanicznych, samolubnych rodziców, obojętnych na los swoich dzieci. Pod pseudonimem N. N. Stanicki napisała i opublikowała serię opowiadań (Nieostrożne słowo, Brzydki mąż, Żona zegarmistrza, Pasieka, Kapryśna kobieta, Nierozsądny krok, Małe rzeczy w życiu). Wspólnie z Niekrasowem napisała i wydała powieści Trzy strony świata (1848) i Martwe jezioro (1852).
Razem z mężem i Niekrasowem zaangażowana była w redagowanie czasopisma literacko-społecznego „Sowriemiennik”, założonego przez Aleksandra Puszkina i wydawanego w Petersburgu z przerwami w latach 1836–1866. Po śmierci Puszkina pismo redagował Piotr Pletniow, od którego kupił je Niekrasow z Panajewem w 1846 r. Dzięki temu poznała i spotykała się z wieloma uznanymi literatami m.in. z Wissarionem Bielinskim, Aleksandrem Hercenem, Iwanem Turgieniewem, Fiodorem Dostojewskim, Lwem Tołstojem, Iwanem Gonczarowem, Michaiłem Sałtykowem-Szczedrinem, Aleksandrem Ostrowskim i Aleksiejem Pisiemskim. Miała okazję poznać także Alexandre’a Dumasa, który podczas podróży do Rosji zatrzymał się w domu Panajewej. W 1889 r. w „Biuletynie Historycznym” wydano w częściach Wspomnienia pisarki będące zbeletryzowanym zapisem jej życia. W kolejnym roku pamiętnik ukazał się w wersji książkowej.
W 1864 r. poślubiła publicystę, Apołłona Filippowicza Gołowaczowa, który również współpracował z czasopismem „Sowriemiennik”. W 1866 r. urodziła się z tego związku córka Jewdokija Apołłonowna Nagrodska, która została pisarką.
Wybrana twórczość Powieści Trzy strony świata, 1848 (wspólnie z N.A. Niekrasowem) Martwe jezioro (wspólnie z N.A. Niekrasowem), 1851 Małe rzeczy w życiu, 1854 Rosjanie we Włoszech, 1858
Opowiadania Rodzina Talnikowów, 1847 Pasieka, 1849 Portrecista, 1856 Piekło domowe, 1857 Historia jednego talentu, 1888 Nieostrożne słowo, 1848 Brzydki mąż, 1848 Żona zegarmistrza, 1849 Saszka, 1861
Inne Wspomnienia, 1889
Przypisy
Bibliografia
Kategoria:Rosyjscy pisarze XIX wieku Kategoria:Właścicielki salonów literackich Kategoria:Ludzie urodzeni w Petersburgu Kategoria:Urodzeni w 1820 Kategoria:Zmarli w 1893